TÜRKİYE AFET SONRASI İYİLEŞTİRME PLANININ YÜRÜRLÜĞE KONULMASI HAKKINDA KARAR (KARAR SAYISI: 9889)

verilmistir.

C*

CUMHURBAŞKANI KARARI

Karar Sayısı: 9889

23 Mayıs 2025

Sayı : 32909

Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI

T.C. ICISLERI BAKANLIGI AFET VE ACIL DURUM YÖNETIMI BASKANLIGI

AFAD®

TASIP

TÜRKIYE AFET SONRASI iYILESTiRME PLANI

BARINMA VE YAPIM ISLERI GENEL MÜDÜRLÜGO

2025 ANKARA

iÇiNDEKiLER

TABLOLAR DiZiNi

KISALTMALAR DiZiNi

GSB

HBÖGM

HGM

HMB

HSGM

iB

iEBB

iEGM

iLBANK

löi

iRAP

isKUR

JGK

JLK

KBM

KBRN

KDB

KDM

KGM

KHGM

KÖI

KOSGEB

KTB

KVK GM

KVM GM

KYGM

LGM

Md.

MEB

Gençlik ve Spor Bakanligi

Hayat Boyu Ögrenme Genel Müdürlügü

Hayvancilik Genel Müdürlügü

Hazine ve Maliye Bakanligi

Halk Sagligi Genel Müdürlügü

içisleri Bakanligi

Insaat Emlak Bölge Baskanligi

insaat ve Emlak Genel Müdürlügü

iller Bankasi Anonim Sirketi

il Özel idareleri

il Afet Risk Azaltma Plani

Türkiye is Kurumu

Jandarma Genel Komutanligi

Jandarma Lojistik Komutanligi

Karayollari Bölge Müdürlügü

Kimyasal Biyolojik Radyolojik ve Nükleer

Kentsel Dönüsüm Baskanligi

Kentsel Dönüsüm Müdürlügü

Karayollari Genel Müdürlügü

Kamu Hastaneleri Genel Müdürlügü

Kamu Özel Sektör is birligi

Küçük ve Orta Ölçekli Isletmeleri Gelistirme ve Destekleme idaresi Baskanligi

Kültür ve Turizm Bakanligi

Kültür Varliklarini Koruma Genel Müdürlügü

Kültür Varliklari ve Müzeler Genel Müdürlügü

Kredi Yurtlar Genel Müdürlügü

Lojistik Genel Müdürlügü

Müdürlük

Milli Egitim Bakanligi

TEiAS

TENMAK

TKi

TKYGM

TOB

TOB-SYGM

TOBB

токі

TPAO

TRGM

TRT

TSO

TTK

TÜBITAK

TVK

UAB

UKB

UTK

YIGM

УіКОВ

YiTDB

YKB

YÖK

YTK

Türkiye Elektrik iletim A.$.

Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Arastirma Kurumu

Türkiye Kömür isletmeleri Kurumu

Tersaneler ve Kiyr Yapilari Genel Müdürlügü

Tarim ve Orman Bakanligi

Tarim ve Orman Bakanligi-Su Yönetimi Genel Müdürlugü

Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi

Toplu Konut idaresi Baskanligi

Türkiye Petrolleri Anonim Ortakligi

Tarim Reformu Genel Müdürlügü

Türkiye Radyo Televizyon Kurumu

Ticaret ve Sanayi Odasi

Türkiye Tas Kömürü Kurumu

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Arastirma Kurumu

Tabiat Varliklarini Koruma

Ulastirma ve Alt Yapi Bakanligi

Ulusal Koordinasyon Birimi

Ulusal TASiP Kurulu

1. Yapi isleri Genel Müdürlügü 2. Yatirim ve isletmeler Genel Müdürlügü

Yatirim Izleme ve Koordinasyon Baskanligi

Yapr isleri ve Teknik Daire Baskanligi

Yerel Koordinasyon Birimi

Yüksek Ögretim Kurulu

Yerel TASiP Kurulu

TANIMLAR

Afet: Toplumun tamami veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayiplar dojuran, normal hayati ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye ugratan, etkilenen toplumun bas etme kapasitesinin yeterli olmadigi doga, teknoloji veya insan kaynakli olay. Afet bir olayin kendisi dejil, doga, teknoloji ve/veya insan kaynakli olaylarin dojurduju sonuçtur.

Afet Atiklari: Hasarli binalardan ve altyapidan, beton, çelik, ahsap, kil ve katran elemanlari; ev esyalari; elektrik direkleri, teller, elektronik cihazlar, transformatörler gibi güç ve telefon sebekelerinden parçalar; su ve kanalizasyon dagitim sistemlerinden parçalar; kil, çamur, agaçlar, dallar, çalilar gibi dogal döküntüler; endüstri tesisi ve atölyelerden gelen kimyasallar, boyalar ve diger ham maddeler; yardim operasyonlarindan kaynaklanan atiklar; hasarli tekneler, arabalar, otobüsler, bisikletler; patlamamis mühimmat (örnegin kara mayinlari); gida atiklari, ambalaj malzemeleri, pestisitler ve gübreler; ev temizleyicileri; boya, vernik ve solventler gibi tehlikeli maddeler ile kontamine olmus tüm atiklar.

Afet Bölgesi: Yapilan ön degerlendirme sonucu afetin etkiledigi, hasar ve yikima sebep oldugu belirlenen ve bu veriler isiginda sinirlari tespit edilen bölge.

Afete Dirençlilik: Tehlikelere açik bir sistem, toplum veya toplulugun afet tehlikesine karsi dayanikli olabilme, bununla bas edebilme, afetlerin etkisini kisa sürede gidererek iyilestirme kapasitesi.

Afetlere Dirençli Toplum: Toplumun olasi bir afete karsi daha dayanikli kilinmasi amaciyla yapilan risk azaltma, hazirlik ve iyilestirme faaliyetleri sonucunda ulasilan seviye.

Afete Maruz Bölge: Afet etüt raporlarinda, olmus veya olmasi muhtemel afetlerden etkilendigi veya etkilenebilecegi belirtilen, iyilestirme calismalari ile teknik ya da ekonomik olarak islah edilmesi mümkün olmayan, sinirlari AFAD veya ilgili kurum teknik elemanlarinca tespit edilerek haritalanan, yapi ve/veya ikamet için yasaklanmasi AFAD'in teklifi üzerine Cumhurbaskaninca onaylanan bölge.

Afet Risk Azaltma Plani: Kurum ve kuruluslarin, afet risklerinin azaltilmasi için gerekli hedef ve özel amaçlarinin ve bunlari basarmaya yönelik kisa, orta ve uzun vadeli politika, strateji ve eylemlerinin uygulanmasi için temel olusturan ve risk vönetimi ile idare edilen proje çalismalarinin plani.

Afet Yönetimi: Afetlerin önlenmesi ve risklerin azaltilmasi, afet sonucunu doguran olaylara zamaninda, hizli ve etkili olarak müdahale edilmesi ve afetten etkilenen topluluklar için daha güvenli ve gelismis yasam çevresi olusturulmasi için toplumca yapilmasi gereken topyekun bir müdahale süreci.

Afet Yönetim Süreci: Bir afet olayini izleyen ve bir sonraki afete kadar birbirini takip eden afete müdahale, iyilestirme, yeniden insa, risk azaltma ve afete hazirlik asamalarinin tümü.

Barinma: Afet sonrasi kisa ve uzun süreli barinma ihtiyacinin karsilanmasi süreci.

Acil Barinma: Afetin meydana gelmesinden hemen sonra barinma ihtiyaci duyan afetzedelere, konutlarinin hasar durumuna bakilmaksizin çadir, misafirhane, yurt vb. imkanlar ile sunulan kisa süreli barinma seçenegi.

Geçici Barinma: Konutlari ikamet edilemeyecek derecede hasar gören afetzedelere, kalici konutlar insa edilene kadar sunulan konteyner vb. uzun süreli barinma seçenegi.

Kalci Barinma: Afet nedeniyle konutlari yikilan veya agir hasar gören afetzedelerden hak sahibi olanlarin devlet veya özel kuruluslar tarafindan yaptinilan konutlarda daimi iskân edilmeleri.

Enkaz Kaldirma: insan can ve mali için tehlike arz eden, ulasimi aksatan, cesitli çevre sorunlarina neden olabilen kismen veya tamamen yikilmis vapi, tesis, ekipman ve malzemelerin toplanarak afet öncesinde belirlenmis geçici döküm sahalarina tasinmasi islemidir.

Erisilebilirlik: Binalarin, açik alanlarin, ulasim ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletisim teknolojisinin, engelliler tarafindan güvenli ve bagimsiz olarak ulasilabilir ve kullanilabilir olmasi.

Geçici Döküm Sahalari: Enkaz kaldirma çalismalarinin aciliyeti bakimindan afet atiklarinin yönetimini saglamak amaciyla afet öncesinde ve ihtiyaç duyulmasi halinde sonrasinda valilikler koordinasyonunda belirlenen geçici sahalardir.

Geçici Konaklama Merkezi: Meydana gelen afetler sonrasinda konutlari oturulamaz hale gelen ya da konutlarina girmesinde sakinca bulunan afetzedelerin toplu olarak konaklamalarinin ve iaselerinin saglanmasi amaciyla kurulan merkezler.

Genel Hayata Etkililik Karari: Afet ve acil durumdan etkilenen yerin tamaminda veya bir kesiminde; yikilip oturulamaz veya kullanilamaz hâle geldigi belirlenen bina sayist, zarar gören yapi ve tesislerin önemi, mahallin ekonomik ve sosyal özellikleri, normal hayat düzenindeki aksamalar, afet ve acil durumun etkiledigi alanin büyüklügü gibi hususlar gözetilerek alinan etkililik karari.

Hak Sahipligi: Afetzede ailelerin yikilan veya ajir hasar görmüs binalari üzerindeki mülkiyet iliskisine göre, ilgili yasa çerçevesinde yeniden yapilacak konutlardan veya insaat kredisinden yararlanma haklarini düzenleyen hukuki terim.

Hasar: Fiziksel olarak bir seyin (bina, tünel, araba, gemi ve uçak gibi) degerinin azalmasi, kullanilmaz hâle gelmesi veya normal islevini kaybetmesi durumu.

Hasar Tespiti: Bir afet sonrasinda binalarin görmüs oldugu hasarlarin, hizmete öncelikli olan binalardan baslamak üzere teknik ekipler tarafindan önceden tanimlanmis form ve standartlara uygun olarak degerlendirilip derecelendirmesi.

Ihtiyaç Tespiti: Afet bölgesine yapilacak yardimlarin nereye, ne miktarda, hangi öncelik ve ne kadar süreyle gönderilecegini belirlemek için yapilan degerlendirme çalismasi. Etkilenenlerin etkilenme dereceleri ve sekilleri; içinde bulunduklari durumlarin, sorunlarin ve ihtiyaçlarinin

tespiti; toplumda var olan kaynak kisi ve kurumlarin ve bunlarin çalisma sekilleri ile var olan hizmetler ve sunulus sekilleri vb. hususlar.

lyilestirme: Meydana gelen bir afet nedeniyle ortaya çikan yapisal, sosyal, ekonomik, çevresel hasar ve zararlarin giderilmesi; yerine daha iyisini yaparak toplumu afetlere karsi daha dirençli hale getirmek adina projelendirilerek ve/veya planlayarak yapilan her türlü çalisma.

Kisa Dönem lyilestirme: Afet meydana geldikten sonraki günleri-haftalari kapsayan iyilestirme faaliyetlerini ifade eder. Örnegin, akut altyapi bakim/onarimlari, acil barinma ihtiyacinin karsilanmasi.

Orta Dönem iyilestirme: Afet meydana geldikten sonraki haftalari-aylari kapsayan iyilestirme faaliyetlerini ifade eder. Örnegin, ekonomik destekler, geçici barinma saglanmasi.

Uzun Dönem lyilestirme: Afet meydana geldikten sonra aylari-yillari kapsayan iyilestirme faaliyetlerini ifade eder. Örnegin, kalici barinma, altyapi insa uygulamalari.

Is Sürekliligi: Bir kurum, kurulus ve organizasyonun bir kesinti durumunda, deger yaratan faaliyetlerini önceden belirlenen bir sürede ve seviyede sürdürebilme kabiliyeti.

Kalici Konut: Afet nedeniyle konutlar yikilan veya agir hasar gören afetzedelerden hak sahibi olanlar iin devlet veya özel kuruluslar tarafindan yaptirilan daimi iskân konutu.

Müdahale: Afet ve acil durumlarda can ve mal kurtarma, saglik, iase, ibate, güvenlik, mal ve çevre koruma, sosyal ve psikolojik destek hizmetlerinin verilmesine yonelik çalisma.

Afetin meydana gelmesi ile baslayan ilk evredir. Arama-kurtarma, ilk yardim, saglik, gida, acil barinma, giyim, su ve aritma hizmetleri gibi halkin acil ihtiyaçlarinin saglanmasi gibi konular bu asamada gerçeklestirilir.

Risk Azaltma: Dogal, teknolojik ve insan kaynakli tehlikelerle, çevresel bozulmalarin afet sonucunu dogurmasini önlemek veya etkilerini azaltmak amaciyla, afet öncesinde, sirasinda ve sonrasinda alinmasi gereken yapisal veya yapisal olmayan önlem ve faaliyetlerin tümü.

Sektör: Afet sonrasi iyilestirme sürecinde, ortak özellikler tasiyan ve/veya ortak hedefe yönelik faaliyetlerin olusturdugu ana bolümler.

