10 / 3.709 sonuç gösteriliyor

Kanun 5015
2003-12-20

PETROL PİYASASI KANUNU

Petrol piyasasında faaliyet göstermek isteyenler için lisans alma zorunluluğu getirilmiştir; rafineri, işleme, madeni yağ üretimi, depolama, iletim, serbest kullanıcı ve ihrakiye ile ilgili faaliyetler, ayrıca akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetleri için lisans gerekir. Lisanslar, faaliyetin kapsamı, tesisin türü ve coğrafi konumu, teknolojisi ve kapasitesi gibi unsurları içerecek şekilde düzenlenir. Lisans başvurularının değerlendirilmesi ve karar verilmesi süreci mevcut yetkili kurum tarafından yürütülür; kararlar gerekçeli olarak açıklanır ve gerektiğinde güncellemeler, geçici durdurmalar veya iptaller söz konusu olabilir. Lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, durdurulması veya iptali konusunda belirlenen esaslar piyasa girişini ve faaliyetin sürdürülebilirliğini gözetir; bazı faaliyetlerde muafiyetler uygulanabilir. Lisans sahipleri, faaliyette bulunacakları kapsamda teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve sürdürülebilirlik gibi kriterlere uygun hareket etmek zorundadır; ayrıca çevreye zarar vermemek, can ve mal güvenliğini sağlamak ve kamuya, ilgili kişilere karşı yükümlülükleri yerine getirmek yükümlülüklerindedir. Zorunlu sigorta yaptırmak, üçüncü kişilere veya çevreye verilecek zararları tazmin etmek, gerekli bilgi ve belgeleri paylaşmak ve incelemelere olanak tanımak da dahil olmak üzere çeşitli yükümlülükler öngörülür. Piyasa aktörleri, kötü niyetli veya tehlikeli eylemlerde bulunmaktan kaçınmak ve riskleri en kısa sürede gidermekle yükümlüdür; ayrıca güvenlik ve tüketici haklarına ilişkin hükümler çerçevesinde hareket eder. Kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmek, satmak veya piyasa faaliyetlerinde kullanmak yasaktır ve buna ilişkin yaptırımlar uygulanır. Bayilik ve dağıtım konularında, belirli teknik ve ekonomik kriterler ile asgari yükümlülükler getirilebilir; bunlar, lisans sahibinin teknolojik ve operasyonel kapasitesini güvence altına almak amacıyla uygulanabilir. Lisans kapsamındaki bazı yükümlülükler teminat mektupları gibi mali güvenceler talep edilerek desteklenebilir. Lisans sahiplerinin veya kullanıcıların kendi faaliyetleri kapsamında lisanslı depolar dışında kalan depolama tesisi veya düzeneklerinin yapımı ve işletilmesi, ilgili mevzuata uygun olduğu sürece serbest kabul edilebilir; bu, diğer mevzuat hükümlerinin geçerli olduğu durumlar için geçerli bir esneklik sağlar. Kamu güvenliği ve milli savunma açısından gerekli görülen, bazı yakıt ve ürünlerin üretim ve tedariğine ilişkin özel uygulamalar da söz konusu olabilir. Bu kapsamda, piyasa güvenliği ve arz güvenliği için belirli öncelikler uygulanabilir.

