MİLLETVEKİLİ SEÇİMİ KANUNU
- Bu kanun, milletvekili seçimlerinin tek dereceli nispi temsil sistemiyle, genel, gizli ve serbest oyla yürütülmesini ve oy sayımının şeffaf biçimde yapılmasını öngörür; vatandaş oyunu özgürce kullanır.
- Milletvekili sayısı ve dağılımı, illerin nüfusu ve seçim çevrelerinin yapısı dikkate alınarak adil ve yakın sayıda milletvekili çıkaracak şekilde belirlenir; seçim çevreleri ilin mülki sınırlarını ve coğrafi yakınlıkları göz önünde bulundurarak oluşturulur.
- Seçim çevreleri ve her çevrenin çıkaracağı milletvekili sayısı, belirlenen esaslar uyarınca ilan edilerek uygulanır.
- Seçim dönemi, başlangıç ve seçim günüyle ilgili esaslar, seçimlerle ilgili genel uygulamaların nasıl başlayıp yürütüleceğini belirler; olağanüstü hallerde erteleme ve değişiklik durumları için düzenlemeler içerir.
- Ara seçimler, boşalma halinde yapılır; ancak genel seçimlerin zamanlayışına bağlı olarak bazı koşullara bağlanır ve bu koşullar yerine getirildiğinde uygulanır.
- Seçimlerin yenilenmesi halinde, karar ve uygulanma süreçleri belirli usullere bağlı olarak işler; yenileme kararının ilanı ve oy verme gününün belirlenmesiyle ilgili esaslar bulunur.
- Seçilme yeterliği ve milletvekili olabilme koşulları, vatandaşlığa sahip ve kanuni olarak belirlenen uygunluk kriterlerini karşılayan kişiler için uygulanır.
- Milletvekili seçilemeyecek kişiler için çeşitli engeller ve kısıtlamalar söz konusudur; bu kapsamdaki kişiler aday olamaz veya aday gösterilemez.
- Adaylık için siyasi partiye mensup olma şartı aranmaksızın her Türk vatandaşı aday olabilir; siyasi parti listeleri ve bağımsız adaylık için ayrıntılı kurallar uygulanır; ittifak kurma ve ittifak protokolüyle aday listelerini sunma imkanları tanınır.
- Siyasi partiler, seçimlere kendi listelerini sunabilirler; ittifak kurabilirler ve ittifak protokolünü belirlenen yollarla yüksek yetkili mercilere teslim ederler; ittifak içinde değişiklik yapma veya fiilen ayrılma süreçleri de düzenlenir.
- İllerin toplamında aday gösterme yükümlülüğü bulunan partilerin, eksik adaylıkları tamamlaması gerektiği veya bu durumun seçimlere katılım haklarını etkileyebileceği belirtilir.
- Partilerin aday gösteriminde yarıdan fazlasını sağlamaları durumunda, bazı çevrelerde eksik adaylar bulunursa gerekli tamamlamalar yapılır; aksi halde, belirli sonuçlar doğurabilir.
- Aday listelerinde itirazlar üzerine doğan eksiklikler, kısa süre içinde giderilmezse, ilgili düzenlemeler uygulanır.
- Partilere ve bağımsız adaylara ilişkin kurallar, aynı anda birden fazla seçim çevresinden aday gösterilmesini yasaklar; Cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği için aynı anda adaylık mümkün değildir.
- Seçim kurullarında görevli hâkimler ve ilişkili personel, aday oldukları veya aday gösterildikleri çevrelerdeki görevlerinden çekilemeyebilir; eşler ve yakın akrabalarla ilgili çatışmayı önlemek amacıyla bazı sınırlamalar getirilir.
- Aday olmak isteyen bazı kamu görevlileri, istifa ve ayrılma süreçlerini yerine getirerek adaylık başvurusu yapabilir; bu süreçler, belirli süreler içinde yürütülür ve bilgilendirme yapılır.
- Adaylık için başvurular, siyasi parti merkezlerinin aday listesini belirli süreler içinde sunması, il seçim kurulları aracılığıyla çevrelere duyurulması ve gerekli bildirimlerin yapılması esasına dayanır; bağımsız adaylık için başvuru belirli bir merciye yapılır ve sonuçlar ilan edilir.
- Bağımsız adaylar, yalnızca kendi çevrelerinde adaylık başvurusunda bulunabilir; aynı anda birden fazla çevrede aday olamazlar ve aday gösterilemezler.
- Kamu görevlileri, kamuyla ilişkili kuruluşlar ve belirli meslek gruplarından olanlar adaylık için istifa etmek zorundadır; istifa süreçlerinde, başvuru sahiplerine yönelik bildirimler ve işlemler belirli esaslar içinde yürütülür; ayrılma süreci, adaylık süresince propaganda yasağı gibi kısıtlamaları içerir.
- Adaylık süreciyle ilgili dilekçe, başvuru ve onay süreçlerinde uygulanacak yöntemler ve kurallar, adayların ve ilgili mercilerin uymasına bağlı olarak işler.