Temel Görev Alani: Türkiye Afet Sonrasi iyilestirme Plani (TASiP)'nda, Sektörler altinda belirli bir hedefe yönelik ana faaliyet kollari.

Alt Görev Alani: Türkiye Afet Sonrasi lyilestirme Plani (TASiP)'nda temel görevlerin yerine getirilmesi amaciyla gerçeklestirilmesi gereken faaliyet alani.

is Adimi: Her bir "Alt Görev Alani" kapsaminda sirasiyla yürütülmesi gereken çalismalarin tümü.

Sürdürülebilir Kalkinma: Günümüzde ve gelecekte olasi bir toplumsal esitsizlige, çevre ve afet sorununa yol açmadan ekonomik gelismenin saglanabilmesi ve yasam kalitesinin yükseltilmesi.

BOLÜM I-GIRIS

Ülkemizde doga kaynakli afetler, can ve mal kayiplarina yol açarak gündelik yaçamin devamliligini önemli ölçüde etkilemekte; yapisal ve dogal çevrenin, tarihi ve kültürel mirasin tahrip olmasina neden olmaktadir. Afetler ayrica yerlesim yerlerinde agir ekonomik, sosyal ve psikolojik kayiplara yol açarak bölgesel gelismeyi ve kalkinmayi sekteye ugratmaktadir. Bu durum, afet sonrasi hayatin normale dönmesi ile birlikte yapisal, sosyal ve ekonomik iyilestirmenin en kisa sürede ve kaynak kullanimi ile yapilmasini gerektirmektedir. Türkiye Afet Sonrasi lyilestirme Plani (TASIP) bu sürecin etkin sekilde yönetilmesini planlamak üzere hazirlanmistir.

Bu baglamda;

• Birinci Bölümde; planin amaci, kapsami ve temel prensipleri, hukuki dayanaklari, yararlanilan belgeler ile plan hazirlik süreci yer almaktadir.
• ikinci Bölümde; afet sonrasi iyilestirme yaklasimi, iyilestirme sürecinin afet yönetim döngüsündeki yeri, iyilestirme planinin diger afet yönetim planlari ile iliskisi, iyilestirme calismalarina ve planlarina dair uluslararasi yaklasimlar açiklanmaktadir.
• Üçüncü Bölümde; afet sonrast iyilestirme sürecinin daha etkin yürütülmesi, sürdürülebilir kalkinmanin desteklenmesi ve toplumun afetlere daha dirençli hale getirilmesi dogrultusunda belirlenen Amaçlar, Stratejiler ve Eylemler yer almaktadir.
• Dördüncü Bölüm; afet sonrasi yürütülen iyilestirme faaliyetinin kapsamina göre belirlenmis sektörleri, görev alanlari, i$ adimlar ve sorumlu bakanlik/kurum/kuruluslari içermektedir.
• Besinci Bölümde; afet sonrasi iyilestirme çalismalarinin ulusal ve yerel düzeyde yonetim ve organizasyon yapisi anlatilmaktadir.
• Altinci Bölüm; afet bölgesinde gerçeklestirilecek iyilestirme faaliyetlerinin planlanmasina, uygulanmasina ve izlenmesine yönelik dijital formlardan olusan TASIP Uygulama Plani'ni ve açiklamalarini icermektedir.

1.1. Planin Amaci

Ülkemizde afet yönetimi; risk azaltma, müdahale ve iyilestirme süreçleri olarak ele alinir ve bütünsel bir anlayis ile yönetim saglanir. lyilestirme süreci de müdahalenin ardindan gelen normal hayata dönüsü ve uzun vadeli yeniden yapilanmayi kapsayan, sonraki afetlere iliskin risklerin azaltildigi süreç olarak kabul edilir. Bu kapsamda afet sonrasi iyilestirme;

• Hasar, zarar gören ve kayba ugrayan varliklar iyilestirmek,
• Afet tehlikelerinden uzak alanlarda, afetlere daha dirençli yapilar insa etmek,
• Sadece yapisal kayiplari degil bunun yaninda ekonomik, sosyal, çevresel ve kültürel kayiplari da gidermek,
• Uzun vadeli bir bakis açisiyla afetten etkilenen bölgede sürdürülebilir kalkinmaya katkida bulunmak, olarak ele alinir.

lyilestirme sürecinin etkin yönetimini saglamak için planlama büyük önem arz eder. Afet sonrasinda yapilacak iyilestirme çalismalani ile ilgili planlamalarin afet öncesinde yapilmasini

saglamak ve afet nedeniyle ortaya çikan hasar, kayip ve zarar etkilerinin iyilestirilmesine yönelik yapilacak afet sonrasi çalismalarin cerçevesini ortaya koymak üzere Türkiye Afet Sonrasi lyilestirme Plani (TASIP) hazirlanmistir.

TASiP ile,

1. Afet sonrasi iyilestirme çalismalarinin planli, sistematik, senkronize kapsayici ve daha hizli yapilmasinin saglanmasi,
2. Bu alanda kurumlar arasi is birliginin gelistirilmesi,
3. Önceliklendirme yapilarak kaynaklarin etkin kullaniminin saglanmasi,
4. lyilestirme faaliyetlerinin etkin bir sekilde izlenmesi ve degerlendirilmesi,
5. lyilestirme faaliyetleri ve harcamalarina iliskin raporlama yapilarak, sonraki afetlerde afet yönetim kabiliyetinin gelistirilmesi,
6. Amaç ve Stratejiler ile mevcut iyilestirme süreçlerinin güçlendirilmesi amaçlanmaktadir.

TASIP; ülkemizde her büyüklükteki yerlesim biriminde yasanan her tür ve ölçekteki afetler sonrasinda etkilenen sektörlerin yeniden yapilanma ve iyilestirme çalismalari, bu calismalari yapacak kurum, kuruluslar ile is ve eylemlerinin zaman planlamasi ve maliyetlerinin izlenmesini kapsamaktadir.

Plan kapsaminda sektörel süreç analizleri yapilarak bir çerçeve olusturulmus, ulusal ve yerel düzeyde yönetim ve organizasyon yapisi ortaya koyulmus ve gelismeyi saglayacak olan amaç ve stratejiler belirlenmistir. Uygulanabilirligin öncelikli oldugu bu plan kapsaminda yasanan afete özgü olacak sekilde TASiP-Uygulama Plani (TASIP-UP) olusturulmustur.

1.2. Planin Kapsami

Ulusal seviyede hazirlanan TASIP, yasanan bir afet sonrasi hazirlanacak ve uygulanacak yerel/bölgesel iyilestirme planina çerçeve olusturacak ve rehberlik edecek bir yaklasimi ortaya koymaktadir. Bu baglamda TASIP;

• Stratejik seviyede, ulusal iyilestirme ve yeniden yapilanma anlayisini gelistirmeye yonelik amaç, strateji ve eylemleri (Bolüm III),
• Operasyonel seviyede, iyilestirme ve yeniden yapilanma faaliyetlerinde koordinasyon ve is birligini saglamak üzere kurumsal düzeyde rol ve sorumluluklari, is akislari ile yönetim ve organizasyon yapisini (Bölüm IV-V),
• Taktik seviyede ise afet sonrasi yürütülecek iyilestirme faaliyetlerinin planlanmasi, uygulanmasi ve takibini saglayacak TASIP-UP (Bölüm VI) olmak üzere,

üç temel planlama seviyesini kapsamaktadir.

TASIP ile afet sonrasinda yapilacak iyilestirme çalismalarina afet öncesinde hazirlik yapilmasi saglanirken, afet sonrasi iyilestirme yapilacak sektörler, temel görev alanlari, alt görev alanlari ve bu alt görev alanlarindan sorumlu kurumlar belirlenmektedir. Ayrica, planda alt gorev alanlarindan sorumlu kurumlar, görev alanlari ile ilgili is adimlari, bu is adimlarina iliskin is akis süreçleri ve her is adimindan sorumlu kurumlar yer almaktadir. Bu planlama sayesinde TASIPUygulama Planina temel teskil edecek olan is ve is adimlari ortaya konulmaktadir.

TASIP-UP, afet meydana geldikten sonra hazirlanan plandir. Söz konusu plan, ülkemizde her büyüklükteki yerlesim biriminde yasanan her tür ve ölçekteki afet sonrasinda, iyilestirmeye ve yeniden yapilanmaya yönelik faaliyetlerin planlanmasi, uygulanmasi ve izlenip degerlendirmesine olanak vermektedir.

TASIP-UP,

• Tespit Formu,
• Takip Formu ve
• Tatbik Formu,

olmak üzere dijital ortamda hazirlanacak 3 formdan olusmaktadir.

Tespit Formu; afet nedeniyle olusan her türlü hasar, kayip ve zararlara dair verilerin bir araya getirilip degerlendirilmesine olanak saglayacaktir.

Takip Formu; sorumlu kurumlarin TASIP'te alt görev alanlari temel alnarak ortaya koymus olduklari is adimlarinin zaman planlamasina ve bunun takibine imkân verecektir.

Tatbik Formu ise her is adiminin tamamlanmasi ile kesinlesen iyilestirme faaliyetlerinin finansal ve fiziki gerçeklesme düzeyi gibi parametrelerle izlemesi ve degerlendirmesini saglayacaktir.

Her bir afet özelinde kullanilacak TASIP-UP'in nasil hazirlanacagina dair detayli açiklamalar BÖLÜM-VI'da yer almaktadir.

1.3. Planin Temel Prensipleri

TASIP, ülkemiz sartlari dikkate alnarak asagida verilen esneklik, kapsayicilik, etkinlik, seffaflik, is birligi ve bütünlük temel prensipleri dogrultusunda hazirlanmistir:

• Esneklik: Ülkemizde her büyüklükteki yerlesim biriminde meydana gelecek her ölçekte ve türde afete uygun olmasi,
• Kapsayicilik: Toplumun tüm kesimleri ve sektörlerinin kapsamli sekilde ele alinmasi,
• Etkinlik: insan kaynaklar da dahil olmak üzere tüm kaynaklarin ve zamanin etkin bir sekilde kullanilmasi,
• Seffaflik: Yürütülen calismalarin maliyetlerinin izlenmesi, raporlanmasi ve açiklanmasi,
• Is birligi: Gerçeklestirilen faaliyetlerde tüm ortak paydaslarin çalismalara dahil edilmesi,
• Bütünlük: Planda belirlenen hedefler ve stratejiler dikkate alinarak iyilestirme faaliyetlerinin yürütülmesi.

1.4. Hukuki Dayanak

TASIP'in hazirlanmasinda asagida yer alan uluslararasi sözlesmeler, kanunlar, kararnameler, ikincil mevzuat ve planlar göz önünde bulundurulmustur.

• 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayili "Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayisiyla Alinacak Tedbirler ile Yapilacak Yardimlara Dair Kanun"

• 23/7/1995 tarihli ve 4123 sayili "Tabii Afet Nedeniyle Meydana Gelen Hasar ve Tahribata iliskin Hizmetlerin Yürütülmesine Dair Kanun"

• 16/10/2003 tarihli ve 4990 sayili kanun ile uygun bulunan "Birlesmis Milletler iklim Degisikligi Çerçeve Sözlesmesi"
• 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayili "Afet Riski Altindaki Alanlarin Dönüstürülmesi Hakkinda Kanun"
• 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayili Resmî Gazetede yayimlanan "4 No'lu Bakanliklara Bagli, ilgili, iliskili Kurum Ve Kuruluslar ile Diger Kurum Kuruluslarin Teskilati Hakkinda Cumhurbaskanligi Kararnamesi" [38. madde (d) ve (g) bentleri]
• 6/10/2021 tarihli ve 7335 sayili kanun ile uygun bulunan "Paris Anlasmasi"
• 24/2/2022 tarihli ve 31760 sayili Resmî Gazetede yayimlanan "Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeligi"
• 6/3/2011 tarihli ve 27866 sayili Resmî Gazetede yayimlanan "Afet ve Acil Durum Harcamalari Yönetmeligi"
• 28/8/1968 tarihli ve 12988 sayili Resmi Gazetede yayimlanan "Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanlarin Tespiti Hakkindaki Yönetmelik"
• 8/4/1972 tarihli ve 14153 sayili Resmi Gazetede yayimlanan "Afet Sebebiyle Yapilan ve Yapilacak Olan Binalarin Borçlandirma Bedellerinden Yapilacak indirimler Hakkinda Yönetmelik"
• 14/4/2014 ve 7663 sayil "Hasar Tespit Genelgesi"
• 21/9/1968 tarihli ve 13007 sayili Resmî Gazetede yayimlanan "Afetlerin Genel Hayata Etkililigine iliskin Temel Kurallar Hakkinda Yönetmelik"
• 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayih "is Saghigi ve Güvenligi Kanunu"
• 5/3/2022 tarihli ve 7381 sayili "Nükleer Düzenleme Kanunu"
• 8/5/1961 tarihli ve 299 sayili Kanun ile uygun bulunan "Nükleer Enerji Alaninda Üçüncü Taraf Sorumluluguna Iliskin Paris Sözlesmesi"
• Afet ve Acil Durumlarda Geçici Konaklama Merkezlerinin Kurulmast, Yönetimi ve Isletilmesi Hakkinda Yönerge

1.5. Yararlanilan Belgeler

TASiP'in hazirlanmasinda yararlanilan hukuki dayanaklarin yani sira asagida yer alan eylem planlari ve strateji belgeleri de dikkate alinmistir.

