TÜRKİYE AFET RİSK AZALTMA PLANI (2022-2030)'NIN YÜRÜRLÜĞE KONULMASI HAKKINDA KARAR (KARAR SAYISI: 5787)

nalar baymsle

verilmistir.

CUMHURBAŞKANI KARARI

C*

Karar Sayısı: 5787

7 Temmuz 2022

Sayı : 31890

Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI

TARAP (2022-2030)

Türkiye Afet Risk Azaltma Plani

SUNUS

Afetlerin olus sikliklari ve meydana getirdikleri zararlar dünya çapinda oldugu gibi ülkemizde de artmaya devam etmektedir. Insan ve çevre üzerinde büyük yikici etkileri olan afetlerin bedeli oldukça yüksektir. Bu sebeple dünyada afetlerin verebilecegi zararlarin en aza indirilmesi için afet öncesi yapilmasi gereken risk azaltma çalismalarina daha çok önem verilmeye baslanmis, afetler konusunda duyarli olunmasi amaciyla toplumlarda afet kültürü olusturulmasina yönelik çalismalar hiz kazanmistir.

Türkiye Afet Risk Azaltma Plani (TARAP); afet risklerini en aza indirebilmek için afetler olmadan gerçeklestirilmesi gereken faaliyetleri bir süreç dahilinde sorumlular ve sorumluluklar ile birlikte tanimlayan sürdürülebilir bir plandir. TARAP ile kaynaklarin etkin ve etkili kullanimi ile azami risk azaltma amaçlanmaktadir. Dirençli toplumlar ve güvenli yasam alanlars olusturularak, afet kaynakli kayiplar mümkünse önlenecek veya en aza indirgenecektir. TARAP bu konuda yol haritasi niteligindeki plan olup sürdürülebilir kalkinmaya katk1 saglamis olacaktir.

TARAP hazirlanma sürecinde ülke genelinde mevcut durum belirlenmis, ihtiyaç analizleri yapilmis ve calistaylar düzenlenmis, ulusal ve uluslararasi afet risk azaltma öncelikleri ve stratejileri dikkate alinmistir. AFAD tarafindan yapilan GZFT analizi sonuçlarina göre afet risk azaltma konusunda karsilastigimiz sorun ve çözüm önerileri de belgeye yansitilmistir. Akademisyenler, paydaslar ve kurum içi uzmanlarn katkilan ile sekillenen belgede Sendai Afet Risklerini Azaltma Çerçevesi (2015-2030) ile uyumlu stratejik öncelikler ortaya konulmustur. Sendai Çerçeve Belgesinde yer alan ve uluslararasi kabul gören stratejik öncelikler TARAP'in da stratejik önceliklerini olusturmustur. Her stratejik önceligin içeriginde hedef, amaç, eylemler ve bunlari yapmakla yükümlü olan sorumlu kurulus ile sorumlu kurulusa destek verecek ilgili kurum ve kuruluslar tanimlanmistir. Aynica her eylem için ilgili ve sorumlu kurulusa verilen kisa, orta ve uzun vadeler de belirtilmistir.

Strateji gelistirilen afet türleri; "Deprem, Kütle Hareketleri, Sel-Taskin, Iklim Degisikligi, Orman Yanginlarz, Bulasic ve Salgin Hastaliklar, Kimyasal-Biyolojik-Radyolojik-Nükleer Tehditler (KBRN), Büyük Endüstriyel Kaza, Tehlikeli Madde Tasumaciligt, Maden Kazalari ve Tasman, Kitlesel Göç ve Diger Afetler"dir.

81 Il Afet ve Acil Durum Müdürlügü tarafindan hazirlanan il Afet Risk Azaltma Planlars (IRAP) illerde afet risklerinin azaltilmasi için; amaç, hedef, eylemlerin yer aldigi operasyonel bir plandir. IRAP'larda yer alan eylemler bütünlestirilip TARAP belgesinin amaç, hedef ve eylemlerine de althik olusturmustur.

TARAP'in basarisi; stratejik amaçlarin gerçeklestirilip, belirlenen hedeflerin ve eylemlerin zamaninda ve önceliklere uygun sekilde hayata geçirilmesine; planin sorumlu ve ilgili kuruluslar tarafindan sahiplenilmesine, bütün paydaslarin koordinasyon içinde çalismasina ve kaynaklarn dogru kullanim ve yönlendirilmesine baglidir.

iÇiNDEKiLER

1. TARAP'IN STRATEJIK ÖNCELIKLERi.

KISALTMALAR DIZINi

IDNDR

IMDG Kod

iDEP

iDKK

ILBANK

iRAP

JGK

KBRN

KENTGES

KGM

KKK

KOSGEB

KRDAE

KTB

MAPEG

MEB

MGM

MGK Genel Sekreterligi

MIT

MKE

MSB

MTA

NDK

OECD

OGM

RID

SB

SBB

SEDDK

Dogal Afet Zararlarini Azaltma On Y1l1

Uluslararasi Denizcilik Tehlikeli Yükler Kodu

Içisleri Bakanlig1

iklim Degisikligi Eylem Plani

Iklim Degisikligi Koordinasyon Kurulu

iller Bankas1

il Risk Azaltma Plani

Jandarma Genel Komutanligl

Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler

Bütünlesik Kentsel Gelisme Stratejisi ve Eylem Plani

Karayollan Genel Müdürlügü

Kara Kuvvetleri Komutanligt

Küçük ve Orta Ölçekli Isletmeleri Gelistirme ve Destekleme

Idaresi Baskanlig1

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Arastirma Enstitüsü

Kültür ve Turizm Bakanligi

Maden ve Petrol Isleri Genel Müdürlügü

Milli Egitim Bakanligl

Meteoroloji Genel Müdürlügü

Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterligi

Milli Ïstihbarat Teskilati

Makine Kimya Endüstrisi

Milli Savunma Bakanlig1

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlügü

Nükleer Düzenleme Kurumu

Ekonomik Kalkinma ve Isbirligi Örgütü

Orman Genel Müdürlügü

Tehlikeli Maddelerin Tasinmasi Demiryoluyla Tasinmas1

Sözlesmesi

Saglik Bakanlig1

Strateji ve Bütçe Baskanhg1

Sigortacilk ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu

SEKILLER DIZINI

1. TÜRKIYE AFET RISK AZALTMA PLANI (TARAP)

Ülkemizde afet ve acil durumlarin etkin bir sekilde yönetilmesi amaciyla, 5902 sayili Kanun geregi AFAD'in kurulmasi ile "Bütünlesik Afet Yönetim Sistemine" geçilmistir. Bu kapsamda afet ve acil durumlarin tek bir merkezden koordine edilmesi, denetlenmesi ve bu hizmetlere iliskin egitimlerin standartlarnin belirlenmesi hedeflenmistir. Afetlerin sayisi ve sikligi ile birlikte verdikleri sosyal ve ekonomik zararlar son yillarda katlanarak artmaktadir. Bu kayiplarla basa çikabilmek için "Kriz Yönetimi" anlayisindan "Risk Yönetimi" anlayisina geçen, afet öncesi hazirlik, planlama ve risk azaltma çalismalari, egitim ve bilinçlendirme faaliyetleri, erken uyari ve kesintisiz haberlesme projeleri ile afetin zararlarini en aza indirmeye çalisan bir afet yönetim sistemi olusturulmustur.

Afetlerle mücadelede basarili olabilmek için toplumsal farkindalk çalismalari disinda tehlike ve risk analizine dayandirilmis risk azaltma çalismalarina ihtiyaç vardir. Sürdürülebilir ve etkin bir afet yönetimi igin; nüfus artist, kentlesme olgusu gibi demografik özelliklere ait verileri güvenilir, hizi ve kolay kullanimi olan teknikler ve teknolojiler ile bulusturarak bütünlesik bir yönetim sistemi bünyesinde uygulamak gerekmektedir. Bu çerçevede AFAD tarafindan hazurlanmis ve hazurlanmakta olan ulusal planlarin iliskisel gösterimi Sekil l'de sunulmustur.

Sekil 1: Türkiye afet ve acil durum yönetim sistemi

Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP), Türkiye'de yasanabilecek her tür ve ölçekteki afet ve acil durumlara etkin müdahale için görev alacak, kamu kurumlar, özel sektör, sivil toplum kuruluslar ve gerçek kisileri kapsayan taktik bir plan olup 2014 yilindan itibaren yürürlüktedir. TAMP ile entegre planlama yaklasimi ve modüler yapisiyla afet sirasindaki operasyon risklerini en aza indirecek bir sistem kurgulanmistir.

Yerelde 81 il için il afet müdahale planlan hazirlanmistir. Il Afet Risk Azaltma Planlari (IRAP) ise illerimizde güvenle yasamak, afetlerden dolayi olusabilecek can, mal vb. kayiplars azaltmak/önlemek, afet risk azaltma bilincini olusturmak, paydaslar arasindaki is birligini arttirmak, afet sonrasinda müdahale ve afet sonrasinda iyilestirme için yapilan harcamalari azaltmak, kaynaklarin etkili kullanimini saglamak amaciyla hazirlanmistir. Ülke düzeyinde risk azaltma planlamasi kapsaminda ise kaynaklann etkili ve verimli kullanimi ile risklerin asgari seviyeye indirilmesini amaçlayan taktik seviyede TARAP hazirlanmistir.

1.1. Amaç ve Kapsam

TARAP'in amac1, afetlerin neden olabilecegi fiziksel, sosyal, ekonomik, fevresel, psikolojik zarar ve kayiplari önlemek veya etkilerini en aza indirmek, dayankl, güvenli, hazirhikli, sürdürülebilir, afete dirençli yasam çevreleri olusturmak ile afet öncesinde hazirlanmasi ve uygulanmasi gereken afet risk azaltma çalismalarinin temel prensiplerini belirlemektir.

