nalal baymsle ouou

CUMHURBAŞKANI KARARI

Karar Sayısı: 3030

29 Eylül 2020

Sayı : 31259 (Mükerrer)

Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI

YENI EKONOMI PROGRAMI 2021-2023

ORTA VADELI PROGRAM

içindekiler

1. YENI DENGELENME, YENI NORMAL, VENI EKONOMI

Yeni Dengelenme: 2018-2019 döneminde yasanan dengelenme süreci sonrasi 2019 yilinin ikinci yarisinda ekonomik faaliyet hiz kazanmi$, 2020 yilinin Mart ayinda Kovid-19 salgininin etkisiyle küresel ekonomiye entegre tüm ekonomiler gibi Türkiye ekonomisi de büyük bir sinamayla karsilasmistir. Bu dönemde üretimin ve tedarik zincirinin politika adimlari atilmistir. Böylece salginin ekonomiye etkisi en aza indirilmis, ekonomik faaliyette yilin üçüncü geyreginden itibaren V-tipi bir toparlanma baslamistir. Ekonomideki toparlanma egiliminin güç kazanmasina bagli olarak Agustos ayl ile birlikte salgin dönemine özgü genislemeci politikalar kademeli olarak terkedilmeye baslanmis ve yeni dengelenme süreci asamasina geçilmistir. Bu süreç, makro dengelerin yeniden tesisinin kesintiye ugramamasi, istihdamin korunmasi ve finansal sistemin saglikl isleyisinin sürdürülmesi için esgüdümlü önceliklendirilecegi bir anlayisla yürütülecektir. Yeni Normal: Kovid-19 salgini ile dünya genelinde sosyal ve ekonomik hayatin isleyisi önemli ölçüde degisime ugramistir. Ekonomideki is yapis sekilleri, davranislar ve tercihler yeniden biçimlenmis, bu durum yeni normal olarak ifade edilmeye baslanmistir. Ekonomik hayatin sürdürülebilirliginin saglanmasi, istihdam ve üretimde potansiyele ulasabilmek için ekonomik faaliyetler, zaman ve mekândan bagimsiz olarak büyük ölçüde hibrit sistemlerle yürütülecektir. Ekonomimizin bu sürece uyum saglayabilmesi için dijital dönüsüme hiz kazandirilmasi, e-hizmetlerin hayatin her alaninda yayginlastirilmasi, yeni finansal cözümlerin üretilmesi ve yeni calisma modelleri olusturulmasi bir zorunluluk olarak ortaya çikmaktadir. Yeni Ekonomi Programi (YEP) döneminde ortaya cikabilecek zorluklar firsata gevrilerek, katma degerli üretimi destekleyecek is süreç ve modelleri yayginlastirilacaktir.

Yeni Ekonomi: Yeni dengelenmeyi saglayarak, yeni normale uyumla birlikte ekonomimizde istikrar güçlendirilecektir. Program döneminde enflasyon ve cari dengede kirilganliklar azaltacak teknoloji, verimlilik ve rekabet odakli politikalar hayata geçirilecektir. Salgin sonrasi küresel tedarik zincirinde ortaya çikan aksamalari firsata dönüstürerek ülkemizi üretim ve yatirimda cazibe merkezi haline getirecek adimlar atilacaktir. Bu kapsamda yenilikçi, yüksek katma degerli, ihracata dayali, insan odakli ve kapsayici bir kalkinma modeli uygulanacaktir. yeniden saglanmasi, bu denge üzerine insa edilecek stratejik

Kovid-19 salgini ile mücadele edildigi ve salgina iliskin belirsizliklerin sürdügü bu dönemde hazirlanan Programin temel amaci; Yeni Ekonomi Programlari ile saglanan kazanimlarin korunarak gelistirilmesi, iç ve dis dengenin reformlarla kapsayici, sürdürülebilir ve istihdam odakli büyümeyi hedefleyen politikalarla küresel ekonomide ortaya çikan yeni normalin olusturdugu iktisadi firsatlari da kullanarak üretime, ihracata · Ve finansal istikrara · dayali ekonomik dönüsümün ve degisimin gerçeklestirilmesidir.