• BM-Sendai Afet Risk Azaltma Çerçeve Belgesi (2015-2030)
• BM 2030 Gündemi ve Sürdürülebilir Kalkinma Amaçlari
• On ikinci Kalkinma Plani (2024-2028)
• On Birinci Kalkinma Plani (2019-2023)
• Onuncu Kalkinma Plani (2014-2018)
• Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP)
• Türkiye Afet Risk Azaltma Plani (TARAP)
• Türkiye Afet Yönetimi Strateji Belgesi (TAYS)
• il Afet Risk Azaltma Plani (IRAP) Hazirlama Kilavuzu (Kasim 2020)

1.6. Plan Hazirlik Süreci

Afet Sonrasi Iyilestirme Plani (TASIP), Afet ve Acil Durum Yönetimi Baskanligi tarafindan hazirlanmis olup iyilestirme faaliyetlerine yönelik karar alma ve uygulama sürecinde rol ve sorumlulugu olan paydaslarla yapilan görüsmeler, çalistay ve saha çalismalari ile yapilan bilimsel arastirmalar planin hazirliginda önemli bir yer tutmustur.

Bu baglamda yürütülen calismalar asagida özetlenmistir:

• Hazirlik Çalismalarinin Baslamasi: Ekim 2021 tarihinde AFAD lyilestirme Dairesi Baskanligi bünyesinde kurulan lyilestirme Plani Calisma Grubu ile çalismalara baslanmis, sonrasinda Barinma ve Yapim Isleri Genel Müdürlügü uhdesinde yürütülmüstür.
• Literatür Taramasi: Afet sonrasi iyilestirme stratejileri ile planlari içeren ulusal ve uluslararasi literatür taranmis, içerik ve yapi olarak degerlendirilerek, bilgi alt yapisi olusturulmustur.
• iç Paydas (Kurum Içi) Görüsmeleri: Kurum içi 7 Daire Baskanligindan 14 Grup Baskanligi ile yüz yüze toplantilar yapilmis, geçmis afetlere yönelik bilgi ve deneyimler paylasilmistir.
• Plan Taslaginin Olusturulmasi: Literatür taramasi ve kurum içi deneyimlere dayali olarak;
• Ülkemiz özelinde afet sonrasi iyilestirmeye vönelik amaçlar, stratejiler ve hedefler,
• Fiziki, sosyal, ekonomik ve cevresel iyilestirme kapsaminda etkilenen sektörler ile sektörlere iliskin temel görev alanlari, alt görev alanlari,
• Her bir sektöre iliskin sorumlu kurum ve kuruluslar ile
• Sektörel iyilestirme faaliyetlerinin is adimlari belirlenmis,
• Beraberinde iyilestirme faaliyetlerinin yönetim ve organizasyonunu da içeren TASIP taslak plan olusturulmustur.
• Ayrica yerelde yürütülecek iyilestirme uygulamalarinin planlanmasi, koordinasyonu ve izlenmesi/degerlendirmesini kapsayan taslak TASIPUygulama Plani (TASIP-UP) TASIP'in bir bölümü olarak hazirlanmistir.
• Pilot il Çalismalari: Yakin geçmiste farkli tür ve ölçekte afete maruz kalan Giresun, Antalya, Kastamonu ve Elazig illerinde yürütülen iyilestirme calismalarina iliskin olarak il AFAD müdürlükleri basta olmak üzere, il özel idareleri, belediyeler ve diger bakanlik temsilcisi kurumlar ve kalkinma ajanslari ile görüsmeler yapilmis ve taslak plan revize edilmistir.
• Çalistay Düzenlenmesi: 23-24.02.2022 tarihinde il AFAD müdürlerinin katilimi ile TASIP AFAD Il Müdürleri Çalistayi düzenlenmistir.
• Dis Paydas (Kurum Dist) Görüsmeleri: 2022 yili Mayis ve Kasim aylari arasinda lyilestirme Planinda sektörel ölçekte görev ve sorumluluju bulunacak kurumlar ile gorüsmeler yapilmis; toplamda 16 Bakanligin 102 Genel

Müdürlügu/Baskanligt/ilgili/Bagli Kurulusu, SBB, YÖK, TOBB, Türk Kizilay ve Türkiye Diyanet Vakfi ile plan taslagi hakkinda yüz yüze bilgilendirme ve degerlendirme toplantilari yapilmistir. lyilestirme sürecine iliskin rol ve sorumluluklar ile eylemlerine iliskin görüsleri alinmistir.

• Taslak Metnin Görüse Sunulmasi: Görüsmelerden elde edilen bilgiler dogrultusunda güncellenen Taslak Plan, basta üniversiteler olmak üzere görüsmelerin yapildigi tüm kurumlar ile kurum içi görüse sunulmus; 6 Subat 2023 tarihli Kahramanmaras merkezli deprem afeti sonrasi edinilen tecrübelerin plana yansitilmasi için kurumlardan tekrar resmi görügler alinmistir.
• Degerlendirme ve Nihai Metnin Hazirlanmasi: Üniversiteler ve kurum içinden/disindan alinan görüsler plana yansitilarak planin nihai hali olusturulmustur.
• Onay Süreci: Hazirlanan nihai plan onaya sunulmustur.

BÖLÜM II- AFET SONRASI IYiLESTIRME YAKLASIMI VE AFET YÖNETIM SÜRECINDE iYiLESTIRMENiN YERi

lyilestirme; afetlerden etkilenmis olan insanlarin ihtiyaçlarinin en akilci yol ve yöntemlerle karsilanmasi, olasi afetlerle bas edebilme olanaklarinin gelistirilmesi, en az zarar görmelerini saglayacak daha güvenli bir yasam cevresi olusturulmasi ve hayatin olabildigince hizli bir sekilde normale döndürülmesi için yapilmasi gereken fiziksel, kurumsal, sosyal ve ekonomik faaliyetleri kapsayan bir süreçtir.

Diger taraftan afet sonrasi iyilestirme çalismalari, afetten etkilenen mekânsal/fiziksel cevrelerin güçlendirilmesi dolayisiyla daha güvenli yasam cevreleri olusturacak faaliyetlerle birlikte, risk azaltma, sürdürülebilir kentlesme, afetlere dirençli ve iklim degisikligine uyumlu yerlesim alanlarinin planlanmasi, ekonomik yasamin yeniden sekillendirilmesi gibi yeni firsatlar da sunabilmektedir.

Plan kapsaminda gelistirilen iyilestirme yaklasimi ile iyilestirme calismalari sadece hasar ve zararlarin giderilmesini degil, ayni zamanda bilimsel, teknolojik ve idari imkânlar kullanilarak kayiplarin yerine daha iyisini yapmayi icermektedir. lyilestirme yaparken, afet tehlikelerinden uzak alanlarda, afetlere dirençli yapilar insa etmek esastir. Süreç icerisinde hasar, zarar gören ve kayba ugrayan varliklar iyilestirilirken, toplumun afet nedeniyle ortaya çikan ekonomik, sosyal, çevresel ve kültürel kayiplarinin giderilmesi de hedeflenmektedir.

Bütünlesik afet yönetimi; afetlerle bas edebilen, dayanikli ve dirençli bir toplum olusturmak için tüm tehlikeleri dikkate alan, afet yönetiminin risk azaltma, müdahale ve iyilestirme asamalarinda yapilmasi gereken calismalar ve alinmasi gereken onlemleri, toplumun tüm kaynaklarini kullanarak gerçeklestirebilen bir vönetim süreci olarak tanimlanmaktadir (Sekil 2.1).

Sekil 2.1. Afet Yönetim Sürecinde lyilestirme ve TASiP'in Yeri

Bu kapsamda risk azaltma, müdahale ve iyilestirme sürecinden olusan bütünlesik afet yönetiminin her bir evresi birbirini takip ederken ayni zamanda birbirleriyle iç içedir. Bir önceki asamada gerçeklestirilen faaliyetler bir sonraki asamayi dogrudan etkilemektedir. Dolayisiyla iyilestirme calismalari da afet yönetim döngüsünde müdahale ve risk azaltma evreleri ile iç içe girmis haldedir.

2.1. Müdahale ve lyilestirme iliskisi

Afete müdahale, bir afetin meydana gelmesinden hemen sonra baslayan, arama-kurtarma, ilk yardim, tibbi saglik, gida, acil barinma, giyim, su/aritma temini ve psikososyal destek hizmetleri gibi halkin acil ihtiyaçlarinin saglandigi; hasar tespit, yardim kaynaklarinin koordinasyonu gibi faaliyetlerin gerçeklestirildigi afet yönetim evresidir. Müdahaleyle baslayip, afetin büyüklügü ve etki alanina göre kisa veya daha uzun süreyle devam edebilen bir sürectir. lyilestirme faaliyetleri ise afetin meydana getirdigi kayip/hasar/zararlari gidermeye veya yerine koymaya yönelik planli ve projeli olarak belirli bir bütçe ile yapilan kisa, orta ve uzun vadeli çalismalar olarak tanimlanmaktadir (Sekil 2.2).

Sekil 2.2. Afet Yönetim Sürecinde lyilestirme Süreçleri ve iyilestirme Planlamasi

2.2. Risk Azaltma ile lyilestirme iliskisi

Risk azaltma; dogal, teknolojik ve insan kökenli tehlikeler ile çevresel bozulmalarin afetlere neden olmasini önlemek veya afetlerin etkilerini azaltmak amaciyla, afet öncesinde, sirasinda ve sonrasinda gerekli olan yapisal ve yapisal olmayan önlemlerin alinmasi faaliyetlerinin bütününü kapsamaktadir. Risk azaltma asamasinda; gelecekte olasi bir afet dikkate alinirken, iyilestirme asamasinda hem geçmisteki afetin etkileri hem de gelecekte olasi afet riskleri giderilmeye çalisilmaktadir. Dolayisiyla risk azaltma kavrami iyilestirme planlamasina ve planlarin uygulanmasina dogrudan dâhil olmaktadir. Afete ugrayan toplumun yasam kosullarinin afetten önceki düzeyden daha ileri bir düzeye çikarilmasi, daha güvenli ve sürdürülebilir bir yasam alani olusturulmasi için risk azaltmayi esas almak zorunluluktur. Bu sebeple, afet sonrasi etkin iyilestirme planlamasi aslinda önemli bir risk azaltma safhasidir.

2.3. Türkiye'de Afet Yönetim Planlari

Ülkemizde afet yönetimi alaninda hazirlanan en üst düzey belge, Türkiye Afet Yönetimi Strateji Belgesi (TAYS)'dir. Bu belge afet yönetimi alanindaki tüm ulusal strateji, plan ve eylemlere kilavuzluk etmektedir. Bu baglamda, afet yönetim döngüsündeki ana süreçler için de ulusal düzeyde planlar hazirlanmaktadir (Sekil 2.3).

Sekil 2.3. Afet Yönetim Sürecinde Iyilestirme Süreçleri Ve Iyilestirme Planlamasi

Ulusal düzey planlari takiben her bir il için ayri ayri hazirlanan il düzeyi planlari ve yerel seviyede yürütülen çalismalari planlamaya ve yürütmeye yönelik uygulama planlari hazirlanmaktadir. Risk azaltma calismalarinin yönetimi için Türkiye Afet Risk Azaltma Plani (TARAP) ve il Risk Azaltma Plani (iRAP); müdahale süreci için Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP) ve il Afet Müdahale Planlari uygulamaya geçirilmistir. iyilestirme sürecine iliskin ise ulusal düzeyde rehber niteligi tasiyan Türkiye Afet Sonrasi Iyilestirme Plani (TASIP) ve bu kapsamda "yasanan afete özgü" ve "afet sonrasinda" kullanilmak üzere TASiP-Uygulama Plani (TASIP-UP) hazirlanmistir (Sekil 2.4).

Türkiye Afet Risk Azaltma Plani (TARAP) afet risklerini en aza indirebilmek için afetler olmadan gerçeklestirilmesi gereken faaliyetleri bir süreç dahilinde sorumlulari ve sorumluluklari ile birlikte tanimlayan sürdürülebilir bir plandir. Risk azaltmaya yönelik hazirlanan Türkiye Afet Risk Azaltma Plani (TARAP), olasi bir afet gerçeklesmeden yapilmasi gereken eylemleri içerirken afetin neden olabilecegi olumsuz sonuçlari azaltmaya veya ortadan kaldirmaya yoneliktir.

Iyilestirme faaliyetlerine vönelik planlamayi iceren TASIP ise afet olduktan sonra kayba ugrayan varliklarin yerine daha iyisini yapma yaklasimi ile gerçeklestirilecek proje ve uygulamalari içerir. Dolayisiyla TASIP rehberliginde afet sonrasinda bilimsel ve teknolojik gelismeler isiginda yapilan her iyilestirme çalismasi ayni zamanda bir risk azaltma faaliyeti olacak, TARAP ve IRAP çalismalarina önemli katkilar sunacaktir.

Afet yönetiminde, müdahale asamasinda yapilan kisa vadeli yapisal bakim, onarim faaliyetleri, uzun vadeli iyilestirme süreci ile yeniden yapilanma faaliyetleri seklinde devam etmektedir. Dolayisiyla afet sonrasinda ortaya çikan hasar, zarar ve kayiplara iliskin faaliyetleri içeren TAMP kapsaminda yapilan tespitler, iyilestirme planlamasinin temel verilerini olustur. Böylelikle, TAMP ve TASIP kapsaminda yürütülen birçok faaliyet birbirini tamamlayici niteliktedir.