TARAP; ülkemizde yasanma olasilgi olan her tür ve ölçekteki afetler için afet risk azaltma çalismalarmi yapacak bakanlik, kurum ve kuruluslar, özel sektör, STK'lar ve gerçek kisileri kapsar.

1.2. Hukuki Dayanaklar

TARAP'in hazirlanmasinda asagida yer alan kanun, kararname ve planlar göz önünde bulundurulmustur.

• 15/05/1959 tarihli ve 7269 sayil Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayisiyle Alinacak Tedbirler ile Yapilacak Yardimlara Dair Kanun
• 16/05/2012 tarihli ve 6306 sayil Afet Riski Altindaki Alanlann Dönüstürülmesi Hakkinda Kanun
• 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayih Resmi Gazetede yayimlanan 4 sayili Bakanliklara Bagl, ilgili, iliskili Kurum ve Kuruluslar ile Diger Kurum ve Kuruluslarn Teskilati Hakkinda Cumhurbaskanlg1 Kararnamesi
• 29/12/2020 tarihli ve 181896 sayih il Afet Risk Azaltma Planunin (iRAP) Hazirlanmass Genelgesi

1.3. Yararlamlan Belgeler

TARAP'in hazirlanmasinda faydalanilan hukuki dayanaklarn yani sira asagida yer alan eylem planlari ve strateji belgeleri de dikkate alinmistir.

• Afet Yönetiminde Etkinlik- Özel ihtisas Komisyonu Raporu (2014)
• Bütünlesik Kentsel Gelisme Stratejisi ve Eylem Plani-KENTGES (2010-2023)
• Iklim Degisikligi Eylem Plani (IDEP) (2011-2023)
• Iklim Degisikligi Stratejisi (2010-2023)
• Iklim Degisikligi Uyum Stratejisi Eylem Plani (2011-2023)
• Il Afet Risk Azaltma Plan (IRAP) Hazirlama Kilavuzu (2020)
• Onuncu Kalkinma Plani (2014-2018)
• On Birinci Kalkinma Plani (2019-2023)
• Paris Iklim Anlasmas1 (2015-)
• Sendai Afet Risklerini Azaltma Çerçeve Belgesi (2015-2030)
• Sürdürülebilir Kalkinma Amaçlar (2015-2030)
• Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP) (2014)
• Ulusal Deprem Strateji Belgesi ve Eylem Plani-UDSEP (2012-2023)
• Yesil Mutabakat Eylem Plani (2021)
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Depreme Karsi Alnabilecek Onlemlerin ve Depremlerin Zararlarnin En Aza Indirilmesi Için Alinmasi Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amaciyla Kurulan Meclis Arastirma Komisyonu Raporu (2021)
• Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeligi (2022)

2. TÜRKIYE'NIN AFET RISK PROFILI

Türkiye, yeryüzünün en aktif deprem kusaklarindan birisi olan Akdeniz, Alp-Himalaya deprem kusaginda olup bu kusak dünyadaki depremlerin yaklasik %20'sinin meydana geldigi ve ülkede ortalama olarak bes yilda bir yikici bir depreme neden olan aktif bir kusaktir. Afetlerin yol açtigi beseri ve ekonomik kayiplar açisindan ülkemiz, Ekonomik Kalkmma ve Isbirligi Örgütü (OECD) ülkeleri arasinda ilk siralarda yer almaktadir.

Türkiye; sahip oldugu jeolojik, topografik ve iklimsel özellikleri nedeniyle farkli afet türleri ile siklikla maruz kalan bir ülkedir. Asagida genel hatlaryla ülkemizde daha sik görülen ve etkin olan afet türlerine iliskin genel bilgiler verilmistir.

2.1.Deprem

Ülkemiz, güneyde kuzey ve kuzeybatiya hareket eden Afrika ve Arabistan levhalar ile kuzeydeki Avrasya levhasi arasinda bulunmaktadir. Levha hareketlerine ve depremlere bagli olarak ülkemizde çok sayida aktif fay meydana gelmistir. Bu faylarn en önemlileri Kuzey Anadolu Fay Zonu, Dogu Anadolu Fay Zonu, Güney Dogu Anadolu Bindirmesi ve Ege Graben Sistemi'dir.

Ulkemizi çevreleyen levha içi aktif faylar nedeniyle çok sayida deprem meydana gelmekte, büyüklükleri 5 ve daha büyük olan depremler de hasara ve can kayiplanna neden olabilmektedir. Son yüz yirmi yillk deprem istatistiklerine baktigimizda her alti yilda bir büyüklügü 7 veya daha büyük bir depremin, her yil iki adet 6 veya daha büyük bir depremin Türkiye'yi etkiledigi ve bu depremlerin önemli can ve mal kayiplarina neden oldugu görülmektedir.

Depremlerin neden olabilecekleri fiziksel, ekonomik, sosyal ve çevresel zarar ve kayiplari önlemek veya etkilerini azaltmak ve depreme dirençli, güvenli, hazirhikl1 ve sürdürülebilir yeni yasam fevreleri olusturulmasi amaciyla 18 Agustos 2011 tarihli ve 28029 sayil Resmi Gazetede Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Plani (UDSEP 2012-2023) yayimlanmistir. Deprem riskini azaltmada ve depremlerle bas edebilmede hazirlikli ve dirençli bir toplum olusturma amacina yönelik kurumsal alt yapinin olusturulmasi ve konuyla ilgili arastirma gelistirme faaliyetlerinin önceliklerinin belirlenmesini hedefleyen UDSEP, deprem risklerini azaltmada ülkemizin ilk stratejik planidir.

Ayrica; 1 Ocak 2019 tarihinde " Yenilenen Türkiye Deprem Tehlike Haritasi" ile "Türkiye Bina Deprem Yönetmeligi" yürürlüge girmistir. Bu sayede ülke ölçeginde deprem tehlikesinin tespit edilmesi ile basta yeni yapilacak binalarin deprem tehlikesine karsi tasarimi ve mevcut binalarm degerlendirilmesi ve deprem riskinin azaltilmasi faaliyetlerinde daha etkin kullanilmas1 saglanmistir.

2.2. Kütle Hareketleri (Heyelan, Kaya Düsmesi, Çig)

Ulkemizde meydana gelen afetlerin; afet olayi ve etkilenen afetzede sayilari baz alinarak yapilan degerlendirmede olay bazinda, depremlerden sonra en çok hasar verici etkiye sahip afet türü, kütle hareketleri basligi altinda toplanan heyelan, kaya düsmesi ve çig afetleri olarak ortaya çikmaktadir.

Doga kaynakli afetler içinde hem dünyada hem de ülkemizde yaratmakta oldugu olumsuz etkilerden dolayi son derece önemli bir yer tutan kütle hareketleri, etkiledikleri yerlesim alanlarinda can ve mal kayiplarina yol açmakla birlikte ekonomik degeri olan alanlarda da hasar ve kayiplara neden olabilmektedir.

Kütlesel hareketlere bagli tehlike ve risklerin belirlenmesi, gerek yeni planlanacak alanlarda gerekse mevcut yerlesim alanlarinda bu tehlike ve riskleri azaltacak önlemlerin alinmasi, kisi, kurum ve kuruluslarin bu konuda üstüne düsen görevleri eksiksiz yerine getirmesi, bu amaç dogrultusunda yeterli is gücü ve finansal kaynak ayrilmasi önemli önceliklerden olup afetlere dirençli bir toplumun olusturulmasinda temel stratejik amaçlardandir.

2.3. Sel - Taskin

Türkiye'de depremden sonra en fazla beseri ve ekonomik kayba sebep olan afet türü sel veya taskindir. Iklim degisiklikleri, sanayilesme ve çarpik kentlesme sonucunda ülkemizde sel ve taskinlarin sayisinda ve verdigi zararlarda önemli artislar meydana gelmektedir. Hemen hemen her bölgede görülen ve büyük kentlerimiz disinda, küçük yerlesim birimlerinde de son derece önemli kayiplarn yasanabildigi ülkemizde konuyla ilgili dogrudan veya dolayli birçok kurumumuzun sorumluluklar bulunmakta olup, son yillarda önemli projeler ve yönetim planlari bu dogrultuda uygulamaya koyulmaktadir.

Sürdürülebilir risk yönetimi yaklasimi ile afetlere karsi direnci gelistirmenin önemli bir adimi risk azaltma faaliyetlerine yapilan yatirimlardir. Sel-taskin afetinin risklerini azaltmak amaciyla yapisal veya yapisal olmayan tedbirlerin alinmasi gerekmektedir. Risk azaltma yönetimi gerçevesinde her süreçte yapilmasi gereken çalismalarda; daha genis bir perspektif içinde, mevcut durum ve uygulamalar göz önünde bulundurularak, koordineli ve entegre bir program yaklasiminin olusturulmasi ve uygulanmasi büyük önem arz etmektedir.

Afet yönetim programlarinin bir parçasi olan taskinlarin önceden tahmin edilebilmesi ve buna dayanarak erken uyari yapilmasi, planlama ve egitim ile can kayiplarinda önemli azalmalar ve ekonomik zararlarda da önemli düsüsler saglanmaktadir.

2.4. iklim Degisikligi

iklim ile ilgili riskler; iklim degisikligi, plansiz kentlesme, demografik baskilar, arazi kullanim1, arazi örtüsü degisimi, biyolojik çesitlilik kaybi ve ekosistem bozulmasi nedeniyle artmistir. Iklim ile ilgili olan bu riskler toplumun güvenligi ve refahini etkilemektedir. Toplum, ekosistem ve doga kaynakli tehlike arasindaki etkilesimlerin anlasilmasi adina iklim ile ilgili risklerin azaltzlmasi ve direncin artirilmasi kaçinilmaz bir durum haline gelmektedir.