Kanun 6361
2012-12-13

FİNANSAL KİRALAMA, FAKTORİNG, FİNANSMAN VE TASARRUF FİNANSMAN ŞİRKETLERİ KANUNU

Bu mevzuat finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketlerinin kuruluşu, faaliyeti ve denetimine ilişkin temel kuralları belirler. Kapsam olarak Türkiye’de kurulu bu tür şirketler ile bazı işlemler bu kurallara tabidir; bazı işlemler için saklı hükümler bulunur. Kuruluş için gerekli izin süreci ve uygunluk şartları düzenlenir; anonim şirket şeklinde kurulma ve adın ilgili tanıma uygun olması, kurucuların ve yöneticilerin niteliklerinin karşılanması, ortaklık yapısının şeffaf olması gibi hususlar gereklidir. Kurucuların mali güç, itibar ve kontrol açısından uygun olması ile belirli etik ve yasal kriterleri taşıması gerekir. Faaliyet izni için ayrıca bir başvuru ve onay süreçleri gereklidir; faaliyete geçiş için sermaye, muhasebe ve iç kontrol sistemlerinin kurulması, raporlama süreçlerinin belirlenmesi ve yöneticilerin niteliklerinin karşılanması gerekir. Şubeler yurt içi veya yurt dışı olarak açılabilir; bunun için izne ihtiyaç vardır. Şirketin yapamayacağı işler ve sınırlamalar net olarak belirlenir; ana faaliyet konularının dışına çıkılamaz, belirli oranlar dahilinde kredi verme, garanti ve kefalet verme gibi işlemler sınırlanır, mevduat toplama veya tasarruf finansmanı dışında finansman sağlama konusunda kısıtlar uygulanır. Sigorta mevzuatı saklıdır; sigorta işlemleriyle aracılık kapsamı dışına çıkılamaz. Tasarruf finansman şirketleri için özel kısıtlamalar getirilir; konut veya taşıt edinimine yönelik tasarruf finansmanı dışında finansman sağlanamaz, üçüncü taraflara borç verilemez, ortaklık edinilemez, reklam ve banka imajı yaratacak ifadeler kullanılamaz, sadece yurt içinde kayıtlı konut/taşıt/çatılı işyeri edinimini finanse edebilir. Şirketlerin iştirakleri ve ortaklık yapıları ile ilgili usul ve esaslar kurum tarafından belirlenir.

Kanun 5302
2005-03-04

İL ÖZEL İDARESİ KANUNU

Bu düzenlemenin temel amacı, il özel idaresinin kuruluşunu, organlarını ve çalışma esaslarını belirleyerek ildeki yönetim ve hizmet sunumunun nasıl işleyeceğini netleştirmektir. - İl özel idaresinin görev alanı, iller için belirlenen sınırlar içinde hizmet üretimini kapsar ve altyapı ile sosyal hizmetler gibi kapsamlı kamu hizmetlerinin planlanması ve yürütülmesini sağlar; imar, yol, su, çevre ve diğer altyapı işleriyle ilgili sorumluluklar belirlenen sınırlarda yürütülür. - Belediyelerle ve merkezi idarelerle koordineli çalışmayı gerektiren alanlarda il özel idaresinin rolü düzenlenir; il çevre düzeni planının hazırlanması ve onaylanması süreçlerinde ilgili aktörler arasında uyum sağlanır. - Hizmetlerin sunumu adil ve verimli olacak şekilde tasarlanır; engelli, yaşlı ve dar gelirli vatandaşlar için uygun hizmet modellerinin uygulanması önceliklidir. - Hizmetlerin sunumunda kullanılan taşıt, taşınır ve taşınmaz malların yönetimi, alım-satım, kiralama ve kamulaştırma işlemleri gibi mali işlemler il özel idaresinin yetkileri kapsamındadır. - Vergi, harç ve resim dışında kalan dava konusu uyuşmazlıkların çözümü il özel idaresine ait yetkilerle yürütülür; il özel idaresine ait vergi, resim ve harçların tarh ve tahakkuku bu çerçevede gerçekleştirilir. - Kamu yararına ayrılan taşınmazlar ve gelir getirmeyen taşınmazlar için belirli vergilerden muafiyet uygulanır. - İl genel meclisi karar alma süreçleri, bütçe, yatırım programları, imar ve belediye sınırlarını ilgilendiren kararlar gibi konuları görüşüp karara bağlar; kararlar vatandaşlara duyurulur ve yürürlüğe girer. - Meclis toplantıları şeffaf bir ortamda gerçekleştirilir; kararlar çoğunlukla açık oturumlarda alınır ve karar özeti halka ulaştırılır. - Kamuoyu yoklamaları yapılarak halkın görüşleri alınabilir; kurum içi ve kamuya açık iletişim yoluyla hesap verebilirlik sağlanır. - Kamu hizmetlerinin etkin olması için il valisi koordinasyonu altında diğer mahallî idarelerle gerekli işbirliği kurulur ve uyum sağlanır. - İl özel idaresinin yetkileri, mevzuata uygun olarak kullanılır; yetkinin hatalı kullanımı durumunda sorumluluk doğabilir. - Yapılacak yatırımlar ve kaynak aktarımı, ilgili bütçe ve planlama çerçevesinde yürütülür; hizmetler için gerekli planlar ve bütçe kararları dikkatle uygulanır. - Proje karşılığı borçlanma ve yatırım gelirleri, güvenli ve amaca uygun olarak yönetilir; bu yaklaşım vatandaşlara kaliteli hizmet sunumunu destekler.