2.4. Afet Sonrasi iyilestirme Çalismalarina Dair Uluslararasi Yaklasimlar

Ulkelerin iyilestirme faaliyetlerine yaklasimlari; yönetim biçimleri, hukuki yapilari, afetselligi ve yasadigi afet tecrübelerine göre farkhiliklar tasimaktadir. Ancak son yillarda afet yönetiminde ortaya çikan yenilikçi ve bütüncül yaklasimlar ülkelerin daha etkin, hizli ve toplumu, yerel yönetimi, kamu kurumlarini, özel sektörü ve STK'lari da kapsayan, afet yönetim döngüsünün diger evreleriyle etkilesim kuran, iyilestirme ve yeniden yapilanma yaklasimlarini benimsemeye yönlendirmistir.

Diger taraftan, uluslararasi kuruluslar öncülügünde, iyilestirme alaninda ülkelere rehberlik etmek ve ülkeler arasi is birligini gelistirmek üzere çesitli faaliyetler de gerçeklestirilmektedir. Bunlardan ön plana çikanlar asagida özetlenmistir (Tablo 2.1).

Tablo 2.1. Afet Sonrasi iyilestirme Calismalanna Dair Uluslararasi Yaklasimlar

Afet yönetimi alaninda, özellikle müdahale sürecine iliskin, birçok ülkenin acil durum planlari bulunmaktadir. lyilestirme sürecine iliskin planlama yaklasimi ise 2010'lu yillardan itibaren uluslararasi kuruluslar öncülügünde ortaya gikmistir. Bu alanda plani hazirlanmis ve yayinlanmis olan birkaç ülkeden Japonya ve ABD örneji asajida özetlenmistir.

Japonya

Japonya afet yönetim sistemi ve mevzuati Afet Yönetimi Temel Kanunu kapsaminda sekillenmektedir. Afet Yönetimi Temel Kanunu; risk azaltma, hazirlik, acil müdahale,

iyilestirme ve yeniden yapilanma gibi afet vönetiminin temel evrelerinde yürütülecek faaliyetlerin seklini ve afet yönetiminin genel hatlarini belirlemektedir.

lyilestirme çalismalarinin yürütülmesinden temel sorumlu yerel yönetimler olarak belirlenmis olmasina ragmen büyük ölçekli afetlerden sonra kaynak ve/veya kapasite yetersizligi gibi durumlar ortaya cikabilecegi için merkezi yönetiminde calismalara dahil olacagi bir yapi kurulmustur. Büyük bir afetten sonra yürütülen iyilestirme çalismalani ulusal, bölgesel ve yerel seviyelerde kurulan konseyler tarafindan koordine edilmektedir. Ulusal Afet Yönetim Konseyi, afetten sonra yürütülecek iyilestirme calismalarina yönelik temel yaklasimlari belirlemekte ve finansman ihtiyaçlarini planlamaktadir. lyilestirme faaliyetlerinin yürütülmesi için meclisten ek bütçe çikarma calismalarini yürütmektedir. Ulusal Afet Yönetim Konseyi tarafindan yürütülen çalismalarin tamamlanmasini müteakip bölgesel ve yerel konseyler uygulamaya dönük iyilestirme planlarini hazirlamaktadir.

Japonya afet yönetim sisteminde iyilestirme ve yeniden yapilanma çalismalari;

1. Önceden planlanmis iyilestirme faaliyetlerinin gerçeklestirilmesi,
2. Hasar gören konutlarin ve yasamsal ihtiyaçlarin yeniden yapilandinilmasi,
3. Dirençli bir toplum olusturulmasi,
4. Sanayi ve ekonominin iyilestirilmesi olarak temelde dört asamadan olusur.

Amerika Birlesik Devletleri

Amerika Birlesik Devletleri'nde afet yönetim sistemi çok katmanli bir yapidadir. Ulusal Hazirlik Hedefi (National Preparedness Goal), "Büyük risklere sebebiyet verebilecek tehdit ve tehlikeleri önlemek ve azaltmak, onlara müdahale etmek ve onlardan korunmak için tüm toplumun tüm kesimlerince ihtiyaç duyulan kabiliyetlere sahip, güvenli ve dirençli bir ulus olmak" olarak tanimlanmistir. Bu dogrultuda Ulusal Hazirlik Sistemi (National Preparedness System); Önleme (Prevention), Koruma (Protection), Zarar Azaltma (Mitigation), Müdahale (Response), iyilestirme (Recovery) olmak üzere bes görev alani olarak sekillenmistir.

Ulusal Hazirlik Sistemi, iyilestirme evresinde afet ve acil durumdan etkilenen özellikle de finansal, duygusal ve fiziksel zorluklar yasayan bireyleri yasam, saglik, güvenlik ve ekonomik bagimsizlik gibi alanlarda desteklemeyi hedeflemektedir.

Ulusal Hazirlik Sistemi kapsamindaki iyilestirme evresinde, altyapi, barinma, sosyal hizmetler vb. hizmetlerin veniden yapilandirilmasi ve güçlendirilmesi; ekonomik, kültürel, tarihi ve çevresel dokunun yeniden canlandirilmasi gibi çalismalarin koordinasyon ve seffaflik içerisinde yürütülmesi gerektigi belirtilmistir.

BÖLÜM III-AMAÇLAR, STRATEJILER VE EYLEMLER

TASIP, iyilestirme ve yeniden yapim faaliyetlerinin sistematik hale getirilmesini, etkin kaynak kullanimini ve iyilestirme sürecinin kendisinin iyilestirilmesini saglayacaktir. Bu kapsamda ulusal/verel ölçekte yapilacak iyilestirme calismalarina iliskin amaçlar, stratejiler ve eylemler belirlenmistir. TASIP'in uygulamaya geçirilmesi ve ortaya koyulan iyilestirme yaklasiminin benimsenmesi ile ulasilmak istenen nokta "Amaçlar" ve bu amaçlara ulasmak için izlenmesi gereken yöntemler/yaklasimlar "Stratejiler" seklinde verilmistir. "Eylemler" ise, stratejilere uygun olarak, ülkemiz afet vönetim sisteminin iyilestirme fazinda öncelikli olarak gerçeklestirilmesi uygun görülen faaliyetlerdir. Eylemler; Kisa Vade (2025-2028), Orta Vade (2025-2030) ve Uzun Vade (2025-2035) olmak üzere 3 dönemden olusmaktadir.

Amaçlar, stratejiler ve eylemler; ortak akil yürütme süreci kullanilarak basta literatür çalismasi olmak üzere uzman ve kurum görüsmeleri ile belirlenmistir. Bu cerçevede, Türkiye Afet Sonrasi iyilestirme Planina (TASIP) dayanak olusturan; 4 Amaç, 13 Strateji ve 50 Eylem tanimlanmistir. Iyilestirme ve yeniden yapilanma süreçlerinde görev alan tüm kurum/kuruluslarn yürütecegi faaliyetlerde bu amaç ve stratejileri esas almalari beklenmektedir.

Söz konusu eylemlere yönelik izlemeler ise AFAD tarafindan 6 aylik periyotlar halinde kurumlardan alinacak bilgiler dogrultusunda hazirlanan TASIP Amaç ve Stratejileri Ilerleme Raporu ile saglanacaktir. Rapor, Afet ve Acil Durum Kuruluna sunularak degerlendirilecektir. TASIP kapsaminda belirlenen iyilestirme uygulamalarina yönelik amaçlar ve stratejiler su sekildedir:

Amaç 1: Dirençli ve Sürdürülebilir Yeniden Yapilanmanin Saglanmasi

• Strateji 1. Afetlere dirençli ve sürdürülebilir konut çevrelerinin olusturulmasi

• Strateji 2. Afetlere dirençli ve sürdürülebilir altyapi sistemlerinin olusturulmasi

• Strateji 3. edilmesi Afet kaynakli atiklarin bertarafinin saglanmasi ve geri dönüsümünün tesvik

Amaç 2: Sürdürülebilir Ekonomik ve Sosyal Kalkinmanin Desteklenmesi

• Strateji 1. Afet bölgesinde ekonomik canlanmanin saglanmasi ve büyümenin desteklenmesi
• Strateji 2. Afet bölgesinde istihdamin korunmasi ve arttirilmasi
• Strateji 3. Afet bölgesinde saglikli ve kaliteli yasam standartlarinin saglanmasi
• Strateji 4. Afet sigortalarinin yayginlastirilmasi ve desteklenmesi
• Amaç 3: Afetten Etkilenen Dogal Cevre ve Kültür Varlklarinin lyilestirilmesi
• Strateji 1. Afetten etkilenen su havzalari, deniz, kiyi ve orman ekosistemlerinin afetlere dirençliligini artiracak sekilde iyilestirilmesi
• Strateji 2. Kültür varliklarinin afet güvenliginin arttirilmasi

Amaç 4: Güçlü Kurumlar ve Katilimci lyilestirmenin Saglanmast

• Strateji 1. Afet iyilestirme ve yeniden yapilanmada etkin süreç vönetiminin saglanmasi

• Strateji 2. Kapasitenin gelistirilmesi

• Strateji 3. lyilestirme süreçlerinde kimseyi arkada birakmayan kapsayici yaklasimlarin benimsenmesi

• Strateji 4. Afet farkindaliginin olusturulmasi ve afet iletisiminin gelistirilmesi

alinmistir. Yukarida listelenen amaç ve stratejiler, eylemleri ile birlikte asagida detayli olarak ele

3.1. Amaç 1: Dirençli ve Sürdürülebilir Yeniden Yapilanmanin Saglanmasi

Yasanan afetlerin ardindan hasarlt yapilarin onarimi ile yeniden insa sürecinde afetlere dayanikli, insan ve doga dostu, erisilebilir, yasam kalitesini yükseltecek sehir planlama ilkelerinin göz önünde bulundurulmasi esastir. Bu çerçevede yer seçimi planlarinin en saglikli sekilde yapilmasi ve onarilan/yeniden insa edilen yapilarin gelecek dönem afetlerine dirençli olmasinin yani sira sürdürülebilirlik kriterlerine uymasi saglanacaktir. Yapilarin cevre ile uyumu göz önünde bulundurularak, yasam alani bütünsel olarak ele alinacaktir. Amaç l'e yönelik strateji ve eylemler Tablo 3.1.'de sunulmustur.

Tablo 3.1. Amaç 1'e Yönelik Strateji ve Eylemler

3.2. Amaç 2: Sürdürülebilir Ekonomik ve Sosyal Kalkinmanin Desteklenmesi

Yasanan afetler, agir ekonomik ve sosyal kayiplara yol açarak gelisme ve kalkinmayi sekteye ugratmaktadir. Bu nedenle afet sonrasi iyilestirme sürecinde, öncelikli olarak afetten etkilenen bölge olmak üzere, ekonomik ve sosyal hayatin canlandirimasina yönelik çok yönlü tedbirler alinacaktir. Temel ihtiyaçlarin ötesinde egitim, saglik, sosyal, kültürel, is yasami gibi unsurlarla bir bütün olarak bireylerin yasam standartlarinin yükseltilmesi için afet sonrasi yeniden yapilanma süreci bir firsat olarak degerlendirilecektir. Amaç 2'ye yönelik strateji ve eylemler Tablo 3.2.'de sunulmustur.

Tablo 3.2. Amaç 2'ye Yönelik Strateji ve Eyiemier

3.3. Amaç 3: Dogal Çevre ve Kültür Varliklarinin Korunmasi

Afetler, can ve mal kaybina sebep olmanin yani sira dogaya ve kültür varliklarina da büyük zararlar verebilmektedir. Akut dönemde insan odakli olan afet yönetimi, uzun vadeli iyilestirme sürecinde ise insanin yani sira doganin korunmasi ve zenginlestirilmesi hususunu dikkate almayi gerektirmektedir. Diger taraftan ülkemizin zenginligi olan kültür varliklarinin korunarak afetlere dayanikli hale getirilmesi saglanacaktir. Amaç 3'e yönelik strateji ve eylemler Tablo 3.3.'te sunulmustur.

Tablo 3.3. Amaç 3'e Yönelik Strateji ve Eylemler

3.4. Amaç 4: Güçlü Kurumlar ve Katilima iyilestirmenin Saglanmasi

lyilestirme yönetimi, yasal düzenlemelerin esas olduju ve kapasitenin her geçen gün gelistirildigi güçlü kurumlarla saglanacaktir. Bu süreçte, yerel vönetimler basta olmak üzere, ilgili tüm paydaslarin dahil oldugu katilimei bir anlayis benimsenecektir. Kimseyi arkada birakmama anlayisina dayali olarak afetten etkilenen tüm paydaslarin ihtiyaçlan ile incinebilir gruplarin özel gereksinimleri gözetilecektir. Toplumun afet dirençliligini artirmak üzere afet farkindaliginin arttirilmasina ve iyilestirme karar alma süreçlerinde yerel halkin görüslerinin alindigi mekanizmalarin güçlendirilmesine yönelik faaliyetler yapilacaktir. Amaç 4'e yönelik strateji ve eylemler Tablo 3.4'te sunulmustur.

Tablo 3.4. Amaç 4'e Yönelik Strateji ve Eylemler

BÖLÜM IV-TASIP SEKTÖREL PLANLAMA

TASIP, afet sonrasinda iyilestirme ve yeniden yapilanma gerektiren faaliyet alanlarinin sektörlere yayilarak yapilmasina yönelik bir çerçeve sunmaktadir. Bu kapsamda TASIP Sektörel Planlama (Tablo 4.1) ile; afetten etkilenen sektörler, bu sektörler özelinde belirlenen temel görev alanlari ve alt görev alanlan ile her bir alt görev alanina iliskin is adimlari, is adim süreçleri ile ulusal ve yerelde sorumlu kurum ve kuruluslari tanimlamaktadir.

Tablo 4.1. TASIP Sektörel Planlama

Planda kisa dönem iyilestirme ve is sürekliligi, alt görev alani özelinde ele alinmistir. Türkiye Afet Müdahale Planinda (TAMP) öngörülen kisa dönem iyilestirme (hizmetlerin sürekliligi) çalismalarina Türkiye Afet Sonrasi iyilestirme Planinda (TASIP) yer verilmemistir.