Türkiye'nin yer aldigi Akdeniz Havzasi, iklim degisikliginin olumsuz etkileriyle en çok kars1las1lmasi olasi olan bölgeler arasinda degerlendirilmektedir. Siddet, etki, süre ve olustugu yer bakimindan önceden yasanmamis, mevcut fiziksel altyapinin yetersiz kaldigi, ekonomi agirlikli kayiplara yol açan, hidro-meteorolojik karakterli küçük ölçekli afetlerin sayisi da artmaktadir. Türkiye'nin aylik sicaklik ve yagis dagilisinda yaz aylarinda sicakliklar artarken, yagislar azalmaktadir.

Iklim degisikligine uyum, iklim degisikliginin zararli etkilerini azaltmak amaci ile iklim degisikligine karsi hazir olmak için önceden yapilan önlem ve düzenlemeleri kapsamaktadir. iklim degisikligine uyum ve afet risk azaltma çalismalari; karsilikli olarak birbirlerine katkida bulunan gelismeler olmasi sebebiyle birlikte düsünülmelidir. Cünkü iklim degisikligi, afet risklerinin altinda yatan nedenlerden biridir.

2.5. Kitlesel Göç

Göç farkli nedenlerle zorunlu veya isteyerek, geçici ya da kalici olarak yasanlan yerin terk edilerek baska bir yere yerlesilmesi eylemidir. Insanlar daha iyi bir yasam sürebilmek umuduyla baska güvenli yerlere göç etmistir. Göç hareketleri ve göçmen sayilar her yil artmaktadir. Bu durumdan öncelikle kadinlar, çocuklar ve yashilar etkilenmektedir.

Türkiye cografi konumu nedeniyle insani krizler, iklim degisikligi ve daha birçok nedenle göç etmek zorunda kalan kisilerin kitlesel göçüne maruz kalmaktadir. Kitlesel göçün hacmi, göç ile gelen kisilerin ülkemizde kalis sürelerinin uzunlugu, geçicilikten kaliciliga evrilen göç olgusu ülke olarak kitlesel göçlere iliskin olarak her zaman hazurhkli olmayi gerektirmis, kitlesel göç risklerinin azaltilmasina yönelik politika, hedef ve uygulama stratejileri gelistirilmesi ihtiyacini dogurmustur. Göçlerin yeni bir afete sebebiyet vermemesi için, risk azaltma planlarinin bütün paydaslarla birlikte çok yönlü olarak ele alinmasi gerektigi ortaya çikmaktadir.

2.6. Bulasici ve Salgin Hastalklar

Ülkelerin gelismislik düzeyi hakkinda bilgi veren önemli etkenlerden biri bulasici ve salgin hastaliklarn görülme sikhgidir. Herhangi bir cografyada ortaya çikan bulasici hastaliklar, sadece o cografyada sinirhi kalmayacagi için evrensel bir risk unsurudur. Bu riskler göz önüne alindiginda her ülkenin saglik sisteminin olasi bulasici hastaliklara karsi gelistirilmesi zorunlu hale gelmistir.

Sendai Cerçeve Belgesi yedi hedefinden biri dirençli saglik sistemlerinin gelistirilmesi ve afet yönetimi süreçleriyle bütünlestirilmesidir. Bu bütünlestirilme sürecinde afet risk yönetimi bakimindan daha kapsamli ve sürdürülebilir stratejik plan ve politikalann gelistirilmesi gerekmektedir.

Paris Anlasmasi ve Iklim Degisikligi Degerlendirme Raporu'na göre bulasici ve salgin hastalik riskleri saglik sistemlerini etkilemektedir. Dirençlilige yönelik firsatlarn degerlendirilmesi açisindan iklim degisikligi ile bulasici ve salgin hastalik riskleri ortak yönlere sahiptir ve bu nedenle birlikte ele alinip degerlendirilmelidir.

2.7. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler

Geçtigimiz yüzyilda baslayan teknolojik ilerlemelerle birlikte KBRN (Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer) maddelerinin kitle imha silahlari olarak kullanilmasi olasiligi meydana gelmistir. Bunun sonucu olarak KBRN, hem ülkemizde hem de dünya genelinde önemli bir tehdit unsuru olarak benimsenmektedir. KBRN olaylarmin kitlesel panige ve kargasaya yol açma potansiyelinin oldukça yüksek olmasi, son derece önemli bir afet türü olarak degerlendirilmesinde etkili olmaktadir. KBRN olay yönetiminde farkli alanlardan sorumlu ekiplerin koordineli sekilde falismasi gerekliligi, KBRN olaylarina müdahalenin özel ekipmanli yetkin ve tecrübeli personel ile yapilmasi zorunlulugu, sürecin zaman alici olmasi gibi sebepler KBRN alaninda gerekli önlemlerin alinarak planlamalarin yapilmasini zorunlu kilmakta olup, tüm bu çalismalar ülkemizin gelecegi adina büyük bir önem arz etmektedir.

2.8. Orman Yanginlari

Ülkemizde yasanan orman yanginlarinin büyük bir bölümünün ihmal, dikkatsizlik ve kaza sonucunda meydana geldigi tespit edilmistir. Ormanlik alanlarimizin yaklasik yüzde 60'ma tekabül eden kisminin yangina maruz kalma olasilginin yüksek oldugu belirlenmistir. Ormanlarin tahribi ve ormansizlasma topraklarin erozyon yoluyla kaybedilmesine, iklim degisikliklerine neden olmakta; su düzeninin bozulmasi sonucunda çöllesme, sel, heyelan, çig ve kuraklik gibi afetleri beraberinde getirmektedir.

2.9. Büyük Endüstriyel Kazalar

Sanayilesme üretim süreçleri kimyasal madde kullanimini zorunlu kilmaktadir. Kimyasal maddeler bu üretim zincirinde tarim, imalat, insaat ve hizmet sektörlerinin önemli bilesenlerindendir. Bu maddelerin depolanmasi, kullanimi, üretimi, tasinmasi ve ortadan kaldirlmasi sirasinda olusacak bir aksaklik sonucu olasi bir patlama, yangin veya yayilim agir tahribat büyük endüstriyel kazalar kapsaminda degerlendirilmektedir.

Son yillarda teknolojinin gelismesi, hizh nüfus artist, gelismislik düzeyi, çevre kirliligi, çarpik kentlesmeye bagli olarak teknolojik afetlerin sayisi ve sikligi dünya genelinde oldugu gibi ülkemizde de artis göstermistir. Insan yasami ve ekonomik kayiplarn yani sira büyük endüstriyel kazalar nedeniyle çevresel tahribat ve zararlarin ortaya çikmasi olasiligi göz önünde bulunduruldugunda yüksek seviyede, etkili ve sürekli korumays saglamak için alinmasi gerekli

önlemler ile ilgili usul ve esaslari belirlemek, konuyla ilgili kurum ve kuruluslarn yapacaklari ortak çalismalarla bu tehdit unsuru en az seviyeye indirgenebilecektir.

2.10. Maden Kazalar ve Tasman

Maden isletmeleri, üretim yerinin seçilememesi, çevresel risklerden arindirilamamas1, emek yogun çalisma gerektirmesi ve üretimin her asamasinin yüksek riskler içermesi nedeniyle özellik tasimaktadir. Bu risklerin anlasilmasi için gerekli tanimlamalar ve saptamalarin dogru yapilmasi risklerin azaltilmasinda birinci basamagi olusturmaktadir.

Farkli madenlerin üretim asamalari ve her birinde olusabilecek riskleri anlamak bunlann ölçülebilir degerler haline getirilmesini, ülkenin kalkinmasinda gerekli ham madde üretiminin kesintisiz biçimde saglanabilmesi gerektirmektedir. Bu kapsamda olusabilecek riskleri belirleyebilmek için gerekli monitörizasyon sistemlerinin kurulmasi ve gerek merkezi gerekse yerel olarak izlenmesi, bu amaçla gerekli yatirmlarin yapilmasini gerekli kilmaktadir.

Madencilikte yeraltinda olusan bosluklarin zamanla çesitli faktörlere bagli olarak çökmesi nedeniyle yer üstünde çöküntüler meydana gelmekte olup bu olaya tasman adi verilmektedir. Çöküntüler, üzerinde bulunan yapilara ve insanlara zarar verebilmektedir.

2.11. Tehlikeli Madde Tasimacilig

Son yillarda Türkiye'de karayolu, demiryolu, denizyolu gibi ulasim sektörlerindeki çok önemli gelismelere ek olarak patlayic1, yanici maddeler ve türevlerinin katz, sivi ve gaz olarak çok sayidaki sektörde kullanlip tasinmasi ülkemiz için bir teknolojik afet unsuru olarak degerlendirilmektedir.

Teknolojik gelismeler, hizli nüfus artisi, çevresel kirlilik, çarpik kentlesme gibi birçok faktöre bagh olarak bu tür afetlerin sayisi ve sikligi dünya genelinde oldugu gibi ülkemizde de artis göstermistir. Bu kapsamda risk azaltma, müdahale ve iyilestirme çalismalarnin bütünlesik bir anlayisla gerçeklestirilmesi olasi zarar ve kayiplari en az seviyeye indirgeyecektir.

2.12. Diger Afetler (Kuraklik, Obruk, Furtina vb.)

TARAP Belgesi'nde yer alan deprem, kütle hareketleri (heyelan, kaya düsmesi, çig), sel-taskin, iklim degisikligi, kitlesel göç, bulasici ve salgin hastaliklar, KBRN, orman yanginlari, BEK, maden kazalar1, tehlikeli madde tasimacihigi afet türlerinin yani sira ülkemiz kuraklik, obruk afetleri basta olmak üzere dolu, tsunami, hortum, yildurm vb. afetlere de maruz kalmaktadir.

Kuraklik hava sicakliklarinin mevsim normallerinin çok üzerine gikmasi ve yillik yagis ortalamalarinin mevsim normallerinin altina düsmesi sebebiyle meydana gelir. Meteorolojik açidan, yagislarin mevsim ortalama degerlerin yüzde 80'in altina indigi geçici dönemler olarak tanimlanmaktadir.