Kanun 6360
2012-12-06

ON DÖRT İLDE BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ VE YİRMİ YEDİ İLÇE KURULMASI İLE BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN

Bu değişiklikler, belediyelerin yapısını büyüteç altına alarak daha merkezi bir yönetime doğru evrilmesini sağlar; küçük yerel birimler tüzel kişiliğini kaybeder ve bağlı oldukları ilçelerin mahallesi olarak hizmet üretir. Bu durum, kamu hizmetlerinin kent genelinde tek merkezli bir çatı altında sunulmasını hedefler. İlçe yöneticilikleri yeniden oluşturulur ve sınırlar yeniden belirlenir; bazı yerleşim birimleri farklı ilçelere bağlanır veya yeni ilçeler kurulur; bu, bölgedeki idari organizasyonun yeniden yapılandırılması anlamına gelir. İl özel idaresinin tüzel kişiliği kaldırılır; bu kurumun görev ve yetkileri diğer kamu yapıları ve ilçeler arasında paylaşılır. İmar ve planlama alanında standartlaştırılmış yaklaşım uygulanır; köy ve beldelerde geleneksel, kültürel ve mimari özelliklere uygun tip projeler benimsenir ve uygulanır; bu projeler belediyelerce halka ücretsiz olarak sunulur. Mali yönetimde bazı gelirler ve harcamalar genel bütçeye kaydırılır; bu süreç, bütçe ve harcama şekillerinde merkezi düzene uyumu sağlamak amacı taşır. Doğal kaynaklar ve ruhsatlar gibi konulardaki yetkiler merkezi mekanizmalara bağlı olarak yürütülür; ihale ve ceza gibi uygulamalar bu çerçevede gerçekleştirilir. Geçici ve gönüllü köy korucularının hakları korunur; mevcut görevlerine devam edebilirler ve ihtiyaç duyulduğunda yeni görevlendirmeler yapılabilir. Devir, tasfiye ve paylaştırma işlemlerinin yönetimi için bir geçiş komisyonu kurulur ve bu komisyon süreçleri düzenler.