TAMP;

• Afet Haberlesme Grubunda yer verilen "Haberlesme altyapis",
• Afet Ulasim ve Altyapi Grubunda ele alinan "Ulasim altyapist",
• Afet Enerji Grubunda öngörülen "Enerji altyapisi",
• Altyapi Grubunda yer alan "Suya bagl altyapi",
• Afet Saglik Grubunda ele alinan "Saglik hizmetler altyapisi",
• Afet Ulusal ve Uluslararasi Nakdi Bagis Grubunda ele alinan "Bagis çalismalari",
• Psikososyal Destek Grubunda yer verilen "Sosyal hizmetler altyapisi" na, iliskin kisa dönem iyilestirmeler TASiP'de yer almamaktadir.

Ayrica gerçek ve tüzel kisiler tarafindan desteklenecek okul, cami vb. insa faaliyetleri, ilgili sektörden sorumlu kamu kurumu ve kuruluslarinin onayi ve takibi çerçevesinde gerçekleseceginden, bagis sürecine yönelik is adimlarina deginilmemistir. Ancak bu yöntemle yürütülecek iyilestirme faaliyetleri TASIP-UP'ta izlenecektir.

Bakanlik ve il/bölge düzeyindeki kamu kurum ve kuruluslarinin sektörel planlamada rol ve sorumluluklar Tablo 4.2'de özetlenmistir.

Tablo 4.2.Sektörel Planlamada Ulusal Kurum/Kuruluslann Yeri

lyilestirme çalismalarinin verimliligi ve diger ulusal politikalarla uyumunun saglanmasi amaciyla tüm sektörel faaliyetlerin koordinasyonunda Cumhurbaskanligi Strateji ve Bütçe Baskanligi yer alacaktir. Diger taraftan afet sonrasinda sektörler özelinde belirlenen görevler yerine getirilirken "6331 sayih is Sagliäi ve Güvenligi Kanunu" kapsaminda her türlü saglik ve güvenlik tedbiri alinarak faaliyetler yürütülecektir. Is adimlari ve is adim süreçleri tablolarinda yer alan "Ulusal" ifadesi Ulusal/Merkezi Yönetimi, "Verel" ifadesi ise görev alanina göre erel Yönetim/Tasra Teskilatini ifade etmektedir.

4.1. Barinma (S1)

Afetzedelerin geçici ve kalici barinma ihtiyacinin planlandigi sektördür. Kalici barinma saglanana kadar hizmet verecek olan geçici konaklama merkezlerinin yönetimi ve kalici barinma saglanmasi ile ilgili hizmetlere iliskin planlamalari içermektedir. Barinma faaliyetlerine vönelik afetzedelere yapilan nakdi yardimlar ve hayatin normale dönmesine yönelik enkaz/rüsubat temizligi faaliyetlerine de bu sektörde yer verilmistir. Bu kapsamda barinma sektörüne iliskin temel görev alanlari, alt görev alanlari ve sorumlu kurumlar Tablo 4.3'de sunulmustur.

Tablo 4.3. Barinma Sektörel Planiama

4.1.1. Kalici Barinma lyilestirme

Kalici barinma iyilestirme faaliyetleri kisa ve uzun dönemli iyilestirme olarak iki asamali olarak gerçeklestirilmektedir. Geçici konaklama merkezlerinin yönetimi, tahliye ve tasfiyesi ile agir ve orta hasarli olarak tespit edilmis binalarin yikilmasi, yeniden insa ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri icermektedir.

4.1.1.1. Kalici Barinma Kisa Dönem lyilestirme

Binalari hasar gören afetzedelerin kalici barinmalari saglanana kadar sunulacak geçici barinma imkânlarini içerir. Afet sonrasi acil barinma saglanmasi ve geçici konaklama merkezlerinin kurulmasina dair hususlar TAMP'ta yer almaktadir. Geçici konaklama merkezlerinde yasam basladiktan sonra, bu merkezlerin yonetimi, tahliyesi ve tasfiyesi ile ilgili hususlar Afet ve Acil Durumlarda Geçici Konaklama Merkezlerinin Kurulmasi, Yönetimi ve isletilmesi Hakkinda Yönerge ile düzenlenmistir. Kalici barinma kisa dönem iyilestirmeye yönelik is ve is adim süreçleri Tablo 4.4' te sunulmustur.

Tablo 4.4. Kalici Bannma Kisa Dönem lyilestirme is Adimlan ve is Adim Süreçleri

• Afet bölgelerinde su ve sanitasyona ifiskin is adimian, Türk Kizilay kapasitesi dogruitusunda desteklenecektir.

4.1.1.2. AFAD Kalici Konut Planlamasi

AFAD kalici konut planlamasi ile agir hasar gören binalarin yerine; afet tehlikesi olmayan alanlarda, teknik ve erisilebilirlik standartlarina ve hukuki mevzuata uygun, asgari yasam kosullarini saglayan ve afetlere daha dayanakli binalarin insa edilmesi hedeflenmektedir. Kalici konut planlamasina yönelik is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel düzeyde kurum ve kuruluslar Tablo 4.5'te sunulmustur.

Tablo 4.5. AFAD Kalici Konut Planlamasi is Adimian ve is Adim Süreçteri

4.1.1.3. Evini Yapana Yardim (EYY) Yöntemiyle Kalici Konut Yapimi ve Altyapr insaati

Evini yapana yardim yöntemi, kirsal kesimde yasayan ve hak sahibi durumundaki afetzedelerden konutlarini kendi yapmak isteyenlere saglanan bir destek yöntemidir. Kendi arsasi konut yapimina uygun olanlara veya uygun olmadigi kosullarda da köy yerlesik alani ya da hazine arazisinde konutunu kendi yapmak isteyenlere uygun kosullarla kredi imkânt saglanir. Konutlarin yapim asamasinda ise il AFAD müdürlüklerince teknik destek verilerek, konutlarin fen ve sanat kurallarina göre yapilmasi saglanir. Bu baglamda EYY yöntemiyle kalici konut yapimi ve altyapr insaati alt görev alanina ait is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.6'da sunulmustur.

Tablo 4.6. EYY Yöntemiyle Kalici Konut Yapimi ve Altyapi insaati is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.1.1.4. Ihale Usulü Kalici Konut Yapimi

Afet sonrasi konutlarin afetzedelerin kendi yerlerine yapilmasinin uygun olmadigi durumlarda hak sahipleri için yerlesim birimi içinde veya disinda toplu bir alan seçilmis ise ihale usulü kalici konut yöntemi kullanilabilir. Toplu olarak yapilacak konutlar için süreç; valilikler, AFAD ve ÇSIDB is birliginde yürütülür. Bu baglamda ilgili alt görev alanina ait is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.7 de sunulmustur.

Tablo 4.7. ihale Usulü Kalici Konut Yapimi is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.1.1.5. TOKi Yöntemiyle Kalici Konut Yapimi

Ülkemizde meydana gelen büyük afetler sonrasinda içisleri Bakanligi AFAD ve TOKi arasinda yapilan is birligi dogrultusunda konutlar/kalici konutlar altyapisiyla birlikte TOKI Baskanligina yaptirilmaktadir. TOKi kalicr konut yapimi planlamasina yönelik is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.8'de sunulmustur.

Tablo 4.8. TOKi Yöntemiyle Kalici Konut Yapimi is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.1.1.6. Kentsel Dönüsüm Yöntemiyle Konut Yapimi

Kentsel dönüsüm yöntemiyle konut yapimi ile herhangi bir dogal afet durumunda risk tasiyan binalarin yikilmasi ve sehirlerin daha sürdürülebilir, daha güvenli ve dirençli yapilarla yeniden tasarlanmasi amaçlanmaktadir. Kentsel dönüsüm yöntemiyle konut yapimi planlamasindan ana sorumlu kurum Çevre Sehircilik ve iklim Degisikligi Bakanligr olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.9' da sunulmustur.

Tablo 4.9.Kentsel Dönüsüm Yöntemiyle Konut Yapimi is Adimian ve is Adim Sürecleri

4.1.1.7. Kalci Konutlara Yerlesim

Kalici konutlara yerlesim; afetzedelerin yapimi tamamlanmis kalici konutlara yerlestirilmesi sürecini kapsamaktadir. Kalici konutlara yerlesim planlamasindan ana sorumlu kurum AFAD olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreclerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.10'da sunulmustur.

Tablo 4.10. Kalici Konutlara Yertesim is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.1.1.8. Bina Güçlendirmesi

Bina güçlendirmesi teknigi ile orta hasarli olarak tespit edilmis olan binalarin; teknik ve hukuki standartlara uygun sekilde güçlendirilip, afetlere dayanakli hale getirilmesi ve asgari yasam konforu altinda yeniden kullanilabilmesi amaçlanmistir. Bina güçlendirmesi faaliyetini tanimlayan is adimlari ile is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.11' de sunulmustur.

Tablo 4.11. Bina Güçlendirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.1.1.9. Afet Sonrast Önleyici Yapi Uygulamalari

Afet sonrasi önleyici yapi uygulamalari kapsaminda; afetten etkilenen ya da etkilenmesi muhtemel arazinin afet etüt çalismalari sonrasinda durumun ivedilik tasimasi halinde Afet ve Acil Durum Harcamalari Yönetmeligi kapsaminda veya yatirim programina alinarak afet önleyici yapilarin yapimi gerçeklestirilir. Afet sonrasi önleyici yapr uygulamalari asamalarindan sorumlu kurumlar ile is adimlari ile is adim süreclerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.12'de sunulmustur.

Tablo 4.12. Afet Sonrasi Önleyici Yapr Uygulamalar is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.1.2. Bina Yikimi ve Sehir içi Rüsubat Temizligi

Binalarin yikim faaliyetlerinin kent içinde çevre, calisan ve halk sagligi ile güvenligine zarar vermeyecek sekilde gerçeklestirilmesi ile akarsu, nehir yataklari veya kanal banketlerinde afet sonrasi erozyon olusturan faaliyetler nedeniyle ortaya çikan rüsubat (sediment) malzemenin toplanip uzaklastirilmasi asamalarini icermektedir. Bina yikimi ve sehir içi rüsubat temizligi temel görev alaninin alt görev alanlari, is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar asagida tablolar halinde sunulmustur.

4.1.2.1. Arazinin Tehlikeli Durumu Nedeniyle Bosaltma ve Yikim

Arazinin tehlikeli durumu dikkate alinarak tespit edilen muhtemel afet nedeniyle bu arazi içerisinden kalan binalarin bosaltilmasi ve yiktinilmasi süreçlerini kapsamaktadir. Arazinin tehlikeli durumu nedeniyle bosaltma ve yikim asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.13'te sunulmustur.

Tablo 4.13. Arazinin Tehlikeli Durumu Nedeniyle Bosaltma ve Yikim is Adimiari ve is Adim Süreçleri

4.1.2.2. Binalarin Gördügü Hasar Nedeniyle Bosaltma ve Yikim

Meydana gelen bir afet sebebiyle acil yiktirilacak ve agir hasarli olarak tespit edilen binalarin bosaltilmasi ve yiktinimasi süreçlerini kapsamaktadir. Binalarin gördügü hasar nedeniyle bosaltma ve yikim asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.14'te sunulmustur.

Tablo 4.14. Binalann Gördügü Hasar Nedeniyle Bosaltma ve Yikim is Acimian ve is Adim Süreçleri

4.1.2.3. Sehir içi Rüsubat Temizligi

Sehir içi rüsubat temizligi, afet sonrasi sehir içi altyapi (kanalizasyon, yagmur suyu) hatlarinin rüsubat atiklariyla dolmasi sonucunda gerçeklestirilen altyapi temizligi ve bina temizligi asamalarini kapsamaktadir. Sehir içi rüsubat temizligine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.15'de sunulmustur.

Tablo 4.15. Sehir içi Rüsubat Temizligi is Adimian ve is Adim Süreçleri (CSiDB)

4.1.3. Nakdi Yardim

Nakdi yardimlar, afet nedeniyle magdur olan afetzedeler için kamu kurum ve kuruluslari tarafindan saglanan nakdi yardimlari kapsamaktadir. Afet sonrasi yürütülen nakdi yardim çalismalari TAMP kapsaminda ele alinmadigindan dolayi TASiP'te yer almaktadir. Nakdi yardim temel görev alaninin alt görev alanlari, is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar asagida tablolar halinde sunulmustur.

4.1.3.1. Esya Zarari Kaynakli Nakdi Yardim

Esya zarari kaynakli nakdi yardim, afet nedeniyle zarari tespit edilen hanelere esya zarari kaynakli yapilan yardimlari kapsamaktadir. Esya zarari kaynakli nakdi yardim asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.16 ve Tablo 4.17 de sunulmustur.

Tablo 4.16. Esya Zarari Kaynakli Nakcli Yardim is Adimlan ve is Adim Süreçleri (ASHB)

Tablo 4.17. Esya Zarari Kaynakli Nakdi Yardim is Adimian ve is Adim Süreçleri (Türk Kizilay)

4.1.3.2. Konut Onarimi Amaçit Nakdi Yardim

Genel hayata etkili kabul edilen afet ve acil durum hallerinde, "3294 sayili Sosyal Yardimlasma ve Dayanismayi Tesvik Kanunu" kapsaminda bulunan afetzedelerin barinma ihtiyaçlarinin (konut onarimi vb.) kargilanmasina yönelik yardimlari kapsamaktadir. Konut onarimi amaçli yardima iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.18'de sunulmustur.