Kurakliga bagli olarak ortaya çikan su stresi, su talebinin sürdürülebilir sartlarda su kaynaklarindan temin edilebilecek su miktarindan fazla olmasi durumudur. Kuraklik ve su stresinin çok ciddi ekonomik, çevresel ve sosyal etkileri olmakla birlikte bunun sonucunda insan sagligi ve gida güvenligi olumsuz etkilenebilmektedir.

Türkiye'nin içerisinde bulundugu cografya tarih boyunca kurakligin etkilerine siklikla maruz kalmistir. Kuraklik ülkemizde belli dönemlerde yasanmaktadir ancak yanlis yönetimler ve uygulamalar sonucu dogal döngü içinde var olan kurakligin etkisi ekonomik ve sosyal açidan büyük boyutlarda olabilmektedir.

Kasirga, hortum ve tayfun gibi adlarla ifade edilen siddetli rüzgâr veya firtinalar ise çok büyük can ve mal kaybina yol açan klimatolojik karakterli hava olaylaridir. Aralarinda basinç fark1 bulunan iki merkez arasindaki havanin yatay hareketine rüzgâr, saatteki hizlari 63 km'yi geçen güçlü hava akimlarina ise firtina denmektedir. Firtinalar siddetli yagislarla birlikte denizlerin yükselmesine sel ve taskinlara, kara, deniz ve havayolu kazalarina, yerlesim yerlerinin zarar görmesine ve yildirim düsmelerine yol açabilir. Son yillarda firtina ve kuvvetli rüzgardan kaynaklanan afetlerin siddet ve sikliginda dünya genelinde iklim degisikliginin bir sonucu olarak gözle görülür bir artis gözlemlenmektedir. Türkiye'de özellikle Kuzey Ege Bölgesi ie bati ve Orta Akdeniz bölgelerinde firtinalar meydana gelmektedir. Kuvvetli rüzgarlar ve firtinalann en çok görüldügü iller sirasiyla Balikesir, Izmir, Konya, Kayseri, Kars ve Elazig illeridir. Yillara göre zamansal dagilimlara bakilinca 1998 yilindan beri rüzgâr firtinalarinda hizh bir artis görülmektedir.

Ülkemizin belirli cografi bölgelerinde görülen obruklann olusumu kayaçlarin litolojik özellikleri ve yeralti suyunun niteliklerine baglidir. Geçmiste düsük nüfus yogunlugu, sinirhi tarim ve sanayi alanlari gibi nedenlerden dolayi bir tehdit olarak algilanmayan obruklar, günümüzde bu faktörlerin daha genis alanlara yayilmasina bagli olarak, insan yasami açisindan tehlike yaratabilecek konuma gelmistir.

3. GÜÇLÜ, ZAYIF, FIRSAT VE TEHDIT ANALIZI

Güclü-zayif yönler ile firsat ve tehdit unsurlarni içeren GZFT analizinde, TARAP kapsaminda farkh türde afetler için ortak bir analiz yapilmasi yoluna gidilerek genel bir degerlendirme yapilmis olup Tablo. 1 bu analizin sonucunu özetlemektedir.

Tablo 1: GZFT Analizi

4. AFET RiSK AZALTMA POLITIKALARI

1970 ve 1980'lerde dünya, afet müdahalesi üzerine odaklanrken 1990'larda afet sonras1 durumdan afet öncesi hazirlik durumuna geçerek büyük bir dönüsüm göstermistir. Doga kaynakh afetler yasandiktan sonra önlem alinmasi yerine afet yasanmadan önce tehlike ve risklerin öngörülerek önleyici tedbirlerin alnmasinin saglanmasi ortak anlayisi ön plana gikmistir. Bu dogrultuda farkl disiplinlerin ve uluslararasi kuruluslarin katihmiyla isbirlikleri artirmay1 hedefleyen bir dizi çalisma yapilmistir.

Afet risk azaltmayla ile ilgili uluslararasi alanda yasanan gelismeler gibi ülkemizde de birtakim degisikler görülmüstür. Özellikle 1999 yilinda yasanan Kocaeli ve Düzce Depremleri ülkemizde afet ve acil durum yönetimi açisindan dönüm noktasi olup uluslararasi alanda afet risk azaltma politikalarina iliskin standartlar yakalanmaya çalisilmistir. Deprem sonrasinda edinilen tecrübeler isiginda öncelik risk azaltma çalismalarina verilmistir.

4.1. Uluslararast Politikalar

Uluslararasi alanda 1990'l yillardan itibaren, giderek, risk azaltma politikalari öne çikmaya baslamis ve Birlesmis Milletler (BM) tarafindan 1990-2000 dönemi "Dogal Afet Zararlarini Azaltma On Yili (IDNDR) olarak ilan edilmistir. 1994 yilinda, BM tarafindan "Yokohama Stratejisi ve Eylem Plani" kabul edilmistir. 2005 yilinda, Japonya'da toplanan "Afet Risklerinin Azaltilmasz Dünya Konferansi"nda 2005-2015 yillar afet risk azaltma politikalarinin öne gikarlacagi bir on yil olarak benimsenerek "Hyogo Çerçeve Eylem Plant" kabul edilmistir. Plan'da risk azaltma faaliyetlerine iliskin temel bazi stratejilere deginilmis ve ülkelerin anilan konulara iliskin ülke durum raporlari hazirlamalar öngörülmüstür. 2015 yllinda gerçeklestirilen "Birlesmis Milletler Dünya Afet Risklerinin Azaltilmast Konferansi"nda, 20152030 yillarnda geçerli olmak üzere Sendai Cerçeve Belgesi kabul edilmistir.

14-18 Mart 2015 tarihleri arasinda Japonya'nin Miyagi Eyaleti Sendai kentinde düzenlenen Afet Risklerinin Azaltilmasi Üçüncü Dünya Konferansi'nda ise Sendai Cerçeve Belgesi (20152030) ülkemizin de içinde bulundugu 187 ülkeden gelen temsilciler tarafindan uluslararasi bir deklarasyonla kabul edilmistir. Söz konusu Çerçeve Belgesi 2015 kalkinma gündeminin uluslararasi kabul gören ilk büyük anlasmasi olma niteligindedir. 2015 sonrasi dönemde afet risklerinin azaltilmasi konusunu merkezine alan bu konferansta, ülkeler, afet risklerinin azaltilmasi ve afetlere karsi direncin artirilmasinin, sürdürülebilir kalkinma ve yoksullugun ortadan kaldirlmasi baglaminda ele alinmasi ve bu bakis açisinin tüm düzeylerdeki politika, plan, program ve bütçelerle uyumlulastinlmasi seklindeki taahhütlerini ifade etmislerdir.

Sendai Cerçeve Belgesi 2030'a kadar olan süreçte; kisilerin, isletmelerin, topluluklarin ve ülkelerin ekonomik, saglik, fiziksel, sosyal, kültürel ve çevresel varliklarinda afet riskinin ve kayiplarnin önemli ölçüde azaltilmasini amaçlamaktadir.

Sendai Çerçeve Belgesi'nde belirtilen ve afetlere dirençliligi artirmay1 öngören 7 temel hedefler su sekilde siralanmistir:

1. Küresel düzeyde afetler nedeniyle meydana gelen can kaybini 2030 yilina kadar önemli ölçüde azaltmak,
2. Küresel düzeyde afetten etkilenen insan sayisini 2030 yilina kadar önemli ölçüde azaltmak,
3. Küresel düzeyde gayri safi yurtiçi hasilaya istinaden afetlerin yol açtigi dogrudan ekonomik kayiplar 2030 yilina kadar azaltmak,
4. Temel hizmetlerin aksamasina yol açabilecek ve kritik altyapiy etkileyebilecek afet zararini önemli ölçüde azaltmak,
5. 2020 yilina kadar ulusal ve yerel afet risk azaltma stratejisi olan ülkelerin sayisin önemli ölçüde arttirmak,
6. Gelismekte olan ülkelerle bu çerçevenin uygulanmasinda onlarn ulusal eylemlerini tamamlayic nitelikte, yeterli ve sürdürülebilir destek saglayarak, 2030 yilina kadar uluslararasi isbirligini önemli ölçüde arttrmak,
7. Çoklu tehlike erken uyar sistemleri, afet risk bilgi ve degerlendirmelerinin topluma elverisliligi ve ulastlabilirligini 2030 yilina kadar önemli ölçüde arttirmaktir.

Hyogo Çerçeve Eylem Plani 2005 - 2015 (HFA)'nn uygulanmasindan kazanilan deneyimi dikkate alarak Sendai Çerçeve Belgesinin yeni afet risklerini önlemek ve mevcut olanlars azaltmak için dört eylem önceligi asagida özetlenmektedir:

Stratejik Öncelik 1: Afet riskini anlamak

Stratejik Öncelik 2: Afet riskinin yönetilmesi için afet risk yönetisimini güçlendirmek

Stratejik Öncelik 3: Dirençlilik için afet risk azaltmaya yatirm yapmak

Stratejik Öncelik 4: Etkili müdahale için afete hazurlk çalismalarin gelistirmek ve iyilestirmek, rehabilitasyon ve yeniden insa safhalarinda "önceki durumdan daha iyisini insa etmek".

TARAP'in olusturulmasi sürecinde ülkemizin afet risklerinin azaltilmasiyla ilgili olarak uluslararasi alandaki taahhütlerinin yani sira ulusal strateji ve politika belgelerinin de göz önünde bulundurulmasi gerekliligi bulunmaktadir. Sendai Çerçeve Belgesi'nin öncelikleri TARAP'in temel dayanagini olusturmustur.