CB Yönetmeliği 20059013
2005-06-21

MADENCİLİK FAALİYETLERİ İZİN YÖNETMELİĞİ

Bu yönetmelik madencilik faaliyetlerinin yürütülmesinde gerekli izin süreçlerini ve çevresel önlemleri düzenleyerek uygulama süreçlerini standartlaştırır. - Kapsam ve etkiler: Madencilik faaliyetlerinin hangi alanlarda ve hangi koşullarla yürütülebileceğini belirler; çevresel etki değerlendirmesi ve ilgili izinleri kapsar. - İzinlerin genel yapısı: Arama ruhsatı, işletme ruhsatı ve ilgili sertifikalar gibi temel belgeler üzerinden faaliyetler yönetilir ve izinler, ruhsat süresiyle uyumlu olarak verilir ve ruhsat uzatıldığında bu izinler de uzatılır. Ruhsat devri halinde yükümlülükler aynı şartlarda geçerlidir. - Çevresel etki değerlendirmesi ve diğer belgeler: Projelere ilişkin çevresel etki değerlendirmesi gerekiyorsa, bu süreç yürütülür; kararlar “olumlu/gerekli değildir” şeklinde verilir ve diğer gerekli izinlerle birlikte süreç içinde tamamlanır. Proje tanıtım dosyası ve benzeri belgelerle seçme-eleme kriterlerine uygunluk da değerlendirilebilir. - Başvuru süreçleri: Ruhsat sahibi, izinlere ilişkin başvuruları ilgili bakanlıklar ve kamu kurumlarına uygun süre içinde yapar; eksik belgeler yerinde bildirilir ve tamamlanması istenir. - Arama faaliyetleri ile ilgili genel ilke: Arama ruhsatı sahibinin, aramanın niteliğine uygun olarak ilgili kurumlardan gerekli yazılı bilgilendirmeyi yapması gerekir; bazı arama faaliyetleri için ek izin gerekebilir ve bu izinler bağlantılı kurumlarca belirlenen süre içinde verilir. - Orman ve benzeri korunan alanlarda madencilik: Devlet ormanları ve korunan alanlarda yürütülen arama faaliyetlerinde bazı durumlarda izin gerekmez; ancak sondaj, yarma gibi müdahale gerektiren işlemler için ilgili mercilere başvuru yapılır ve inceleme sonucuna göre izin verilir. Üretim faaliyetleri için ise orman işletme izni ve/veya geçici tesis izni gibi düzenlemeler uygulanır ve sonuçlar ilgili kuruluşa bildirilir. - Müktesep haklar: Yerel alanlarda verilen izinler, ruhsatın süresi boyunca geçerlidir ve ruhsat süresi uzatıldığında izinler de uzatılır; mevcut haklar bağlı bulundukları ruhsat sınırları içinde korunur. - Genel yükümlülükler ve koordinasyon: Bakanlıklar ve kamu kurumları, izin süreçlerinde birbirinin yetkisini aşan ek kısıtlamalar getiremez; mevcut mevzuatta belirtilen haller dışında yeni kısıtlamalar yapılamaz; mevzuat düzenlemelerinde ilgili görüşler alınır ve süreçler, bu yönetmelikte belirlenen çerçeve içerisinde yürütülür.

Kanun 7244
2020-04-17

YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) SALGINININ EKONOMİK VE SOSYAL HAYATA ETKİLERİNİN AZALTILMASI HAKKINDA KANUN İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN

Covid-19 salgını nedeniyle kamuya ait bazı alacakların ertelenmesi, hiç alınmaması veya yapılandırılması öngörülüyor. Ertelenen süre sonunda ödemeler, herhangi bir gecikme zammı veya faiz uygulanmadan, eşit taksitlerle ve ilgili hesaplama usullerine göre gerçekleştirilebilir. Erteleme kapsamında kira, ecrimisil ve satış/izin bedelleri ile ilgili işlemler için başvuru şartı aranmaksızın üç aylık dönemi kapsayan ertelemeler yapılabilir ve ertelenen süre sonunda ödemeler taksitlendirilerek tahsil edilebilir. Faaliyetleri durdurulan işletmeler için kira bedelleri alınmaz. Ertelenen dönemde kira artışları yapılmaz, ancak ertelenen süre sonunda bu bedeller yeniden tahsil edilmeye başlanır. Belediyeler, il özel idareleri ve bağlı kuruluşları için gelir vergisi tevkifatı ve sosyal sigorta primleriyle ilgili ödeme süreleriyle ilgili ertelemeler uygulanabilir; ertelenen süre sonunda bu ödemeler de eşit taksitlerle ödenir ve zamanaşımı süresi işlemez. Ayrıca bazı krediler ve kooperatif yararına olan yükümlülükler için faizsiz ertelemeler veya vadelerin uzatılması kecerli olabilir. Kamuya ait taşınmazlar için kira, bedel veya teminat gibi yükümlülüklerde erteleme kapsamında belirlenen şartlar uygulanır ve ertelenen süre sonunda ödemeler faizsiz olarak yapılır. Vakıflar ve mazbut vakıflara ait taşınmazlarda kira sözleşmeleriyle ilgili ertelemeler ve kira artışı yapılmaması yönünde tedbirler uygulanabilir. Kültür ve Turizm Bakanlığına ait taahhütlerle ilgili bazı bedeller için de erteleme ve faizsiz ödeme imkanı söz konusu olabilir. Erteleme uygulamasının usul ve esaslarını belirleyen düzenlemeler bulunur ve bu kapsamda yürütme yetkisi ilgili makamlara aittir. Bu değişiklikler mevcut alacak yapılandırmalarını kapsar ve mevcut alacakların ödenmesiyle ilgili süreçleri etkiler.