Tablo 4.18. Konut Onanmi Amaçii Nakdi Yardim is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.1.3.3. Betonarme ve Prefabrike Konut Yapimi Amaçii Nakdi Yardim

Genel hayata etkili kabul edilen afet ve acil durum hallerinde, 3294 sayili Kanun kapsaminda bulunan afetzedelerin barinma ihtiyaçlarinin (konut yapimi vb.) karsilanmasina yönelik yardimlar kapsamaktadir. Betonarme ve prefabrike konut yapimi amaçli nakdi yardima iliskin is adimlan ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.19'da sunulmustur.

Tablo 4.19. Betonarme ve Prefabrike Konut Yapimi Amaçli Nakdi Yardim is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.1.3.4. Afet Yasasi Kaynakli Nakdi Yardim

7269 sayili Kanun geregince afet ve acil durum hallerinde, afetzedelerin barinma, onarim ve temel ihtiyaçlarinin karsilanmasina yönelik nakdi yardimlari kapsamaktadir. Afet Yasasi kaynakli nakdi yardim asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.20' de sunulmustur.

Tablo 4.20. Afet Yasasi Kaynakli Nakdi Yardim is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.1.3.5. Kentsel Dönüsüm Kaynakli Nakdi Yardim

Kentsel dönüsüm kaynakli nakdi yardim yöntemi 6306 sayili Afet Riski Altindaki Alaniarin Dönüstürülmesi Hakkinda Kanun kapsaminda riskli bölgelerdeki binalarin yenilenmesine yönelik nakdi yardimlari kapsamaktadir. Kentsel dönüsüm kaynakli nakdi yardim asamalarindan ana sorumlu kurum Çevre Sehircilik ve iklim Degisikligi Bakanligi olup bu baglamda is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.21'de sunulmustur.

Tablo 4.21. Kentsel Dönüsüm Kaynakli Nakdi Yardim is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.1.3.6. Diger Nakdi Yardimlar

Afetzedelerin yasamsal ihtiyaçlarinin giderilmesine yönelik olarak, kamu kurumlari haricinde yapilan nakdi yardimlari icermektedir. Diger nakdi yardima iliskin is adimlari ve is süreçleri Tablo 4.22'de sunulmustur.

Tablo 4.22. Diger Nakdi Yardimiar is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.2. Çevresel Varliklar (S2)

Ilgili sektör afet nedeniyle etkilenen çevre varliklarinin korunmasina ve iyilestirilmesine yönelik planlamalari içermektedir. Ekolojik dengedeki bozulmalari gidermeyi/korumayi ve cevresel

varliklarda meydana gelen kayiplar nedeniyle ortaya çikabilecek ikincil etkileri gidermeyi hedeflemektedir. Çevresel varliklar sektörü; su havzalan iyilestirme, orman varhklari iyilestirme, endüstriyel kaza kaynakli kirliliklerin iyilestirilmesi, KBRN kirliligine yönelik iyilestirme, korunan alanlarin ve tabiat varhklarinin iyilestirilmesi ile deniz iyilestirme faaliyetlerine yonelik planlamalari içermektedir. Bu kapsamda cevresel varliklar sektörüne iliskin temel görev alanlari, alt görev alanlari ve sorumlu kurumlar Tablo 4.23'de sunulmustur.

Tablo 4.23. Cevresel Varliklar Sektörel Planlama

4.2.1. Su Havzalari lyilestirme

Su havzalari iyilestirme; yerüstü ve yeralti suyu havzalarinin korunmasi, kirlenmesinin önlenmesi, kirlenmis ise iyilestirilmesi ve sürdürülebilir kullaniminin saglanmasina yönelik iyilestirme faaliyetlerini tanimlamaktadir. Su havzalari iyilestirme temel görev alaninin alt görev alanlari, is adimlari ve is adim süreclerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar asagida tablolar halinde sunulmustur.

4.2.1.1. Su Havzasi Islahi

Havza islahi; havzada bozulan toprak, su, bitki örtüsü kosullarinin iyilestirilmesine ve dogal dengeyi saglamaya yönelik teknik, kültürel, saglik ve idari tedbirlerin alinmasi ile havzada yasayan halkin sosyo-kültürel ve ekonomik kalkinmalarinin saglanmasi için yapilan calismalar olarak tanimlanmaktadir. Havza islahina yönelik is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.24'de sunulmustur.

Tablo 4.24. Havza Islahi is Adimian ve is Adim Süreçieri

4.2.1.2. Havza Kirliligi lyilestirme

Afet sonrasinda su kalitesinde kirlenmenin tespit edildigi noktalarda, kirlilik unsurunun noktasal ve yayili kaynakli kirleticilerden gerçeklestigi alanlardaki iyilestirme faaliyetleri ile afet sonrasi yapilacak faaliyetlerin olasi cevresel etkilerinin tespiti ve iyilestirilmesini kapsamaktadir. Havza kirliligi iyilestirmeye iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.25'de sunulmustur.

Tablo 4.25. Havza Kirliligi lyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.2.1.3. Geçis Yapilari iyilestirme

Afet nedeniyle zarar görmüs köprü, menfez gibi geçis yapilarinin afet sonrasinda iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri kapsamaktadir. Su havzalarinda yer alan geçis yapilarinin iyilestirilmesine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.26'de sunulmustur.

Tablo 4.26. Geçis Yapilan lyilestirme is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.2.2. Orman Varliklan iyilestirme

Afetin türüne bagh olarak çesitli sebeplerle zarar görmüs orman ve orman arazileri üzerind eki varliklarn iyilestirme faaliyetlerini kapsamaktadir. Orman varliklari iyilestirme temel görev alaninin alt görev alanlari, is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar asagida tablolar halinde sunulmustur.

4.2.2.1. Rehabilitasyon

Rehabilitasyon, afet sonrasi afetten zarar görmüs, bozulmus orman ekosistemlerinin onarilmasi ve verimli hale getirilmesi için yapilan her türlü agaçlandirma, imar ve islah çalismalarina yönelik faaliyetleri kapsamaktadir. Rehabilitasyona iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.27' de sunulmustur.

Tablo 4.27. Rehabilitasyon is Adimian ve is Adim Süreçleri

• OBM tarafindan yürütülen rehabilitasyon çalismalarinda -ihtiyas duyulmast halinde-Türk Kizuay gönüllülerinden destek alinabilir.

4.2.2.2. Orman Yolu lyilestirme

Orman yollari, bir orman toplulugunun entansif olarak isletilmesi için ekim, dikim, bakim, hastalik ve zararlilarla mücadele, yanginlardan korunma ve yanginlari söndürme gibi çesitli ormancilik hizmetlerinin zamaninda yöntem ve teknigine uygun olarak yapilabilmesi, ormanlarin çok yönlü fonksiyonel faydalarinin hizmete sunulmasi ve orman içi ve bitisigi alanlarda yasayan insanlarin kalkinmasina katki saglamak için yapilmaktadir. Orman yolu iyilestirme afetten zarar görmüs orman içi ve orman bitisigi köylerden geçen yollarin B tipi orman yolu standartlarina uygun hale getirilmesi için yapilan faaliyetleri kapsamaktadir. Orman yolu iyilestirme asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.28' de sunulmustur.

Tablo 4.28. Orman Yolu lyilestirme is Adimiari ve is Adim Süreçleri

4.2.2.3. Biyoçesitlilik Saglanmasi/Korunmasi

Afetten zarar görmüs ve tahrip olmus orman ekosistemindeki biyolojik çesitliligin iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri kapsamaktadir. Ilave olarak afet alanlarindaki bitki genetik kaynaklarinin koruma altina alinmasi için ex-situ ve biyoteknolojik yöntemlerin (krioprezervasyon gibi) planlanmasini da icermektedir. Biyoçesitliligin saglanmasina iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.29'da sunulmustur.

Tablo 4.29. Biyoçesitlilik Saglanmasi/Korunmasi is Adimian ve is Achm Süreçleri

4.2.3. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer (KBRN) Kirlilige Yönelik Iyilestirme

Afet sonrasi kimyasal, biyolojik, radyoaktif ve nükleer maddelerin yayilmasiyla olusan kirliligin iyilestirilmesi kapsaminda; KBRN olaylarinin cevresel etkilerinin tespit edilmesi, degerlendirilmesi ve çevrenin iyilestirilmesi, KBRN olaylari sonucu açiga çikabilecek her türlü atik maddelerin ve islevi biten numunelerin tasinmasi, depolanmasi ve bertaraf edilmesine yönelik orta ve uzun dönemli çalismalar KBRN Kirliligine Yönelik lyilestirme faaliyetleri olarak tanimlanmaktadir. Planda KBRN eylemlerinde yer alan faaliyetler sadece genel çerçeve çizmekte olup bu konudaki detay planlarin, ilgili kurumlar tarafindan hazirlanmasi gerekmektedir.

KBRN olaylarinin iyilestirme asamalari her ne kadar birbirine büyük benzerlikler gösterse de olay radyolojik veya nükleer bir tehdit veya tehlike içerdiginde, iyilestirme faaliyetlerinde yer alan kurumlar farkllik göstermektedir. KBRN olaylarinda olusan ve Atik Yönetimi Yönetmeligi kapsamina giren atiklarinin yonetiminin 2872 sayili Cevre Kanunu, Atik Yönetimi Yönetmeligi ve ilgili diger mevzuat kapsaminda yürütülmektedir. Asagida verilen tablolarda yer alan eylemler bu dogrultuda hazirlanmis olup, radyolojik-nükleer bir acil durum söz konusu oldugunda iyilestirme faaliyetleri ilgili kurumlar tarafindan mevcut plan ve mevzuat (KBRN Yönetmeligi, Ulusal Radyasyon Acil Durum Plani vb.) cerçevesinde gerçeklestirilir.

KBRN kirliligine yönelik iyilestirme temel görev alaninin alt görev alanlari, is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar asagida tablolar halinde sunulmustur.

4.2.3.1. Tarim Arazileri lyilestirme

Tarim alanlarinin yer aldigi bölgelerde; KBRN olayindan etkilenen ve zarar gören tarim arazileri ile bu alanlardaki güvenli tarim alanlarinin tespit edilmesine ve kirliligin bu alanlarda yayilmasinin önlenmesine yönelik gerekli tedbirlerin alinmasi, bu alanlarin iyilestirilmesi ve geri kazanilmasinin saglanmasi faaliyetleri olarak tanimlanmaktadir. Tarim arazileri iyilestirme asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.30'da sunulmustur.

Tablo 4.30. Tanm Arazileri lyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.2.3.2. Gida ve Hayvancilik Sistemieri lyilestirme

Hayvancilik, gida ürünleri ve gida üretim sistemlerinin bulundugu yer ve bölgelerde; KBRN olayindan etkilenen, etkilenmesini muhtemel olan ve zarar gören yerler ile bu yörelerdeki güvenli bölgelerin tespit edilmesi ve kirliligin bu alanlarda yayilmasini önlemek için gerekli tedbirlerin alinmasina yönelik iyilestirme faaliyetlerini kapsamaktadir. Gida ve hayvancilik sistemlerinin arindirilmasina iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.31'de sunulmustur.

Tablo 4.31. Gida ve Hayvancilik Sistemieri lyilestirme is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.2.3.3. Kentsel Çevre lyilestirme

KBRN olayindan etkilenen kentsel bölgelerin tespit edilmesi ve kirliligin yayilmasini önlemek için gerekli tedbirlerin alinmasina yönelik iyilestirme faaliyetlerini kapsamaktadir. Kentsel çevrenin iyilestirilmesine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.32'de sunulmustur.

Tablo 4.32. Kentsel Cevrenin lyilestirilmesi is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.2.3.4. Dogal Çevre lyilestirme

KBRN olayindan etkilenen dogal çevre bölgelerinin ve su kaynaklarinin tespit edilmesini ve kirliligin yayilmasinin önlenmesi igin gerekli tedbirlerin alinmasinin saglanmasina yönelik iyilestirme faaliyetlerini kapsamaktadir. Dogal çevre iyilestirmeye iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.33'de sunulmustur.

Tablo 4.33. Dogal Çevre iyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçieri

4.2.3.5. Endüstriyel Kaza Kaynakli Kirlilik lyilestirme

Endüstriyel kaza kaynakh kirlilik; sanayi tesislerinden yayilan tehlikeli kirletici, kimyasal maddelerin ve atik ürünlerinin havaya, suya ve topraga girerek çevreyi kirletmesi, insan sagligini ve yasamini tehlikeye atmasi olarak tanimlanmaktadir. TASIP, afetten zarar görmüs isletmeler ve fabrikalardan yayilan kirleticilerin ve tehlikeli atiklarin havaya, suya ve topraga karismasinin kontrol edilmesine, engellenmesine ve bertaraf edilmesine yönelik is planini ve sorumlu kurumlari igermektedir. Noktasal kaynakl kirlenmis sahalar, endüstriyel kazalar veya afetler sonucunda olusan döküntü veya sizinti ve benzeri noktasal kaynaklardan dolayi olusan toprak kirliligini tanimlamaktadir. Endüstriyel kaza kaynakli kirlilik iyilestirme asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.34'de sunulmustur. ilgili is adimlari agirlikli olarak endüstriyel kaza kaynakli toprak kirliligi iyilestirme çalismalarini ele almakta olup, su ve hava kirliligine yönelik çalismalar, 4.2.1.1 Su Havasi Islahi ve 4.2.1.2. Havza Kirliligi Iyilestirme basliklarinda ele alinmistir.