4.2. Ulusal Politikalar

Ulusal düzeyde, afet risklerinin azaltilmasiyla ilgili olarak 10. Kalkinma Plani, Afet Yönetiminde Etkinlik- Ozel Ihtisas Komisyonu Raporu (2014), Bütünlesik Kentsel Gelisme Stratejisi ve Eylem Plani-KENTGES (2010-2023), Iklim Degisikligi Stratejisi (2010-2023), Iklim Degisikligi Eylem Plani (IDEP), Iklim Degisikligi Uyum Stratejisi Eylem Plant, Ulusal Deprem Strateji Belgesi ve Eylem Plani-UDSEP (2012-2023), Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP) (2014), TBMM Depreme Kars1 Alinabilecek Önlemlerin ve Depremlerin Zararlamnin En Aza Indirilmesi Için Alinmasi Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amaciyla Kurulan Meclis Arastirma Komisyonu Raporu (2021), Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeligi (2022) ve 11. Kalkinma Plani öne çikan belgeler arasinda yer almaktadir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nun 1 Temmuz 2013 tarihli birlesiminde onaylanan ve 2014-2018 dönemini kapsayan 10. Kalkinma Plani'nin afet risklerinin azaltilmas1 bakimindan en önemli özelligi, hedef ve politikalari arasinda yer almakta olan "Yasanabilir Mekânlar, Sürdürülebilir Çevre" basligi altinda, "Afet Yönetimi"'ne yer verilmis olmasidir. Bu çerçevede 10. Kalkinma Plani'nda, afetlere yönelik risk azaltma ve hazirlik çalismalarinin iyilestirilmesi, afet konusunda görev yapan kurumlar arasinda isbirligi ve koordinasyonun saglanmasi amaciyla Afet ve Acil Durum Yönetimi Baskanlig (AFAD) kurulmasinin önemine vurgu yapilmakta ve tasra teskilatinin yeniden yapilandirilmasi konusu üzerinde durulmaktadir.

1. Kalkinma Plani'nda belirlenen amaç ve hedefler, "(a) Makroekonomik, sektörel ve mekânsal planlama süreçlerinde afet risk ve zararlarinin dikkate alinmasi, (b) Afetlere karsi toplumsal direncin ve bilinç düzeyinin artirilmasi, c) Afetlere dayankli ve güvenli yerlesimler olusturulmasi" seklinde ortaya çikmaktadir. Plan'da temel olarak afet sonrasi müdahaleye yönelik politikalarin yerine, afet öncesi risk azaltmaya yönelik politikalarin önemi vurgulanmaktadir.

2. Kalkinma Plani'nda afet yönetimi ile ilgili olarak yer verilen hususlarn arka planini "Afet Yönetiminde Etkinlik- Ozel Ihtisas Komisyonu Raporu (2014)" olusturmustur. Komisyon Raporu, Plan'a kaynak teskil etmesinin yani sira afet risklerinin azaltilmasina yönelik politikalarin belirlenmesine de katki saglayan bir belgedir.

Afet risklerinin azaltilmasi konusunda yol gösterici bir diger belge, kentlesme ve imar konularinda merkezi ve yerel idareler için bir yol haritasi niteliginde olan "Bütünlesik Kentsel Gelisme Stratejisi ve Eylem Plani KENTGES (2010-2023)"tir. KENTGES belgesi incelendiginde, Kentlesme Surasi'nin ana temalarindan birisini olusturan "Afetlere Hazurlk ve Kentsel Risk Yönetimi" temasinin, KENTGES'in "Mekânsal planlama sisteminin yeniden yapilandirilmasi", "Yerlesmelerin mekân ve yasam kalitesinin arturilmasi" ve "Yerlesmelerin ekonomik ve toplumsal yapilarinin güçlendirilmesi" seklindeki üç ana ekseni ile kesistigi görülmektedir.

Türkiye'de afet risklerinin azaltilmasi konusunda önemli bir diger belge iklim degisikligi alaninda çikarlan Iklim Degisikligi Stratejisi (2010-2023)'dir. Türkiye, Birlesmis Milletler Iklim Degisikligi Çerçeve Sözlesmesi'ne 24 Mayis 2004 tarihinde taraf olmustur. Paris Iklim Anlasmasi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilmis ve "Paris Anlasmasinin Onaylanmasinin Uygun Bulunduguna Dair Kanun" 7 Ekim 2021 tarihli Resmi Gazetede yayinlanarak yürürlüge girmistir. Bu kapsamda, 2001/2 sayili Basbakanlk Genelgesi ile iklim degisikligi alaninda Türkiye'nin izleyecegi politikalarin, alacagi önlemlerin ve yapacagi çalismalarin belirlenmesi amaciyla olusturulan Iklim Degisikligi Koordinasyon Kurulu (IDKK), yeniden yapilandirilarak strateji belgesinin hazirlanmasi konusunda çalismalar sonuçlandinlmistir. Iklim degisikligi strateji belgesi, sektörler esas alinarak hazirlanmis bir belgedir. Bu hedef dogrultusunda, somut eylemler, iklim Degisikligi Eylem Plani'nda (20112023) yer almaktadir. Konu ile ilgili diger önemli belgeler arasinda Iklim Degisikligi Eylem Plani (IDEP) ve Iklim Degisikligi Uyum Stratejisi Eylem Plani bulunmaktadir.

TARAP'in hazirlanmasi sürecinde dayanak olusturan belgeler arasinda yer alan "Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Plan'nin (UDSEP-2023) ana amaci ise, "depremlerin neden olabilecekleri fiziksel, ekonomik, sosyal, çevresel ve politik zarar ve kayiplari önlemek veya etkilerini azaltmak ve depreme dirençli, güvenli, hazurlikli ve sürdürülebilir yeni yasam çevreleri olusturmaktir". UDSEP-2023, deprem kayiplannin en aza indirilmesini hedefleyen stratejik yaklasimlar ve eylem dizilerini içeren bir belge olmasi açisindan ülkemiz için örnek bir çalismadir.

3 Ocak 2014 tarihli ve 28871 sayili Resmi Gazete'de yayimlanarak yürürlüge giren Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP), afet ve acil durumlara iliskin müdahale çalismalarinda görev alacak hizmet gruplari ve koordinasyon birimlerine ait rolleri ve sorumluluklari tanimlamak, afet öncesi, sirasi ve sonrasindaki müdahale planlamasinin temel prensiplerini belirlemek amaciyla çikarilmistir. TAMP, ülkemizde yasanabilecek her tür ve ölçekte, afet ve acil durumlarda müdahalede görev alacak bakanlk, kurum ve kuruluslar, özel kuruluslar, STK lar ve gerçek kisileri kapsamaktadir. Plan'in hedefleri; "hayat kurtarmak", "kesintiye ugrayan hayati ve faaliyetleri en kisa sürede normale döndürmek", "müdahale çalismalarini hizl ve planli bir sekilde gerçeklestirmek, "halk sagligini korumak ve sürdürmek, "mülkiyet", "çevre ve kültürel mirasi korumak", "ekonomik ve sosyal kayiplari azaltmak", "ikincil afetleri önlemek, etkilerini azaltmak" ve "kaynaklarin etkin kullanimini saglamak" olarak ortaya konulmaktadir. 2018 yilinda yürürlüge giren Cumhurbaskanligi Kararnameleri ile Bakanliklar ve bagli kuruluslarda degisiklikler meydana gelmesi nedeniyle Cumhurbaskanligt Hükümet Sistemi'ne uyumun saglanmasi ve son yillarda yasanan iklim degisikligi etkilerinin de sonucu olarak, afetlerin sayi ve çesit olarak giderek artmasi nedeniyle, sahada edinilen tecrübeler neticesinde Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeligi' nin güncellenmesi ihtiyac hâsil olmustur. 24.02.2022 tarihinde güncellenen Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeligi yayimlanmistir.

On Birinci Kalkinma Plani ise, 2019-2023 yillarni kapsamakta olup "Yasanabilir sehirler, sürdürülebilir çevre" basligi altinda, "afetlere karsi toplumsal bilincin artirilmast, afetlere dayankl ve güvenli verlesim yerlerinin olusturulmast ve afet risk azaltma çalismalari yapilarak afetlerin neden olabilecegi can ve mal kaybinin asgari düzeye indirilmesi" temel amaç olarak belirtilmistir. Aynica planda, " Afet risk ve zarar azaltma çalismalarina yönelik Türkiye Afet Risk Azaltma Plan hazirlanacaktir." ibaresi yer almakta olup, afet risk azaltma çalismalarinda bu planlarin önemi açikça ortaya konulmaktadir.

2021 yilinda yayinlanan "Depreme Karsi Alinabilecek Önlemlerin ve Depremlerin Zararlarinin En Aza Indirilmesi Için Alinmasi Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amaciyla Kurulan Meclis

Arastirmasi Komisyonu Raporu'nda ulusal düzeyde risk azaltma plani olarak çerçevesi çizilen TARAP'in yerel düzeyde uygulanmasinin il afet risk azaltma planlar ile gerçeklestirilmesi öngörülmüstür. TARAP'ta taslak olarak belirlenen öncelikler dâhilinde afet risklerinin ilin afetselligi ve kapasitesi çerçevesinde yerel düzeyde azaltilmasi için olasi can ve mal kaysplarini azaltmak, risk azaltma bilinci olusturmak, paydaslar arasinda is birligini güglendirmek ve afet sonrasi çalismalar için yapilacak olasi harcamalari azaltmak hedefi ile illerde il afet risk azaltma planlar hazirlanmistir.

iRAP; ilin afetselligini dikkate alarak afet risklerinin azaluilmasina yönelik amaçlarin, hedeflerin ve eylemlerin bulundugu, çok paydasii bir süreçle yapilan ve sürdürülmesi gereken bir plandir. Il Afet Risk Azaltma Plani, bir kentin dayamkhhgin/direngliligini desteklemeye yönelik temel bir araçtir, ulusal ve yerel düzeydeki afet risk azaltma hedefleri, göstergeleri ve kalkinma zorunluluklaryla uyumlu olmalidir. Eylem plani; faaliyetleri, önerilen zaman takvimlerini, uygulama için sorumlu kurumlari/birimleri, eylem tabanli düzenlemeleri, finansman yönetimini, beklenen etki düzeyini, izleme ve degerlendirme için önerilen faaliyetleri vurgulamaktadir.