1.1. Genel Degerlendirme

• 2019 yilinin ikinci yarisinda finansal kosullardaki iyilesme, enflasyondaki düsüs ve bu gelismelerin sonucunda risk priminde ve belirsizliklerde ortaya çikan azalma yurt içi talep kosullarini desteklemis ve ekonomik aktivite güclenmistir. Yasanan dengelenme sürecinin bir sonucu olarak cari islemler dengesi fazla vermistir. ·2019 yilinin sonlarinda baslayan Kovid-19 salgini küresel ekonomik aktivitenin tarihte benzerine az rastlanilan bir siddette olumsuz etkilenmesine neden olmustur. Sinirlar kapatilmis, uluslararasi uçuslar durdurulmus, seyahat kisitlamalari getirilmis, karantina ve sokaga cikma yasagi uygulamalarina gidilmis, birçok is yeri ve üretim tesisi faaliyetlerine ara vermek zorunda kalmistir. * Salgin küresel Ölçekte arz ve talebin önemli ölçüde daralmasina, tedarik zincirlerinin aksamasina, küresel ticaret hacminin gerilemesine ve issizlik oranlarinin yükselmesine neden olmustur. Turizm ve ulastirma sektörleri bu süreçte görece daha fazla etkilenen sektörler olarak ön plana çikmistir. Salgin, ayrica özellikle Mart ve Nisan aylarinda, finansal piyasalarda dalgalanmalara, gelismekte olan ülkelerden sermaye cikislarina ve bu ülkelerde uluslararasi döviz likiditesinde azalmaya yol açmistir. sekilde uygulamistir. 10 Ocak 2020 tarihinde olusturulan

• Ulkemiz, Kovid-19 salgini ile mücadele tedbirlerini hizli bir Koronavirüs Bilim Kurulu'nun tavsiye niteligindeki kararlar dogrultusunda salginin yayilmasini engellemeye yönelik birçok önlem hizla hayata geçirilmistir.

• Alinan önlemlerin etkin bir sekilde uygulanmasinin yani sira ülkemizin güçlü bir saglik sistemine sahip olmasi ve basta sehir hastaneleri olmak üzere saglik sektörüne yönelik son 15 yilda yapilan yatirimlar salgin ile mücadelede Türkiye'nin basarili sonuçlara ulasmasinda önemli bir rol oynamistir. * Uretim, ihracat ve istihdamin devamlligi 18 Mart 2020 tarihinde açiklanan Ekonomik istikrar Kalkani Paketi ile desteklenmistir. Paketin kapsami daha sonra ortaya çikan ihtiyaçlar dogrultusunda alinan yeni tedbirler ile genisletilmis, böylece toplumun tüm kesimlerinin bu sürecte desteklenmesi saglanmistir. * Ekonomik istikrar Kalkani Paketi ve alinan diger tedbirler kapsaminda, ihtiyaç sahibi hanehalkina nakit destegi saglanmis, en düsük emekli ayligi yükseltilmis, kisa calisma ödeneginin kapsami genisletilerek süresi uzatilmis, telafi çalisma süresi artirilmis, istihdamin sürekliligi desteklenmis ve bireylerin krediye erisim imkânlari artinilmistir. Isletmelerin vergi ve prim ödemeleri ertelenmis, isletmelere sektörel odakli vergi indirimleri yapilmis, kredi ödemelerinin ertelenmesi imkâni taninmis, temerrüde düsen firmalara mücbir sebep açiklama imkâni getirilmis ve kredi tesvikleri verilmis, Kredi Garanti Fonu'nun (KGF) limiti artirilarak teminat sikintisi yasayan isletmelerin finansmana erisimine imkân saglanmistir. · Kovid-19 salgininin finansal piyasalardaki olumsuz etkilerinin sinirlandirilmasi, kredi kanallarinin açik tutulmasi ve firmalara nakit akisinda kesinti yasanmamasi amaciyla, finansal piyasalarda Türk lirasi ve yabanci para likiditesinin etkin yönetimi dogrultusunda gerekli tedbirler, ilgili kurumlarin tam uyumu ve koordinasyonuyla hayata geçirilmistir. * Salgina karsi alinan sosyal hareketliligi kisitlayici tedbirlerin etkisiyle ekonomik aktivite Nisan ayinda belirgin sekilde daralmistir. Türkiye'de genel anlamda bir karantina uygulanmamasi ve firmalarin önemli bir kisminin tam kapasitede olmasa bile üretimlerine ve ihracata devam etmis olmasi ekonomik aktivitedeki ve istihdamdaki daralmayi sinirlandirmistir. Atilan adimlarin etkisi ve kademeli normallesme süreci ile ekonomik aktivite Mayis ayinda toparlanmaya baslamistir. Satin alma yöneticileri endeksi, kapasite kullanim orani ve güven endeksleri gibi öncü