Tablo 4.34. Endüstriyel Kaza Kaynakli Kirlilik lyilestirme is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.2.4. Korunan Alanlari ve Tabiat Varliklarini lyilestirme

Afetten etkilenen veya zarar görmüs milli parklar, tabiat parklari, tabiat anitlari, tabiati koruma alanlari, dogal sit alanlari, sulak alanlar, özel çevre koruma bölgeleri ve benzeri koruma statüsü bulunan kara, su ya da deniz alanlarindaki biyolojik çesitliligin, dogal ve bununla iliskili kültürel kaynaklarin korunmasi ve devamliliginin saglanmasi amacina yönelik iyilestirilme faaliyetlerini kapsamaktadir. Korunan alanlarin ve tabiat varliklarinin iyilestirilmesi temel görev alaninin alt görev alanlari, is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar asagida tablolar halinde sunulmustur.

4.2.4.1. Tabiat Varliklarini lyilestirme

Afetten etkilenen veya zarar görmüs çesitli tarihi devirlere ait olup ender bulunan veya özellikleri ve güzellikleri bakimindan korunmasi gerekli, yer üstünde, yeraltinda veya su altinda bulunan magaralar, anit agaçlar ve benzeri tabiat varliklarinin iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri tanimlamaktadir. Tabiat varliklari iyilestirme is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.35'de sunulmustur.

Tablo 4.35. Tabiat Varliklanni lyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.2.4.2. Özel Çevre Koruma Bölgelerini-Dogal Sit Alanlarimi lyilestirme

Afetten etkilenen veya zarar görmüs milli parklar, tabiat parklari, tabiat anitlari, tabiati koruma alanlari, dogal sit alanlari, sulak alanlar, özel çevre koruma bölgeleri ve benzeri koruma statüsü bulunan kara, su ya da deniz alanlarindaki, biyolojik çesitliligin, dogal ve bununla iliskili kültürel kaynaklarin korunmasi ve devamlliginin saglanmasina yönelik iyilestirme faaliyetlerini kapsamaktadir. Korunan alanlarin iyilestirilmesi asamalarinin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.36'da sunulmustur.

Tablo 4.36. Özel Çevre Koruma Bölgelerini -Dogal Sit Alanlanni lyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.2.4.3. Milli Parklari, Tabiat Parklari, Tabiat Koruma Alaniani, Tabiat Anitlarini lyilestirme

Afetten etkilenen veya zarar gören bilimsel ve estetik bakimindan, milli ve milletlerarasi ender bulunan tabii ve kültürel kaynak degerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarina sahip tabiat parçalarinin iyilestirilmesine yönelik calismalari içerir. Doga koruma ve milli parklar iyilestirme faaliyetleri olarak tanimlanmaktadir. Korunan alanlarin (milli parklar, tabiat parklari, tabiat koruma alanlari, tabiat anitlari) iyilestirilmesine yönelik is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.37'de sunulmustur.

Tablo 4.37. Milli Parklan, Tabiat Parklan, Tabiat Koruma Alanlari, Tabiat Anitianni lyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.2.5. Deniz lyilestirme

Afetten etkilenen deniz tabani ve deniz yüzeyinin iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri kapsamaktadir.

4.2.5.1. Deniz Tabani lyilestirme

Afet nedeniyle deniz tabaninda kirlilik meydana gelebilmektedir. Deniz tabaninda kirlilik meydana getiren atiklarin toplanmasi, temizlenmesi ve bertaraf edilmesine iliskin faaliyetler Deniz tabani iyilestirilmesi olarak tanimlanmaktadir. Deniz tabani iyilestirilmesine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.38'de sunulmustur.

Tablo 4.38. Deniz Tabani lyilestirme is Adimlan ve is Adimian Süreçleri

4.2.5.2. Deniz Yüzeyi lyilestirme

Deniz yüzeyinde bulunan atiklarin toplanmasi, temizlenmesi ve bertaraf edilmesine yönelik faaliyetler deniz yüzeyi iyilestirme olarak tanimlanmaktadir. Deniz yüzeyi iyilestirmesine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.39'da sunulmustur.

Tablo 4.39. Deniz Yüzeyi lyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.3. Egitim ve Saglik Altyapisi (S3)

ilgili sektör afet sonrasi zarar görmüs yüksekögretim, temel/orta ögretim, yaygin egitim ve kurs binalari ile saglik hizmetleri altyapisina yönelik gerçeklestirilecek iyilestirme faaliyetlerini kapsamaktadir. Acil saghk hizmetlerine vönelik iyilestirme calismalari TAMP kapsaminda ele alindigindan bu planda ayrica deginilmemistir. Egitim ve saglik sektörüne iliskin temel görev alanlari, alt görev alanlari ve sorumlu kurumlar tablo 4.40'da sunulmustur.

Tablo 4.40. Egitim ve Saglik Altyapisi Sektörel Planlama

4.3.1. Yüksek Ögretim Altyapisi lyilestirme

Afetten etkilenen yerlesim yerinde bulunan üniversite bünyesindeki basta egitim binalari olmak üzere laboratuvar, kütüphane, arastirma merkezi, hastane ve saglik merkezi, kongre merkezi, spor tesisleri ve sosyal tesis ve benzeri hasar gören tüm yapilar ile ögrencilerin barindigi yurt/pansiyon binalarinin yeniden insa ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri içermektedir.

4.3.1.1. Üniversite Binalari iyilestirme

Afetten zarar görmüs üniversite/üniversite hastane yapilarinin, hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yonelik faaliyetleri kapsamaktadir. Bu yöndeki iyilestirmeden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.41'de sunulmustur.

Tablo 4.41. Üniversite Binalan lyilestirme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.3.1.2. Yurt/Pansiyon Binalars lyilestirme

Gençlik ve Spor Bakanligi ya da ilgili üniversiteye bagli ve sadece üniversite ögrencilerinin barindigi yurt/pansiyon binalarinin, hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri icermektedir. Yurt/pansiyon binalarinin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.42'de sunulmustur.

Tablo 4.42. Yurt/Pansiyon Binalan lyilestirme is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.3.1.3. Yüksek Ögretim Kisa Dönem lyilestirme (Egitim Sürekliligi)

Afet sonrasi yüksekögretim faaliyetlerinin devamliligi, ihtiyaç halinde kampüs bina ve açik alanlarinin kullanilmasina yönelik uygulamalari icermektedir. Yüksek ögretim kisa dönem iyilestirmeden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.43' de sunulmustur.

Tablo 4.43. Yüksek Ögretim Kisa Dönem lyilestirme is Adimian ve is Adim Sureçleri

4.3.2. Temel Egitim ve Ortaögretim Altyapist lyilestirme

Afetten zarar görmüs temel egitim ve ortaögretim yapilari (anaokulu, ilkokul, lise, özel egitim kurumlari vb.) ile yurt/pansiyon binalarinin iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri içermektedir.

4.3.2.1. Egitim Binalars lyilestirme

Afetten zarar görmüs egitim binalarinin hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri icermektedir. Bu tip binalarin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.44'de sunulmustur.

Tablo 4.44. Egitim Binalan is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.3.2.2. Yurt/Pansiyon Binalari lyilestirme

Afetten zarar görmüs temel egitim ve orta ögretim kurumlarina ait yurt/pansiyon binalarinin, hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri içermektedir. Yurt/pansiyon binalarinin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.45'de sunulmustur.

Tablo 4.45. Yurt/Pansiyon Binalari lyilestirme is Adimlani ve is Adim Süreçleri

4.3.2.3. Temel Egitim ve Ortaögretim Kisa Dönem lyilestirme (Egitimin Sürekliligi)

Afet sonrasi egitim faaliyetlerinin devamhligi, ihtiyaç halinde okul bina ve bahçelerinin kullanilmasina yönelik uygulamalan igermektedir. Temel egitim ve ortaögretim kisa dönem

iyilestirilmeden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.46' da sunulmustur.

Tablo 4.46. Temel Egitim ve Ortaögretim Kisa Dönem iyilestirme is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.3.3. Yaygin Egitim ve Kurs Faaliyetleri Altyapisi lyilestirme

Yaygin egitim ve kurs faaliyetlerinin gerçeklestigi binalarin hasar tespiti, yeniden yapimi veya güçlendirilmesine yönelik faaliyetleri icermektedir.

4.3.3.1. Mesleki Egitim Kurs Binasi lyilestirme

Afetten zarar görmüs mesleki egitim kurs binalarinin hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla yeniden yapimina vönelik faaliyetleri kapsamaktadir. Bu binalarin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.47'de sunulmustur.

Tablo 4.47. Mesleki Egitim Kurs Binasi iyilestirme is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.3.3.2. Yaygin Egitim Kurs Binasi lyilestirme

Yaygin egitim; toplumun ihtiyaçlari isiginda belli bir amaca yönelik, geneli kapsayici, meslek edindirme, kisisel gelisim, dini ve manevi degerler egitimi gibi çesitli egitimlerdir. Afet sonrasi yaygin egitim kapsaminda zarar gören kurs binalarin hasar tespiti, yeniden insasina veya güçlendirilmesine yönelik faaliyetleri kapsamaktadir. Bu tip binalarin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim sürecleri Tablo 4.48'de sunulmustur.

Tablo 4.48. Yaygin Egitim Kurs Binasi lyilestirme

4.3.4. Saglik Hizmetleri Altyapisi

Saglik hizmetleri yürüten yapilarin (kamu hastaneleri, aile saglik merkezleri vb.) hasar görmesi durumunda yürütülecek iyilestirme faaliyetlerini icermektedir.

4.3.4.1. Kamu Hastaneleri lyilestirme

Afette zarar görmüs kamu hastanelerinin (kamu-özel isbirligi dâhil olmak üzere özel dal hastaneleri ve merkezleri) hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine vönelik faaliyetleri içermektedir. Bu yapilarin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.49' da sunulmustur.

Tablo 4.49. Kamu Hastaneleri lyilestirme is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.3.4.2. Kamuya Ait Aile Saglik Merkezi (ASM) Binast lyilestirme

Afette zarar görmüs aile sagliji merkezlerinin hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri icermektedir. Bu binalarin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.50'de sunulmustur.

Tablo 4.50. Kamuya Ait ASM Binasi lyilestirme is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.3.4.3. Birinci Basamak Saglik Kurumiari Altyapisi lyilestirme

Afette zarar görmüs birinci basamak saglk kurumlarinin (ilçe saglik müdürlükleri/toplum sagligi merkezleri, saglikli hayat merkezleri, KETEM, VSD, ÇEKÜS, halk sagligi laboratuvari, entegre saglk merkezi (ESM) ve saglik evleri vb.) hasar tespiti, yeniden insasi ya da güçlendirme yoluyla iyilestirilmesine yönelik faaliyetleri icermektedir. Söz konusu yapilarin iyilestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.51'de sunulmustur.

Tablo 4.51. Birinci Basamak Saglik Kurumlan Altyapisi lyilestirme is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.4. Ekonomik Destek (S4)

Afet sonrasi ekonomik hayatinin devamliliginin saglanmasi amaciyla verilen destekleri (is yeri destegi, ticari destekler, tarimsal destekler, sigorta mekanizmalari, istihdamin korunmasi ve gelistirilmesi vb.) kapsamaktadir. Bu kapsamda ekonomik destek planlamasina iliskin temel görev alanlari, alt görev alanlari ve sorumlu kurumlar Tablo 4.52'de sunulduju sekildedir.

Tablo 4.52. Ekonomik Destek Sektörel Planlama

4.4.1. Ticari Destekler ve Kamusal Yükümlülüklerin Ertelenmesi/Kolaylastirilmasi

Afet sonrasi, afet bölgesinde cesitli destek programlari yürütülerek, bölgenin ekonomik hayatini yeniden canlandirmak üzere gerçeklestirilecek faaliyetleri icermektedir.

4.4.1.1. Mücbir Sebep Hlani (213 sayili Vergi Usul Kanunu)

Mücbir sebep ilani alt görev alani afete maruz kalan mükelleflere kolaylik saglamak amaciyla vergi ödevlerinin ertelenmesi olarak tanimlanmaktadir. Mücbir sebep ilanina iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.53'de sunulmustur.

Tablo 4.53. Mücbir Sebep ilani is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.4.1.2. Vergi Dairelerine Olan Borçlarin Faizsiz veya Düsük Faizle Taksitiendirilmesi

Vergi dairelerine olan borçlarin faizsiz veya düsük faizle taksitlendirilmesi alt görev alani mücbir sebep hali kapsamindaki mükelleflerin borçlarini ödemelerinde kolaylik saglamak amaciyla taksitlendirme islemlerinin yapilmasi olarak tanimlanmaktadir. Vergi dairelerine olan borçlarin faizsiz veya düsük faizle taksitlendirilmesi iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.54'de sunulmustur.

Tablo 4.54. Vergi Dairelerine Olan Borçlann Faizsiz veya Düsük Faizle Taksitlendirilmesi is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.4.1.3. Verginin Terkini (213 sayilr Vergi Usul Kanunu Kapsaminda)

Verginin terkini alt görev alani 213 sayili Vergi Usul Kanununun 115 inci maddesi kapsaminda afetler nedeniyle varlklarinin ve mahsullerinin en az ücte birini kaybeden mükellefler tarafindan vergi borçlari ve vergi cezalarinin kismen veya tamamen terkin edilmesine yönelik taleplerin alinmasi, degerlendirilmesi, onay ve terkin islemlerinin yapilmasi olarak tanimlanmaktadir. Verginin terkini islemine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.55'de sunulmustur.