Türkiye'nin afet risklerinin azaltilmasi konusunda farkli ulusal belgelerde yer verilen önceliklerin, bir plan çerçevesinde stratejik amaçlar ve hedefler ortaya konularak bu amaç ve hedeflere ulasma yolunda eylemler belirlenerek bütünlestirilmesine yönelik bir çalismanin sonucu olan TARAP, uluslararasi alandaki gelismeler ve taahhütler çerçevesinde Sendai öncelikleri temel dayanak alinarak olusturulmustur.

5. TARAP'IN STRATEJIK ÖNCELIKLERi

TARAP, afet risklerinin azaltilmasi ve afetlere karsi direncin artirilmasi, sürdürülebilir kalkinmanin saglanmasi yönünde ulusal çabalari ve uluslararasi taahhütleri kapsayan bir ferçeve olusturmaktadir. Bu planda her stratejik amaçta sorumlu kurulus ve ilgili kuruluslar belirtilmis olup üniversiteler ise her bir eylem için destekleyici ve yönlendirici rol almaktadir. Bu sebeple üniversiteler eylem özelinde ilgili kuruluslar kismina ayrica yazilmamistir.

Afet risk azaltma çalismalarinda basarya ulasmak için yerel yönetimlerin yapacaklari plan ve projelerde afet risklerini azaltma konularina öncelik vermeleri ve risk azaltma çalismalarmin TARAP'ta yer alan amaç, hedef ve eylemler ile uyumlu yürütülmesi önem arz etmektedir.

TARAP'ta yer alan eylemler Kisa Vade (2022-2024), Orta Vade (2022-2028) ve Uzun Vade (2022-2030) olmak üzere 3 dönemden olusmaktadir. Sendai Cerçeve Belgesi öncelikleri de göz önünde bulundurularak TARAP' a temel dayanak teskil eden stratejik amaçlar su sekildedir;

Stratejik Oncelik A: Afet Risklerini Anlamak

Stratejik Amaç 1. Yerel ve Ulusal Düzeyde Afet Tehlike ve Risklerin Belirlenmesi ve Degerlendirilmesi

Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltma Politikalan ile Sürdürülebilir Kalkinma Politikalarinin Bütünlestirilmesi

Stratejik Amaç 3. Afet Risklerine Iliskin Toplumsal Direncin Artirilmas1

Stratejik Öncelik B: Afet Risklerinin Yönetilmesi Için Afet Risk Yönetisimini Güçlendirmek

Stratejik Amaç 1. Afet Türlerine Iliskin Verilerin Toplanmasi ve Güncelliginin Saglanmasi

Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltilmasina Yönelik Erken Uyari Sistemlerinin Gelistirilerek Yayginlastirilmasi

Stratejik Amaç 3. Ulusal Bütünlesik Erken Uyar Sistemi Kurulmas1

Stratejik Amaç 4. Siginma gerektirecek risklere karsi siginak yapimi gerekliliginin benimsenmesi

Stratejik Amaç 5. Afet Risklerinin Azaltilmasina Yönelik Yasal, Yönetsel Yapi ve Mekanizmalarin Güçlendirilmesi

Stratejik Amaç 6. Kurumsal Kapasitenin Afet Risklerini Daha Etkin Yönetebilecek Sekilde Yapilandirilmas1

Stratejik Öncelik C: Afetlere Karg Direnç Gelistirmek Için Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatirim Yapmak

Stratejik Amaç 1. Afet Risklerinin Azaltilmasina Yönelik Yatirimlara Öncelik Verilmesi ve Yatirimlarn Artirilmas1

Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltilmasina Yönelik Yatirmlann Çevresel Etkilerinin Degerlendirilmesi

Stratejik Amaç 3. Afet Risk Transfer Mekanizmalarnin Bütün Afet Türlerini Kapsayacak Sekilde Gelistirilmesi

Stratejik Amaç 4. Güvenli Yerlesim Alanlarnin ve Afete Dirençli Yapilasmanin

Stratejik Amaç 5. Afetlere Karsi Tedbirlerin Alinmasi

Saglanmas1 Toplumsal Direnci Artiric Sosyo-Ekonomik

Stratejik Öncelik D: Etkili Müdahale Için Afete Hazirlg Gelistirme ve lyilestirme, Rehabilitasyon ve Yeniden Insaada 'Öncekinden Daha lyisini Kurmak'

Stratejik Amaç 1. Afet Risklerinin Azaltilmasi için Müdahale Altyapisinin Gelistirilmesi ve Etkinliginin Artirilmasi

Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltmanin Afet Sonrasi Iyilestirme ve Rehabilitasyon Süreçlerine Dahil Edilmesi

Stratejik Amaç 3. Afet Risklerinin Ortaya Konulmasi ve Gerekli Önlemlerin Alinmasi Amaciyla Etkili Izleme, Degerlendirme ve Denetim Sistemlerinin Olusturulmasi

5.1. Stratejik Öncelik A. Afet Risklerini Anlamak

Afet risklerinin önlenmesi, mevcut risklerin azaltilmasi ve afetlere karsi toplumun dirençli kilinmasi öncelikle afet risklerini anlamakla mümkündür. Afet risklerinin azalttlmasina yönelik bir yol haritasinda ilk adim afet risklerini anlamaya yönelik stratejik amaçlarn ortaya konulmasi olmalidir.

Afet risk yönetiminin, afet riskinin kinlganlk, kapasite, kisilerin ve varliklarin afete maruz kalmalari, afetin özellikleri ve çevre dahil tüm yönleriyle ele alnmasi gerekmektedir. Stratejik Öncelik A alt basliginda 3 stratejik amaç, 5 hedef, 16 eylem yer almaktadir.

Hedef 2: Afet tehlike ve risklerinin mekânsal planlama asamasinda dikkate alinmasi ve uygulamalarin güçlendirilmesi

Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltma Politikalar ile Sürdürülebilir Kalkinma Politikalarnn Bütünlestirilmesi

Hedef 1: Afet riskinin azaltilmasina yönelik yatirimlarin sürdürülebilir kalkinma amaçlarini kapsayacak sekilde degerlendirilmesi

Stratejik Amaç 3. Afet Risklerine iliskin Toplumsal Direncin Artirilmasi

Hedef 1: Afet risk azaltmaya iliskin toplumun farkindahginin artirilmasi

5.2. Stratejik Öncelik B. Afet Risklerinin Yönetilmesi için Afet Risk Yönetisimini Güçlendirmek

Ulusal, bölgesel ve küresel düzeyde afet risk yönetisimi tüm sektörlerde afet risk azaltma için hayati öneme sahiptir. Afet risk yönetisimi, rol ve sorumluluklar tanimlayarak kamu ve özel sektöre eyleme geçme ve afet riskine egilme konusunda öncülük yapar, tesvik eder ve ulusal ve yerel çerçevede kanun, yönerge ve kamu politikalarinin tutarli olmasini saglar. Stratejik Öncelik B alt bashiginda 6 stratejik amaç, 6 hedef, 15 eylem yer almaktadir.

Stratejik Amaç 1. Afet Türlerine Iliskin Verilerin Toplanmasi ve Güncelliginin Saëlanmasi

Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltlmasina Yönelik Erken Uyar Sistemlerinin Gelistirilerek Yayginlastirilmast

Hedef 1: islevsel bir alt yapi ile desteklenmis, anlasilir ve kullanish erken uyar sistemleri olusturulmasi

Stratejik Amaç 4. Siginma gerektirecek risklere karsi siginak yapimi gerekliliginin benimsenmesi

Hedef 1: Tehlikelere karsi halkin korunmasi için yerlesim merkezlerinde siginak yapimi

Stratejik Amaç 6. Kurumsal Kapasitenin Afet Risklerini Daha Etkin Yönetebilecek Sekilde Yapilandirlmasi

Hedef 1: Kurumsal yapilarn afet risklerini azaltmaya yönelik olarak gelistirilmesi ve koordinasyonun saglanmasi

5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karsi Direnç Gelistirmek Için Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatirim Yapmak

Toplumlarin afetlere dirençli hale getirilmesi ekonomik, sosyal, kültürel ve saglik alanlarinda bir dizi önlem alinmasini gerektirmektedir. Kaynak kullaniminda etkinligin saglanmas1, afet risklerine karsi alinacak önlemlerde, risklerin bir bütün halinde degerlendirilmesi ve önceliklendirme yapilmasiyla mümkündür. Stratejik Öncelik C alt bashiginda 5 stratejik amaç, 6 hedef, 16 eylem yer almaktadir.