• göstergelerde hizli iyilesme gözlenmistir.

• Salgin kaynakli risk algisindaki bozulma gelismekte olan ülkelerden sermaye Sikisina, yurt içi finansal piyasalarda dalgalanmaya, döviz kurlarinda baskiya ve kur geçiskenligi nedeniyle enflasyonda artisa neden olmustur. Ayrica, küresel talepteki daralma ve salginla mücadele kapsaminda alinan tedbirler nedeniyle mal ve hizmet ihracatinin gerilemesi ve altin ithalatinin güçlü seyri nedeniyle cari islemler dengesinde bu dönemde beklenenin üzerinde bir açik görülmüstür.
• Salgin dönemine özgü bu makro dengelerdeki geçici bozulmanin uygulanmakta olan normallesme adimlari ve Agustos ayr itibariyla baslatilan etkin ve kademeli çikis stratejisi cerçevesinde Programin ilk yilinda ortadan kaldirilmasi amaçlanmaktadir.

1.2. Makroekonomik Gerçeklesmeler

• Büyüme: 2019 yilinin ikinci yarisinda finansal kosullardaki iyilesme, enflasyondaki düsüs, risk primlerindeki azalmaya paralel olarak faiz oranlarindaki gerileme ve belirsizliklerdeki azalma ile birlikte ekonomik faaliyet güs kazanmistir. 2019 yilinin son ceyreginde Türkiye ekonomisi bir önceki yilin ayni dönemine göre yüzde 6,4 oraninda büyümüstür. Yilin son çeyregindeki bu güçlü büyüme performansi sayesinde yil genelinde büyüme orani yüzde 0,9 olarak gerçeklesmistir (YEP 2020-2022 tahmini yüzde 0,5).
• Büyümedeki ivmelenme, 2020 yilinin ilk iki ayinda da devam etmis ve yilin ilk çeyreginde büyüme orani yillik yüzde 4,4 olarak gerçeklesmistir. Büyümenin kaynagi özel tüketim ve kamu tüketimi harcamalari olurken, toplam yatirimlar makine ve techizat yatirimlarindaki güçlü artisa ragmen insaat yatirimlarinda süregelen daralma nedeniyle zayif seyretmistir.
• Ekonomideki bu ivmelenme süreci, Mart ayinin ikinci haftasinda ülkemizde etkili olmaya baslayan Kovid-19 salgini nedeniyle yilin ikinci ceyreginde sekteye ugramistir. Sosyal hareketliligi kisitlayici tedbirler, kismi karantina uygulamalari, seyahat kisitlamalari, baz ekonomik faaliyetlerin geçici olarak durdurulmasina ve firmalarin daha düsük kapasite ile calismalarina yol açan diger çesitli önlemler iç talebi ve üretimi olumsuz etkilemistir. En büyük ticaret ortagimiz olan Avrupa Birligi (AB) basta olmak üzere dis talepteki daralma ve turizm gelirlerindeki düsüs, salginin Türkiye ekonomisi üzerindeki olumsuz etkilerinin Nisan ayinda belirginlesmesine neden olmustur. Bu gelismelere bagli olarak Türkiye ekonomisi, yilin ikinci ceyreginde yüzde 9,9 oraninda daralmistir. Bu

