TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ VE BİRLİKLERİ KANUNU
Bu düzenlemenin uygulanmasının pratik sonucu olarak kooperatifler, bölge birlikleri ve merkez birliklerinin üreticilerin ortak çıkarlarını korumak ve mesleki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulması ve çalışması öngörülür.
Kooperatifler ve üyelerle ilgili olarak
- Kooperatifler esas olarak üretici ortakların kısa ve orta vadeli kredi ihtiyaçlarını karşılamak, ürünlerini değerlendirmek ve ortak müşterek ihtiyaçlarını karşılamak için kurulur.
- Üyeler sadece tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatiflere katılabilir; tarımsal dışı ticaret yapanlar veya faizle kredi verenler bu yapıya dahil edilemez.
- Kooperatifler, ortak ürünlerin pazarlanması, üretim ve zaruri tüketim maddeleri ile üretim araçlarının toptan temini, el sanatlarının geliştirilmesi ve eğitim-öğretim faaliyetleri ile mevduat toplama ve bazı bankacılık/ sigorta hizmetlerini yürütür.
Bölge birlikleriyle ilgili olarak
- Bölge birliklerinin görevi kooperatiflerin finansman işlerini düzenlemek, ortak ürünlerin değerlendirilmesiyle ilgili işleri yürütmek ve gerektiğinde kooperatiflerin ihtiyaç duydukları üretim ve zaruri tüketim maddelerini tedarik etmek veya imal etmek şeklindedir.
- Kooperatiflerin ve bölge birliklerinin faaliyetlerinin kooperatifçilik ilkelerine ve mevzuata uygun olarak yürütülmesini sağlamak amacıyla denetim ve teknik/idari yardımlar sağlar.
- Bölge birlikleri ayrıca mevduat toplama ve bankacılık/ sigorta acenteliği yapabilir.
Merkez birlik ile ilgili olarak
- Merkez birliklerinin amacı kooperatifler ile bölge birliklerinin kooperatifçilik ilkeleri doğrultusunda gelişmesini sağlamak, finansman kaynakları temin etmek ve kredi işlemlerinin düzgün yürütülmesini sağlamak, üretim ve zaruri tüketim maddelerini toptan temin/imal etmek ve gerekli teşebbüslerle ithalat ve ihracat yapmaktır.
- Merkez birlikleri, üst kuruluşların genel uygulama esaslarını belirlemek, kooperatif ve bölge birliklerini denetlemek ve personel politikasını tespit etmekle sorumludur.
- Merkez birlikleri ayrıca kooperatif ve bölge birliklerinin finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tahvil çıkarabilir ve gerektiğinde banka veya sigorta şirketleri kurma veya bunlara iştirak etme yetkisine sahip olabilir.
- Kooperatifler, bölge birlikleri ve merkez birlikleri, üye sayısına göre temsil edilir ve yönetim, genel kurul kararları ile belirlenen esaslara göre yürütülür.
Yönetim ve karar süreçleriyle ilgili olarak
- Yönetim kurulları belirli sayıda üyeden oluşur; genel kurul kararlarıyla göreve dört yıl için seçilir ve her organın kendi iç yönetişim yapısı bulunur.
- Yönetim kurulu üyelerinin ve denetçilerin görev süresi içinde, belirli görevleri dışındaki yönetim/denetim görevlerinde yer almaları yasaktır; ayrıca personel toplantılarda oy kullanmaz.
- Genel kurullarda her temsilci veya ortak sadece bir oy kullanır; kararlar belirli onay süreçleri sonrası kesinleşir.
- Yönetim kademelerinin atama ve görevden alınma işlemleri, ilgili organlar ve mevzuata göre düzenlenir; görevden alma süreci ve yedeklerin çağırılması gerektiğinde uygun yetkili organlar devreye girer.
Finansman, mevduat ve güvenliklerle ilgili olarak
- Kooperatifler ve bölge birlikleri mevduat kabul edebilir ve bankacılık hizmetleri verebilir; mevduatın korunması ve yönetimi için uygun güvence ve denetim mekanizmaları öngörülür.
- Tasarruf mevduatı sahipleri belirli bir güvence kapsamına alınır ve tasfiye halinde imtiyazlı alacaklı konumundadırlar.
- Kooperatiflere verilen kredilerin korunması için mutlak rehin hakları ve ipotek işlemleri bulunur; bu haklar kooperatifler lehine için uygulanır ve üçüncü kişiler bu rehine haklarını zorluk çıkarmaz.
- Kooperatifler alacaklarını tahsil etmek için ortakların taşınmazlarını teminata alabilir ve gerektiğinde bu malları belirli şartlarla devredebilir; elde edilen gelirler, masraflar düşüldükten sonra borçların ödenmesi ve kooperatif hizmetlerine bağlı olarak kullanılabilir.
- Mevduatların kullanıma ilişkin düzenlemeler ve raporlama yükümlülükleri bulunur; mevduat cetvelleri ve hesap özetleri belirlenen süreler içinde ilgili taraflara iletilir.
Uyum ve denetimle ilgili olarak
- Kooperatifler, bölge birlikleri ve merkez birlikleri üst kuruluşların talimatlarına uymakla yükümlüdür; uyumsuzluk durumunda sorumluluk doğar.
- Üst kuruluşlara girme zorunluluğu bulunmaktadır; bu zorunluluğa uymayanlar kanun hükümlerinden yararlanamaz.
- Görevde ciddi suç işlendiğinin tespiti halinde ilgili organlar tarafından görevden alma ve gerekli inceleme/denetim işlemleri yürütülür; gerektiğinde yedekler göreve çağırılır.
Özet olarak, bu yapı üretici odaklı kredi, pazarlama, üretim girdileri temini, eğitim ve ortak hizmetler etrafında kümelenmiş bir kooperatifçilik sistemi kurmayı, finansman ve mevduat açısından güvenli bir yapı oluşturmayı, denetim ve uyumu sıkı tutmayı ve karar süreçlerini katılımcı bir yönetim üzerinden işlemesini hedefler.