Kanun 5188
2004-06-26

ÖZEL GÜVENLİK HİZMETLERİNE DAİR KANUN

Bu kanun özel güvenlik hizmetlerinin verilmesi, denetlenmesi ve izin süreçlerini düzenler; hizmeti yürüten kişi ve kuruluşların çalışma biçimlerini belirler. Kamu güvenliği açısından özel güvenlik hizmetinin kurum içi güvenlik birimi olarak veya hizmetin güvenlik şirketlerine gördürtülmesi yoluyla sağlanmasına olanak tanır; bazı geçici veya acil durumlarda özel izne dayalı istisnalar uygulanabilir. İşletmelerin veya kurumların ihtiyaçlarına göre güvenlik hizmetinin hangi yöntemle yürütüleceğine karar verilmesi için yetkili kurul kararına bağlıdır; kararlar çoğunlukla kabul edilir. Faaliyet izni için şirket sahipleri, yöneticiler ve temsilciler belirli nitelikleri taşımalıdır; yöneticilerin eğitim ve temel güvenlik eğitimini tamamlaması gerekir; güvenlik sorumlusu bulunması ve bazı eğitim şartlarının karşılanması beklenir. Yabancı sahiplik konusunda karşılıklılık esasına dayalı bir yaklaşım uygulanır. Güvenlik hizmetlerinde çalışan kişiler için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılabilir; olumlu sonuç alanlara uygun eğitim şartlarını tamamlamak koşuluyla çalışma izni verilir. Güvenlik görevlilerinin yetkileri arasında giriş-çıkış kontrolleri, kimlik sorma, üst araması, eşyaların güvenlik taramalarından geçirilmesi ve delillerin korunması; gerektiğinde yakalama ve olay yerinin güvenliğinin sağlanması bulunur. Silah bulundurma ve taşıma yetkisi komisyon tarafından belirlenir; bazı yerlerde silah bulundurulması yasaktır; özel güvenlik şirketleri kendi başına silah bulunduramaz; ancak gerekli hallerde izinle silah kullanımı sağlanabilir. Görev alanı ve yetkileri görev süresiyle sınırlıdır; gerektiğinde korunan kişiyle birlikte ülke genelinde veya il sınırları içinde genişletilebilir. Kimlik kartı taşıma zorunluluğu vardır; kart üzerinde görevli adı ve silahlı/silahsız olduğu bilgisi bulunur ve kart olmadan yetki kullanılamaz. Güvenlik görevlileri üniforma giymekle yükümlüdür; bazı durumlarda komisyon izniyle sivil kıyafetle çalışabilir. Eğitim, temel güvenlik eğitimi ve silah eğitimini içerir; yenileme eğitimi de uygulanır; eğitim niteliği ve uygulama esasları yönetmelikle belirlenir; bazı kurumlar bu eğitimi verebilir; belirli personel için istisnalar bulunabilir. Yaralanma, engellilik veya ölüm halinde tazminat ödenir; bu tazminat diğer ödemelerle karşılaştırılmaz ve kamu kurumlarında ek hükümler uygulanabilir. Kanunun kapsamına giren görevler dışında başka işte çalışılması yasaktır; grev yasağı ve lokavt yasağı uygulanır; bu kurallar güvenlik hizmetlerinin sürekliliğini sağlamayı amaçlar.