dönemde, Kovid-19 salgininin ekonomi üzerindeki olumsuz etkisi AB ve OECD ülkelerinin ortalamalarina kiyasla daha sinirli düzeyde kalmistir. Uretim tarafinda sanayi ve hizmet sektörlerinde, talep tarafinda ise ihracat ve özel tüketim kalemlerindeki daralma belirgin hale gelmistir. · Alinan tedbirler Kovid-19 salgini ile mücadelede ilerleme kaydedilmesini saglamis, bu tedbirlerle salginin ekonomi üzerindeki etkileri en aza indirilmis, üretimde süreklilik saglanmistir. Böylece 2020 yili Mayis ayinin ortasinda kismi normallesme adimlari atilmis, Haziran ayinda bu adimlar genisletilmistir. 2019 yilinda dengelenme süreciyle elde edilen kazanimlar salginla mücadelede gerekli tedbirlerin alinmasi için yeterli mali alanin olusmasini saglamis ve ekonomideki toparlanmada belirleyici olmustur. · Üçüncü çeyrege iliskin öncü veriler, ikinci çeyrekteki daralmanin ardindan, V-tipi güçlü bir toparlanmaya isaret etmektedir. Böylelikle, büyümenin 2020 yilinda yüzde 0,3 oraninda gerçeklesmesi beklenmektedir. Baslica ticaret ortagimiz olan Avrupa ülkelerinin salgindan oldukça olumsuz etkilenmeleri ve seyahat kisitlamalari sonucu mal ve hizmet ihracatinda yil genelinde gerçeklesen daralma nedeniyle net ihracat büyümeyi düsürücü yönde etki etmektedir. Bununla birlikte yilin ikinci yarisindaki tüketim ve yatirimlardaki toparlanma egiliminin büyümeyi pozitif etkilemesi öngörülmektedir. · istihdam: 2019 yilinin ikinci yarisinda ekonomik faalivetteki toparlanmaya ragmen yilin bütününde büyümenin sinirli seviyede kalmasi istihdam piyasasini olumsuz etkilemistir. 442 bini insaat sektöründen olmak üzere toplam istihdam 658 bin kisi azalmis ve issizlik orani yüzde 13,7 seviyesinde gerçeklesmistir (YEP 2020-2022 tahmini yüzde 12,9). · Tüm dünyada oldugu gibi Türkiye'de de Kovid-19 salgini basta hizmetler sektörü olmak üzere isgücü arzinda ve istihdamda önemli kayiplara yol açmistir. 2020 yili Haziran döneminde istihdam orani yüzde 42,4 seviyesinde gerçeklesirken, issizlik orani isgücüne katilim oranindaki gerilemeye bagli olarak yüzde 13,4 seviyesinde gerçeklesmistir. · Salginin isgücü piyasasi üzerindeki etkilerinin asgari düzeye indirilmesi amaciyla 2020 yilinda Mart ayinin sonu ile birlikte kisa

• calisma ödeneginden yararlanma sartlar esneklestirilmis, fesih yasagi getirilmis ve normallesme destegi gibi tedbirler uygulamaya alinmistir. Önümüzdeki dönemde devam eden

normallesmeye bagli olarak ekonomik aktivitede meydana gelecek canlanmanin istihdam üzerindeki etkilerini artirmak amaciyla uygulamaya konulacak istihdam Kalkani Paketi ile ilave istihdam desteklerinin ve isgücü piyasasina yönelik yapisal dönüsüm adimlarinin hayata geçirilmesi planlanmakta, böylece istihdamdaki artis ile issizlik oraninda kademeli bir iyilesme hedeflenmektedir.

• Enflasyon: Tüketici enflasyonu, güçlü politika koordinasyonu ve para politikasindaki siki durusun kararlilikla sürdürülmesiyle Türk lirasinda saglanan istikrarli görünümün, llimli seyreden talep kosullarinin, islenmemis gida ve ithalat fiyatlarinin ve enflasyon beklentilerindeki iyilesmenin katkisiyla 2019 yili Eylül ve Ekim aylarinda tek haneli seviyelere gerilemis, yilsonunda YEP (2020-2022) tahmininin altinda, yüzde 11,8 seviyesinde gerceklesmistir.