Stratejik Amaç 1. Afet Risklerinin Azaltilmasina Yönelik Yatrimlara Öncelik Verilmesi ve Yatirimlarin Artirilmasi

Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltilmasina Yönelik Yatirimlarin Çevresel Etkilerinin Degerlendirilmesi

Hedef 1: Yapilarin afetlere dirençli, dogal, tarihi ve kültürel çevreye uyumlu tasarlanmasi

Stratejik Amaç 4. Güvenli Yerlesim Alanlarinin ve Afete Dirençli Yapilasmanin Saglanmasi

Hedef 1: Planlama, çevre ve sehircilik çalismalarinda afet risklerinin azaltilmasina yönelik düzenlemelerin yapilmasi

Stratejik Amaç 5. Afetlere Kars Toplumsal Direnci Artirier Sosyo-Ekonomik Tedbirlerin Alnmasi

Hedef 1: Geçim kaynaklarni güçlendirmeye yönelik proje ve programlarin sosyal güvenlik sistemine entegre edilmesi

5.4. Stratejik Öncelik D. Etkili Müdahale için Afete Hazirhg Gelistirme ve lyilestirme, Rehabilitasyon ve Yeniden Insaada 'Öncekinden Daha lyisini Kurmak'

A fetlerde midahale icin hazirlãm daha cüclendirilmesine olavler meudana œelmeden œerekli adumlarn atelmasina afet ricklerinin aralt lmas

ÇSGB

Afet sonrasi toplumsal hayatin yeniden insasinda is/istihdam olanaklarinin artirilmasi

Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltmann Afet Sonrasi lyilestirme ve Rehabilitasyon Süreçlerine Dahil Edilmesi

Hedef 1: lyilestirme sürecinde yeniden insa faaliyetlerinde risk azaltmaya yönelik teknolojik alt yapinin gelistirilerek sürdürülebilirliginin saglanmas1

Stratejik Amaç 3. Afet Risklerinin Ortaya Konulmasi ve Gerekli Önlemlerin Alnmasi Amaciyla Etkili Izleme, Degerlendirme ve Jenetim Sistemlerinin Olusturulmasi

Hedef 1: Kurumlarda afet risklerinin azaltma çalismalarinin raporlanmasi

6. AFET TÜRLERINE GÖRE RISK AZALTMA STRATEJILERi

Afet türlerine göre afet risklerinin azaltilmasina yönelik stratejik amaçlar, hedef ve eylemler, alana lliskin yapilan mevcut durum analizi, bosluk analizi, ulusal ve uluslararasi ölçekte politika ve strateji belgelerinin degerlendirilmesi, türlere yönelik görev, yetki ve sorumluklara sahip kurum ve kuruluslara uygulanan bilgi formlarinin analizi sonucunda ortaya konulmustur. Asagida genel çerçevesi sunulan stratejik hedef ve eylemler TARAP'in önceliklerine göre hazirlanmis olup daha kapsamli ve detayli çalismalarin ayni çerçevede yürütülmesi gerekmektedir.

Buna göre üzerinde strateji gelistirilen afet türleri:

• Deprem
• Kütle Hareketleri (Heyelan, Kaya Düsmesi, (ig)
• Sel-Taskin
• iklim Degisikligi
• Kitlesel Göç
• Bulasici ve Salgin Hastaliklar
• KBRN
• Orman Yanginlars
• Büyük Endüstriyel Kaza
• Maden Kazalari ve Tasman
• Tehlikeli Madde Tasimac1lig1
• Diger Afetler (kuraklik, obruk, firtina vb. ) olarak belirlenmistir.

6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Deprem risklerinin ülke, bölge ve yerel düzeyde daha iyi anlasilabilmesi için birçok çalismanin etkili ve sürdürülebilir bir sekilde yapilmasi gerekir. Bu çalismalar afet risklerinin azaltma çalismalarnin temelini olusturmalars bakimindan oldukça önemlidir. Çok paydasli bir yaklasim gerektiren bu çalismalarin bir bütünlük ve koordinasyon içerisinde yürütülmesi gerekir. Deprem risklerine yönelik hedefler ve eylemler UDSEP (2012-2023) ve TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, deprem afet türü özelinde belgede 7 hedef 29 eylem yer almaktadir.

Hedef 1: Türkiye'nin kabuk yapisini belirlemeye yönelik alismalarm sayisinin ve niteliginin artirilmasi

Hedef 4: Tarihi yapilarmn deprem güvenliklerinin belirlemesine ve güçlendirilmesine yönelik çalismalarn gelistirilmesi ve yayginlastrilmasi

Hedef 6: Önemli yapilarn depreme güvenli olmalarinin saglanmasi

6.2. Kütle Hareketleri Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Kütlesel hareketlere bagh tehlike ve risklerin belirlenmesi, gerek yeni planlanacak alanlarda gerekse meveut yerlesim alanlarinda bu tehlike ve riskleri azaltacak önlemlerin alinmasi, kisi, kurum ve kuruluslarin bu konuda üstüne düsen görevleri eksiksiz yerine getirmesi, bu ama dogrultusunda yeterli is gücü ve finansal kaynak ayrilmasi önemli önceliklerden olup afetlere dirençli bir toplumun olusturulmasinda temel stratejik amaçlardandir. Kütle hareketleri risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 3 hedef 10 eylem yer almaktadir.

Hedef 1 : Ülkesel, bölgesel ve yerel ölçekte kütle hareketlerine yönelik tehlikelerin ve risklerin ortaya konulmasi ve haritalanmasi

Hedef 2: Kütle hareketleri konusunda farkindaligin artirilmasi

6.3. Sel-Taskin Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Sel-taskin afeti öncesi, ani ve sonrasinda sorumluluklari ve faaliyet alanlari farkli çok sayida kurum ve kurulus görev almakla birlikte, risk azaltma yaklasimi çerçevesinde birlikte ve koordineli sekilde çalismalar sürdürmek ve bunu gelistirerek iyilestirmek gerekmektedir. Sel-taskin risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 8 eylem yer almaktadir.

uadaey caltacten ialarenen haneo hochaadedenendeilerel diallar acnletanaa

Hedef 2: Sel-taskin konusunda farkindalign artirilmast

Hedef 4. Tahmin ve erken uyarlar için gerekli mekanizmanin olusturulmast

6.4. Iklim Degisikligi Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Iklim degisikligi riskleri tüm canli yasamiyla birlikte insan yasamini da fazlasiyla olumsuz etkileyecektir. Risklerin etkin bir sekilde yönetilebilmesi için iklim degisikligine iliskin risk degerlendirme mekanizmalarnin gelistirilmesi ve risk analizlerinin yapilmasina ihtiyaç bulunmaktadr. Bütün bu süreçlerde sürdürülebilir kalkinma hedeflerine öncelik verilmesi, iklim degisikligi risklerine iliskin bilgi, farkindalk ve bilinç düzeyinin artirilmasi ve iklim degisikligine yönelik dogru bilginin üretimi ve paylasimi için bilgi sistemlerinin gelistirilmesi önem arz etmektedir. Ïklim degisikligi risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 7 hedef 30 eylem yer almaktadir.

Hedef 3: Iklim degisikligi risklerini azaltmak için tüm ilgili sektörlerin tehlike ve risk haritalari hazirlama bilgi altyapisinin olusturulmasi, gelistirilmesi, güncellenmesi ve sürdürülebilir hale getirilmesinin saglanmasi

6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Yer degistirme ve yerlesme hareketi olarak tanimlanan "göç" kavrami insanlik tarihi boyunca her zaman gündemde olmus, çag açip çag kapatmistir. Yüzyillar boyunca insanlar, siyasal ve ekonomik istikrarsizliklar, çatismalar, savaslar ve afetler nedeniyle ülkelerini terk etmek zorunda kalmislardir. Kitlesel göçün hacmi, göç ile gelen kisilerin ülkemizde kalis sürelerinin uzunlugu, geçicilikten kalciliga evrilen göç olgusu ülke olarak kitlesel göçlere her zaman hazirlikl olmayi gerektirmis, kitlesel göç risklerinin azaltilmasina yönelik politika, hedef ve uygulama stratejileri gelistirilmesi ihtiyacini dogurmustur. Kitlesel göç risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 6 hedef 19 eylem yer almaktadir.

Hedef 2. Kitlesel göç risklerinin azaltilmasina iliskin konularda farkindalik saglanmasi, egitim verilmesi

Hedef 3. Kurumlarn ve illerin kitlesel göçü karsilama kapasitesinin belirlenmesi, idari (kurumsal) kapasitenin güçlendirilmesi

Hedef 4. Ulusal ve uluslararasi bazda etkin, yaygin ve seffaf bir bütçenin olusturulmast ve fonlarin etkin kullanilmasi

Hedef 5. Kitlesel göç ile gelen kisilerin topluma uyumunun saglanmas1

6.6. Bulagici ve Salgin Hastahk Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Bulasici ve salgin hastaliklara karsi hazirlikl olmak için bulasici ve salgin hastalklarn kaynaklarinin, yayilma yollarinin, korunma yöntemlerinin ve etkin müdahale yöntem ve tekniklerinin bilinmesi ve toplum tarafindan bulasici ve salgin hastalk risklerinin anlasilmasi gereklidir. Bulasici ve salgin hastalik risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 21 eylem yer almaktadir.

Hedef 3. Bulasicr ve Salgin Hastalik Risklerini Azaltmaya Yönelik Finansman Saglanmast

Hedef 4. Bulasici ve Salgn Hastaliklarla Ilgili Teknik Kapasitenin Güglendirilmesi ve Farkindaligmn Artirilmast

6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

KBRN olaylarnin meydana gelmeden önce önlenmesi, meydana gelmesi halinde etkin bir sekilde bu olaylara müdahale edilmesi,olay sonrasinda olusabilecek zararlarinin azaltilmasi ve iyilestirme çalismalarinin yürütülmesi ilgili kamu kurum ve kuruluslan ile sivil-asker isbirligini içeren bütüncül bir yapiyla mümkün olmaktadir. KBRN risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 2 hedef 8 eylem yer almaktadir.

Hedef 1• KRRN tehdit ve tehlikelerine vonelil aict araltma foali atlarnen dectollanmci

тов, iB, DB, ÇSiDB, ÇSGB, TB

Erken Uyari Sistemlerinin Bulasici ve salgin hastalik risklerine yönelik algoritmalarimin hazirlanmasi

Orta vade

6.8. Orman Yanginlari Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Afet risklerinin azaltilmasi çalismalarinda, halkin yanginlardan zarar görmesini engellemek ve tabiat degerlerini korumak önemlidir. Diger taraftan, orman yangini risklerinin azaltilmasi için potansiyel orman yangini tehlikelerinin özel uygulamalar ile en aza indirilmesi gereklidir. Oncelikli uygulamalar ekosistemi en az etkileyecek sekilde ve maksimum fayda saglamaya yönelik olmalidir. Orman yanginlari risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 12 eylem yer almaktadir.