Kanun 4904
2003-07-05

TÜRKİYE İŞ KURUMU İLE İLGİLİ BAZI DÜZENLEMELER HAKKINDA KANUN

- Bu düzenleme özel istihdam bürolarının kurulması, izin verilmesi, faaliyet gösterme ve denetlenmesini kapsayarak işgücü piyasasında aracı hizmetleri düzenler. - Özel istihdam bürosu kurma izni almak için belirlenen şartları taşıyanlar başvurabilir ve izinler belirli sürelerle geçerli olur; yenileme esasları uygulanır. - Bürolar şube açabilir veya mevcut sistem ve markayı kullandırabilir; bunun için belirli şartlar ve sınırlamalar geçerlidir. - Teminat verilmesi, vergi ve sosyal güvenlik prim borçlarının yapılandırılmış olması gibi yükümlülükler yerine getirildiği sürece faaliyet yürütülebilir; borçlar bulunmuyorsa veya uygun yapılandırma devam ediyorsa işlem devam eder; aksi durumlarda iznin iptali söz konusu olabilir. - Özel istihdam büroları iş ve işçi bulmaya aracılık edebilir, istihdam ve insan kaynakları hizmetleri verebilir ve gerekli görürse mesleki eğitim düzenleyebilir; ayrıca yetki verilmesi halinde geçici iş ilişkisi kurabilirler. Kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonları için aracılık yapamazlar; basın ve medya aracılığıyla ilan veremezler. - Yurtdışına işçi göndermek için kuruma onay almak gerekir. - Faaliyetler Bakanlık müfettişleri tarafından inceleme, denetleme ve teftiş kapsamındadır; gerekli bilgileri ve belgeleri sunmak zorunludur. - Özel istihdam büroları yıl içinde yaptıkları aracılık faaliyetleri, istihdam ve eğitim hizmetleri ile ilgili olarak düzenli raporlar sunar; eksiklikler tespit edildiğinde gerekli işlemler yapılır. - Faaliyetlerin iptali veya geçici iş ilişkisi kurma yetkisinin kaldırılması durumunda teminatlar ve alacakların ödenmesiyle ilgili işlemler uygulanır; alacaklar öncelikli olarak karşılanır ve iade/iade talepleri buna göre yürütülür. - Bu tür faaliyetler, mevzuata aykırı olarak yürütüldüğünde işlemeyecek şekilde denetim ve gerekli yaptırımlar uygulanır; kuruma sunulması istenen bilgiler ve kayıtlar ayrıntılı olarak takip edilir.

Kanun 7381
2022-03-08

NÜKLEER DÜZENLEME KANUNU

Bu Kanun kapsamında nükleer enerji ve iyonlaştırıcı radyasyonla ilgili faaliyetler, yetkili kurumdan lisans, izin veya bildirim alınmadan yürütülemez; başvuru ve süreçler, güvenlik, emniyet ve güvence gerekliliklerini karşılayacak şekilde yönetilir. Yetkilendirilen gerçek veya tüzel kişiler, faaliyetin her aşamasında radyasyondan korunma, güvenlik ve emniyeti sağlamaktan ve gerekli kayıtlara uymaktan sorumludur; yeterli sayıda yetkin personel ve gerekli kaynakları temin etmek zorundadır. Faaliyetler düzenleyici kontrole tabidir; muafiyetler ve şartlar, güvenlik ve emniyeti gözeten bir yaklaşımla yönetmeliklerle belirlenir. Güvenlik, emniyet ve nükleer güvence temel öncelikler olarak ele alınır; risk iletişimiyle çalışanlar ve ilgili kişiler bilgilendirilir. Kurumsal denetim ve yerinde inceleme yetkisi kullanılarak, yetkilendirilenler ve tedarikçiler dahil denetimlere tabidir; denetimler planlı veya plansız, haberli veya habersiz yapılabilir. Yetkilendirilen kişiler, güvenlik ve emniyet açısından gerekli koşulları yerine getirmekle yükümlüdür; ayrıca güvenlik kültürü ve uygun yönetim sistemi çerçevesinde hareket ederler. Denetim sonuçlarına göre düzeltici ve önleyici faaliyetler yapılır; gerekli görülürse yaptırımlar uygulanabilir. Acil durumlarda saha içi ve saha dışı yönetiminde ilgili kurumlar ve kurumlar arası iş birliği sağlanır. Radyoaktif atıklar, kullanılmış yakıtlar ve özel hesaplar konularında Türkiye sınırları içinde güvenli ve uygun bir şekilde yönetim sağlanır; belirli faaliyetler için transit, ithalat ve ihraç konularında sınırlamalar uygulanır. Nükleer güvence yükümlülükleri yerine getirilir; ulusal ve uluslararası yükümlülüklere uyum gözetilir. Yetkilendirilen kişilerin sorumlulukları, düzenleyici kontrolden çıkma veya yükümlülüklerin sona ermesi durumlarında da güvenliğin sağlanması için gerekli önlemlerin alınmasını gerektirir; sorumluluk, kişiler arası ilişkilere rağmen devam eder.