Tablo 4.55. Verginin Terkini (213 sayili Vergi Usul Kanunu Kapsaminda) is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.4.1.4. Vergi Dairelerince 6183 Saytit Amme Alacaklarinin Tahsil Usulü Hakkinda Kanun Kapsaminda Takip Edilen Borçlarm Terkini (213 Sayli Vergi Usul Kanunu Kapsaminda olanlar hariç)

Vergi dairelerince 6183 sayili Amme Alacaklarinin Tahsil Usulü Hakkinda Kanun kapsaminda takip edilen borçlarin terkini alt görev alani yangin, yer sarsintisi, yer kaymasi, su basmasi, kuraklik, don, zararli hayvan ve hasarat istilasi ve bunlara benzeyen afetler yüzünden zarara maruz kalan varliklarinin ve mahsullerinin en az üçte birini kaybedenler adina tahakkuk ettirilmis ve afetlerin zarar verdigi gelir kaynaklari ile ilgili amme alacaklarinin (213 sayili Vergi Usul Kanunu kapsaminda olanlar hariç) Cumhurbaskani karariyla kismen veya tamamen terkin edilmesi olarak tanimlanmaktadir. Vergi dairelerince 6183 sayili Amme Alacaklarinin Tahsil Usulü Hakkinda Kanun kapsaminda takip edilen borçlarin terkinine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.56'da sunulmustur.

4.4.1.5. Belediye Kredi Borcu Erteleme

Afet sonrasi afete maruz kalan yerel vönetimlerin iLBANK A.$.'ye olan kredi borçlarinin ödemelerinde kolaylik saglamak amaciyla anapara borç ertelemesi yapilmasi olarak tanimlanmaktadir. Belediyelerin afet raporlan ile birlikte ILBANK'a basvurmalari durumunda borçlari ertelenebilmektedir. Belediye kredi borcu ertelemesine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.57'de sunulmustur.

Tablo 4.57. Belediye Kredi Borcu Erteleme is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.4.1.6. Elektrik ve Dojal Gaz Borç Erteleme

Elektrik ve dogal gaz borç erteleme, afet sonrasi afete maruz kalan yerlerin elektrik ve dogal gaz tüketim bedellerinin en fazla 1 yila kadar ertelenmesi ve masraflarin devlet bütçesinden karsilanmasi olarak tanimlanmistir. Elektrik ve dogal gaz borç ertelemeye iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.58'de sunulmustur.

Tablo 4.58. Elektrik ve Dogal Gaz Borç Erteleme is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.4.1.7. Su Borç Erteleme

Su borç erteleme, afet sonrasi afete maruz kalan yerlerin su tüketim bedellerinin en fazla 1 yila kadar ertelenmesi ve masraflarin devlet bütçesinden karsilanmasi olarak tanimlanmistir. Su borç ertelemeye iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.59'da sunulmustur.

Tablo 4.59. Su Borç Erteleme is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.4.1.8. SGK Prim Borg Erteleme

SGK borç erteleme afet sonrasi isverenler tarafindan ilk üç ay icerisinde prim ödeme aczine düstüklerinin basvurusunun yapilmasi, yapilan inceleme sonucunda durumun anlasilmasi, belgelerin verilme süresi ve primierin ertelenmesi ile ilgili islemleri kapsamaktadir (Yasanan büyük çapli afetler sonrasinda, belirlenen afet bölgelerindeki isveren ve sigortahilarin belge verme ve prim borç ödeme süreleri SGK Yönetim Kurulu tarafindan alinacak karar ile sigortali basvurusuna bakilmaksizin ertelenebilmektedir). SGK borç ertelemeye iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.60'da sunulmustur.

Tablo 4.60. SGK Borç Erteleme is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.4.1.9. KOBi Destek ve Tesvikleri

Afete maruz kalan KOBi'lere (küçük ve orta büyüklükte isletmelere) Acil Kredi Faiz Destek Programi kapsaminda sunulan finansal destekleri kapsamaktadir. KOBi destek ve tesviklere iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.61 de sunulmustur.

Tablo 4.61. KOBi Destek ve Tesvikleri is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.4.1.10. Ticaret Odasi/Borsast Aidat ve Borç Erteleme

Afete maruz kalan ticaret oda/borsa üyelerinin afet nedeniyle olusan ekonomik daralma ve üyelerin magduriyeti göz önüne alinarak, üyelerin oda ve borsalara ödeyecegi aidat ve borçlar belirli bir süreyle ertelenebilir. Ticaret odasi/borsasi aidat ve borç ertelemeye iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.62'de sunulmustur.

Tablo 4.62. Ticaret Odasi/Borsasi Aidat ve Borç Erteleme

4.4.1.11. Sanayi Sitesi ve Organize Sanayi Bölgesi Destekleri

Afetin meydana getirdigi ekonomik hasarin iyilestirilmesi ve afet bölgesinde üretimin aksamamasi adina sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerine yönelik destekleri icerir. Sanayi sitesi ve organize sanayi bölgesi desteklerine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.63'te sunulmustur.

Tablo 4.63. Sanayi Sitesi ve Organize Sanayi Bölgesi Destekleri is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.4.2. Is Yeri Destegi

Afet sonrasi devlet tarafindan is hayatinin devamhiliginin saglanmasi amaciyla verilen kalici ve geçici is yeri desteklerini kapsamaktadir.

4.4.2.1. Geçici is Yeri Çözümleri

Afete maruz kalan is verlerine sunulan geçici is yeri çözümlerini kapsamaktadir. Geçici is yeri çözümlerine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.64'de sunulmustur.

Tablo 4.64. Geçici is Yeri Çözümleri is Adimian ve is Acim Süreçteri

4.4.2.2. Kalici is Yeri Planlamast

Agir hasar gören is yerlerinin yerine; afetlere dirençli yerlerde, teknik standartlara ve hukuki mevzuata uygun, asgari yasam kosullarini saglayan ve afetlere daha dayanakli binalarin insa edilmesi hedeflenmektedir. Kalicr is yeri planlamasindan ana sorumlu kurum icisleri Bakanligi AFAD olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreclerinden sorumlu ulusal ve yerel düzeyde kurum ve kuruluslar Tablo 4.65 ve Tablo 4.66'da sunulmustur.

Tablo 4.65. Kalici is Yeri Plantamasi is Adimian ve is Adim Súreçleri

Tablo 4.66. Kalici is Yeri Planlamast is Adimlari ve is Adim Süreçieri (TOBB)

4.4.2.3. EYY Yöntemiyle Kalicr is Yeri Yapimi ve Altyapi Insaati

EYY yöntemi, afet sonrasi kendi yerleri seçilen afetzedelerin kendi imkânlarini da sürece dâhil ederek kalici is yeri yapim çalismalarinda kullanilan bir yöntemdir. EYY yöntemiyle is yeri yapim calismalari planlanirken gerekli görülmesi halinde, altyapilarin toplu olarak yapilmasina imkân saglanir. Afete ugrayanlara veya ugramasi muhtemel olanlara insaat ve onarim yardiminin ne sekilde yapilacagi ve miktarini belirlemek 7269 sayili Kanun hükümlerine göre ana sorumlu kurum Içisleri Bakanligi AFAD olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.67' de sunulmustur.

Tablo 4.67. EYY Yöntemiyle Kalici is Yeri Yapimi ve Altyapi insaati is Adimlan ve is Adim Süreçleri

4.4.2.4. ihale Usulü Kalici is Yeri Yapimi

Afet sonrasi konutlarin afetzedelerin kendi yerlerine yapilmasinin uygun olmadigi durumlarda hak sahipleri için yerlesim birimi içinde veya disinda toplu bir alan seçilmis ise ihale usulü kalici is yeri yapimi yöntemi kullanilabilir. Toplu olarak yapilacak konutlar için icisleri Bakanligi AFAD ve (SIDB is birligi ile süreç yürütülür. Ihale usulü kalici is yeri yapimi planlamasindan ana sorumlu kurum ÇSIDB olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.68'de sunulmustur.

Tablo 4.68. ihale Usulü Kalici is Yeri Yapimi is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.4.2.5. TOKi Yöntemiyle Kalci is Yeri Yapimi

Gerçeklesen afetler sonrasinda AFAD ve TOKi arasindaki is birligi ile kalici isyerleri yaptirilmaktadir. TOKi kalici is yeri yapimi planlamasindan sorumlu kurum Cevre Sehircilik ve iklim Degisikligi Bakanligi (TOKi) olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.69' da sunulmustur.

Tablo 4.69.TOKi Yöntemiyle Kalici is Yeri Yapimi Is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.4.2.6. Kentsel Dönüsüm Yöntemiyle Kalici is Yeri Yapimi

Kentsel dönüsüm yöntemiyle kalici is yeri yapimi herhangi bir dogal afet durumunda risk tasiyan is yerlerinin yikilmasini ve daha güvenli yapilarla yeniden tasarlanmasini amaçlamaktadir. Kentsel dönüsüm yöntemiyle is yeri yapimi planlamasindan ana sorumlu kurum Cevre Sehircilik ve iklim Degisikligi Bakanligi olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.70'de sunulmustur.

Tablo 4.70. Kentsel Dönüsüm Yöntemiyle Kalici Is Yeri Yapimi is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.4.2.7. Diger Yöntemlerle Kalici is Yeri Yapimi

Ülkemizde meydana gelen afetler sonrasinda Belediyeler, TOBB, TESK ve ticaret sanayi odalari ile esnaf ve sanatkârlar odalari tarafindan da kalici isyerleri yeniden insa edilebilmektedir. Bu çerçevede kalici is yeri yapimi planlanmasina iliskin is adimlari, is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.71'de sunulmustur.

Tablo 4.71. Diger Yöntemterle Kalici is Yeri Yapimi Is Adimlari ve is Adim Süreçleri

4.4.3. Tarimsal Destekler

Afet sonrasi zarar görmüs tarim ve hayvancilik faaliyetlerinin iyilestirilmesine yönelik verilen ekonomik destekleri kapsamaktadir.

4.4.3.1. Nakdi ve Ayni Yardimlar

Afet nedeniyle zarar görmüs tarimsal üretimin iyilestirilmesine yonelik verilen ekonomik destekleri kapsamaktadir. Nakdi ve ayni yardimlarin gerçeklestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçlerinden Tablo 4.72 ve Tablo 4.73'de sunulmustur.

Tablo 4.72. Nakdi ve Ayni Yardimiar is Adimian ve is Adim Sürecteri (TOB)

Tablo 4.73 Nakdi ve Ayni Yardimlar is Adimlan ve is Adim Süreçleri (Türk Kizilay)

4.4.3.2. Tarim Alani islah Çalismalari

Afet sonrasi zarar görmüs tarim alanlarinin verimliligini arttirmak, mevcut sulama sebekelerinde zarar görmüs sulama sistemlerinin onarilarak bitkisel üretim, sulama ve toprak koruma açisindan izlenmesi ve iyilestirici tedbirler alinmasina yönelik faaliyetler olarak tanimlanmaktadir. Tarim alani islah çalismalarinin gerçeklestirilmesinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar, is adimlari ve is adim süreçleri Tablo 4.74'de sunulmustur.

Tablo 4.74. Tanm Alani Islah Çalismalan is Adimlan ve is Adim Sürecleri

*Tanm ve Orman Bakanligi, Tarimsal Arastirmalar ve Politikalar Genel Müdürlügüne bagh 34 ilde faaliyet gösteren 49 arastirma enstitüsü tarafindan il ve ilçe tarm orman il müdürlüklerine "zarar görmüs tanm alani islah çalismalari" konusunda gerekli uzman destegi saglonacaktir.

4,4.3.3. Geçici Ahir Çözümleri (Geçici Hayvan Bariagi Planlamast)

Afete maruz kalan ahirlara yönelik hasar tespit, yer temini ve hayvan çadiri kurulumuna yönelik faaliyetleri kapsamaktadir. Geçici ahir çözümlerine iliskin is adimlari ve is adim süreçlerinden sorumlu ulusal ve yerel kurum kuruluslar Tablo 4.75' de sunulmustur.

Tablo 4.75. Geçici Ahir Çözümler is Adimian ve is Adim Süreçleri

4.4.3.4. Kaltci Ahir Planlamasi (Kalici Hayvan Barinagi Planlamasi)

Kalici ahir planlamasi agir hasar gören ahirlar yerine; afetlere dirençli yerlerde, teknik standartlara ve mevzuata uygun, asgari yasam kosullarini saglayan ve afetlere daha dayanakli ahirlarin insa edilmesi hedeflenmektedir. Kalici ahir planlamasindan ana sorumlu kurum icisleri Bakanligi AFAD olup, bu baglamda is adimlari, is adim süreclerinden sorumlu ulusal ve yerel düzeyde kurum ve kuruluslar Tablo 4.76'da sunulmustur.

Tablo 4,76. Kalici Ahir Planlamasi is Adimlan ve is Adim Çözümleri

4.4.3.5. EYY Yöntemiyle Kalici Ahir ve Altyapi insaati

EYY yöntemi; afet sonrasi kendi yerleri seçilen afetzedelerin kendi imkanlarini da dahil ederek ahir ve altyapi insaati yapilmasina imkân saglanmasi olarak uygulanmaktadir. Afete ugrayanlara veya ugramasi muhtemel olanlara insaat ve onarim yardiminin ne sekilde

yapilacagi ve miktarini belirlemek 7269 sayili Kanun hükümlerine göre yapilmakta olup, bu baglamda ilk alt görev alanina ait is adimlari, is adim süreclerinden sorumlu ulusal ve yerel kurumlar Tablo 4.77' de sunulmustur.

Tablo 4.77. EYY Yöntemiyle Kalici Ahir ve Altyapi insaati is Adimian ve is Adim Sureçleri