Hedef 1: Fonksiyonel yangin yönetim planlarimin ülke geneline vavemlastinilmasi

Hedef 2: Ormanlarin korunmasinda bilisim teknolojilerinden faydalanilmasi ve Karar Destek Sistemlerinin gelistirilmesi

Hedef 4: Orman yanginlarina karsi mücadele ve kapasite artirimi için uluslararast isbirliginin gelistirilmesi

6.9. Büyük Endüstriyel Kaza Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Büyük endüstriyel kazalara karst hazurhkl olmak için, büyük endüstriyel kaza risklerini anlamak gerekir. Büyük endüstriyel kaza risklerinin azaltilmasina yönelik çalismalarda bulunan personellerin ayni terminoloji altyapisina sahip olmalari, olaylara müdahaleden olay öncesi koruyucu önlemlerin alinmasina kadar farkli kurumlarda olsalar bile, ayni dili konusuyor olmalari, dogru hamlelerde bulunulmasini saglayacaktir. Büyük endüstriyel kaza risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 2 hedef 5 eylem yer almaktadir.

Hedef 2: BEK'le ilgili kurumlar arast koordinasyonun saglanmasi

6.10. Maden Kazalari ve Tasman Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Madencilik; üretiminin her asamasi çok riskli olan, yatirimin geri dönüs sürecinin çok uzun oldugu, üretim alani seçim sansinin olmadigt, bulundugu yerde isletilmesi zorunlu olan, istihdam ve katma deger yaratan emegin yogun oldugu, durduruldugunda yeniden üretime alinmasi büyük maliyetlere yol actigi bir sektördür. Maden kazalar risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 3 hedef 18 eylem yer almaktadir.

6.11. Tehlikeli Madde Tasimacilig Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler

Tehlikeli maddelerin tasinmasindaki olasi kazalarda çevreye ve insana olan zararlarinin önlenmesi noktasinda etkin afet risk yönetimi planlamalari oldukça önemlidir. Planlamalarin dogru sekilde kurgulanmasinda ilgili kurumlar arasi isbirligi ve koordinasyonun yani sira kurumlarin kendi mevzuatlarinin etkili ve hizli mücadeleye elverisli konuma getirilmelerine yönelik mevzuat degisiklikleri her zaman güncelligini koruyacaktir. Tehlikeli madde tasimaciligi risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 11 eylem yer almaktadir.

Hedef 1: Teknik kapasitenin artirilarak olasi risklerin azaltilmasi

Hedef 3: Olay türü planlarinin olusturulmast

Hedef 4: Denetim altyapisinin güglendirilmesi

7. IZLEME VE DEGERLENDIRME SÜRECI

Planin izleme ve degerlendirme süreci, izleme ve degerlendirme olmak üzere iki bölümde yapilacaktir; izleme her alti ayda bir eylemlerin izleme tablosu doldurularak, degerlendirme ise yilda bir defa yapilacaktir.

Plandaki eylemlerin izleme ve degerlendirilmesinin yapilmasi için AFAD bünyesinde bir yazalim olusturulmustur. Bu yazilim risk azaltma planinin etkihligini saglamak için karar vericilere planlarla ilgili durumun gösterilmesi amaciyla kullanlacaktir. Yazilim sayesinde plandaki sorumlu ve ilgili kuruluslar, sifreleriyle yazilima giris yapacak, eylemleri web üzerinden çevrimiçi olarak takip edecek ve eylemlerle ilgili istenen verileri/bilgileri yazilima girebilecektir. AFAD tarafindan plandaki paydaslar yazilim ve yazihmin kullanimi hakkinda bilgilendirecektir. Izleme ve degerlendirme yöntem ve uygulama çalismalar detayli sekilde asagida anlatilmistir.

7.1. Izleme Süreci

• Planin izlenmesi, planda yer alan her eylem bazinda, eylemden/eylemlerden sorumlu kurumun koordinasyonunda ilgili kuruluslarla, plann yürürlüge girmesini takip eden aydan itibaren, 6 (altt) aylik periyodu içerisine alacak sekilde gerçeklestirilir.
• Eylemierdeki sorumlu kurum, sorumlu oldugu her eylem için "Eylem Izleme Tablosu" nu doldurarak izleme raporunu olusturur.
• Eylem izleme tablolarinin alti aylik periyot içerisinde eylemin uygulanmasi ile ilgili durumu, gerçeklestirilen faaliyetleri, eylemin tamamlanma yüzdesini, gelecek alti ayda yapilmasi planlanan faaliyetleri içermesi esastir.
• Tamamlanmasi için süre öngörülemeyen sürekli nitelikteki eylemler de dâhil olmak üzere planda bulunan bütün eylemler izleme sürecine tabidir.
• Eylemle ilgili ilk eylem izleme tablosu, planin yürürlüge girmesini takip eden aydan itibaren, baslangiçtaki mevcut durumu ortaya koyacak biçimde düzenlenir.
• Eylem tamamlandiginda son defa eylem izleme tablosu doldurulur.
• Alti aylik periyodun sonunda AFAD eylemden/eylemlerden sorumlu kurumlardan resmi yazi ile "Eylem Izleme Tablosu" nu doldurmasini talep eder ve 30 (otuz) gün içerisinde
• "Eylem Izleme Tablolari" ndan olusan izleme raporu, eylemden/eylemlerden sorumlu kurum tarafindan AFAD'a gönderilir.
• AFAD'ta bulunan TARAP Sekretaryasi, gelen izleme raporlarnin bir araya getirilmesi ile rapor olusturur.
• Plan yürürlükte olduõu sürece planin izlenmesi devam eder.

Tablo 2: Eylem Izleme Tablosu

• Eylemin tamamlanma yüzdesi yazilmalidir.

** Planin yürürlüge girmesinden sonra eylem izleme tablosu ilk kez dolduruldugunda bilgi girilmelidir. Ardindan gelen izleme dönemlerinde bos birakilmalidir.

7.2. Degerlendirme Süreci

• Planin degerlendirilmesi, planda yer alan her eylem bazinda, eylemden sorumlu kurumun koordinasyonunda ilgili kuruluslarla birlikte, planin yürürlüge girmesini takip eden aydan itibaren 12 (on iki) aylik periyot içerisine alacak sekilde gerçeklestirilir.
• Eylemlerdeki sorumlu kurum, sorumlu oldugu her eylem için "Eylem Degerlendirme Tablosu"nu doldurarak degerlendirme raporunu olusturur.
• Eylem degerlendirme tablolarnin on iki aylik periyot içerisinde eylemin afet riskinin azaltilmasina etkisini, devam eden eylemle ilgili olmak kaydiyla yapilmasina ihtiyaç duyulan/yapilmasi tavsiye edilen yeni eylem önerilerini, eylemin uygulanmasi sirasinda varsa karsilagilan zorluklar, varsa baska afet risklerinin artmasina/azalmasina neden olup olmadigini ve eylemin baslatilmasi, sürdürülmesi ve/veya tamamlanmasi için ihtiyaç duyulan kaynaklar1, bu kaynaklarla ilgili ayrintili bilgiyi içermesi esastir.
• Tamamlanmasi için süre öngörülemeyen sürekli nitelikteki eylemler de dahil olmak üzere planda bulunan bütün eylemler degerlendirme sürecine tabidir.
• Eylem tamamlandiginda son defa eylem degerlendirme tablosu doldurulur. Eylemle istenilen neticeye ulasihip ulasilmadigi, tamamlanan eylem sonucunda eylemle ilgili olmak kaydiyla yapilmasina ihtiyaç duyulan/yapilmasi tavsiye edilen yeni eylem önerileri tabloya islenir.
• On iki aylik periyodun sonunda AFAD eylemden/eylemlerden sorumlu kurumlardan resmi yazi ile "Eylem Degerlendirme Tablosu"nu doldurmasini talep eder ve 60 (altmis) gün içerisinde degerlendirme raporu, eylemden/eylemlerden sorumlu kurum tarafindan AFAD'a gönderilir.
• TARAP grubu, daha önce iletilen 2 (iki) adet konsolide plan izleme raporu ve 1 (bir) adet konsolide degerlendirme raporu üzerine düzenlenen toplantida TARAP'in durumunu degerlendirir. Bu degerlendirme ile, afet risk azaltma eylemleri sayesinde afet riskinin ne ölçüde azaltildigi, afet türleri açisindan afet risk degerlendirmeleri de göz önüne alinarak afet riskinin azaltilmasinda istenilen noktaya gelinip gelinmedigi ve eylemler nedeniyle afet risklerinin olusmasina/artmasina sebep olunup olunmadigi ortaya konur.
• Plan yürürlükte oldugu sürece planin degerlendirilmesi devam eder.

Tablo 3: Eylem Degerlendirme Tablosu

Plan Degerlendirme Dönemi

Eylem Numarasi

Eylem

Sorumlu Kurum

ilgili Kuruluslar

Eylemin Afet Riskinin Azaltilmasina Etkisi

Devam Eden Eylemle Ilgili Yeni Eylem Onerileri*

Eylemin Uygulanmasi Sirasinda Karsilasilan Zorluklar**

Eylemin Baska Afet Risklerinin Artmasina/ Azalmasina Etkisi***

Eylemin Baslatilmas1, Sürdürülmesi ve/ve ya Tamamlanmasi Ïçin Ihtiyaç Duyulan Kaynaklar****

Tamamlanan Eylemin Afet Riskinin Azaltilmasina Katk1s1 ve Tamamlanan Eylemle Ilgili Yeni Eylem Onerileri*

• Öneri bulunmasi durumunda doldurulacaktir.
• ** Eylemin uygulanmast sirasinda karsilasilan zorluk varsa yazilmalidir, yoksa bos birakilmalidir.
• *** Eylemin baska afet risklerinin artmasina/azalmasina etkisi olduguna dair bilgi varsa yazilmali ve ayrintilandirilmalidir. Bilgi bulunmuyorsa bos birakilmalidir.
• **** Lütfen ayrintilandiriniz.
• * Eylem tamamlandiginda doldurulacaktir.