Kanun 5042
2004-01-15

YENİ BİTKİ ÇEŞİTLERİNE AİT ISLAHÇI HAKLARININ KORUNMASINA İLİŞKİN KANUN

- Yeni bitki çeşitlerinin korunması için ıslahçı hakları tanımlanır ve hak sahipleriyle onların mirasçılarına özel yetkiler verilir; aynı çeşit üzerinde birden çok hak sahibi olması durumunda müşterek hak sahibi olma durumu ortaya çıkabilir. - Islahçı hakları, korunan çeşitler için çoğaltım materyallerinin üretimi, çoğaltılması, satışı, piyasaya sürülmesi, ihracatı, ithalatı ve depolanması üzerinde tekelci yetkiler sağlar. - Başkasının izni olmadan korunan çeşit üzerinde hak sahibinin belirlediği bu yetkiler kullanılmaz; ihlal halinde hak sahibi yasal yollara başvurabilir. - Hak sahipliği çoğunlukla, çeşit üzerinde çalışan veya geliştiren kişilerin hak sahibi olması; işyerinde geliştirilen çeşitler için ise sahibin işveren olması ilkesine dayanır. - Çalışanlar ve işverenler arasındaki sözleşmelere bağlı olarak, iş ilişkisi dışında geliştirilen çeşitlerde hak sahibliği ve kullanım konusunda ilgili hükümler uygulanır. - Çiftçi istisnası olarak, belirli tarım ürünlerinde korunan çeşitleri kendi tarım alanlarında kendi üretimleri için kullanabilen çiftçiler bulunmaktadır; küçük çiftçiler için özel bir muafiyet ve bildirme/mütalaa yükümlülükleri söz konusudur; diğer çiftçiler ise hak sahibine bedel ödeyerek kullanım yapabilir. - Zorunlu lisans mekanizması, kamu yararı nedeniyle hak sahibinin izni olmadan korunan çeşitlerin belirli koşullarda kullanılmasını sağlayabilir; arabuluculuk süreçleri ve Bakanlığın karar verici rolü vardır. - Arabuluculuk süreciyle lisans görüşmeleri yapılabilir; taraflar uzlaşamazsa lisans verme süreci tek taraflı kararlarla sonuçlanabilir. - İsmin korunması ve kullanımına ilişkin kurallar, korunan çeşit için özel bir isim belirlenmesini ve bu ismin pazarda kullanılması zorunluluğunu getirir; ayrıca ismin yanlış kullanımı veya karışıklık yaratacak durumlar için önlemler vardır. - Koruma süresi kavramsal olarak, hak sahibine belirli bir süre boyunca üstünlük sağlayan bir koruma sağlar; sürenin sonunda çeşitlerin serbestçe kullanılabilir olması gibi sonuçlar doğurur. - Çeşitlerin tescil edildiği siciller ve yayımlanan kataloglar, koruma kapsamını ve piyasaya sürülme süreçlerini belirler; bu kayıtlar kamuya açıklık ve güven sağlar. - Uluslararası ölçekte, UPOV çerçevesinde Türkiye ile karşılıklılık esasına dayalı olarak koruma imkanı bulunmaktadır; bu, uygun şartları sağlayan yabancı gerçek veya tüzel kişilerin de haklardan yararlanmasını mümkün kılar. - Yasa, hak sahipliği, sınırlandırmalar ve uygulama için gerekli usul ve esasları yönetmelikler ve resmi düzenlemelerle belirler; bu nedenle uygulamalar değişebilir ve uygulamalara dair ayrıntılar yönetmeliklerde yer alır.