·2020 yilinin ilk çeyreginde yatay seyreden yillik tüketici enflasyonu, salgina bagli birim maliyet artislari, birikimli döviz kuru gelismeleri ve salgin kaynakli artan gida fiyatlari sonucunda, 2020 yilinin ikinci seyreginde bir miktar yükselerek yüzde 12,6 olarak gerçeklesmistir. Temmuz-Agustos aylarinda ise büyük ölçüde baz etkisi kaynakli olarak yüzde 11,8 seviyesinde gerceklesmistir. Salgina bagli tedbirlerle kisa vadede etkili olan arz yönlü unsurlarin, normallesme sürecinin devamiyla kademeli olarak ortadan kalkmasi ve önümüzdeki dönemde enflasyonun yeniden düsüs egilimine girmesi beklenmektedir.

· Cari islemler dengesi: Türk lirasinin dis ticaret açisindan daha rekabetçi bir seviyeye gelmesi, ihracatta artan ürün ve pazar çesitliligi, ekonomik faaliyetin seyrine bagli olarak zayiflayan ithalat talebi ve artan turizm gelirlerinin etkisiyle 2019 yilinda ekonomik büyümenin oldugu bir dönemde cari islemler dengesinde fazla verilmistir (8,8 milyar dolar). 2020 yilina artis egilimini sürdürerek baslayan ihracat ve turizm gelirlerinde Kovid-19 salgini nedeniyle basta AB ülkeleri olmak üzere önemli ticaret ortaklarimizda görülen talep ve pazar daralmasi ile sinirlardaki karantina önlemleri sonucunda özellikle Nisan ve Mayis aylarinda sert düsüsler görülmüstür. Düsük baz etkisi ve hanehalkinin yatirim tercihlerine bagli olarak artan altin ithalatindaki güçlü seyre bagli olarak ithalattaki daralma ise ihracata göre daha sinirli kalmistir. Ekonomilerde normallesme sürecinin basladigi Haziran ayl ile birlikte ihracatimiz hizla toparlanmaya baslamis, 2020 Haziran-Agustos döneminde 2020 Mart-Mayis dönemine kiyasla yüzde 26,9 oraninda artis kaydetmistir. Ayni dönemde altin hariç ihracatin ithalati karsilama orani ise 15 puanin üzerinde artarak yüzde 90 olmustur. · Bununla birlikte, bu aylarda dis ticaret dengesinde iyilesme gözlenirken turizm gelirleri ve iliskili hizmet sektörleri gelirlerindeki zayif görünüm kaynakli olarak 2020 yili Temmuz ayl itibariyla yilliklandirilmis cari islemler dengesi 14,9 milyar dolar açik vermistir. Önümüzdeki dönemde küresel düzeyde yasanan normallesme süreci ile ihracat ve turizm gelirlerindeki toparlanmanin sürmesinin, ithal ürünlere uygulanan vergilerde yapilan ayarlamalarin, emtia fiyatlarindaki düsük seviyelerin ve reel kur düzeyinin cari islemler dengesine olumlu yansiyacagi degerlendirilmektedir. Ayrica, yurt içinde salgin dönemine özgü mali ve finansal tedbirlerde normallesmeye gidilmesinin etkisiyle kredi büyümesinde baslayan dengelenme cari islemler dengesini destekleyecektir. · Kamu maliyesi: Mali disiplin ve tasarruf anlayisi ile uygulanan maliye politikalari çerçevesinde 2019 yilinda merkezi yönetim bütçe açiginin GSYH'ye orani YEP (2020-2022) tahmini ile uyumlu olarak yüzde 2,9 seviyesinde gerçeklesmistir. Ekonomideki güçlü toparlanmanin devam ettigi 2020 yilinin ilk ceyreginde bütce performansi hedeflerle uyumlu seyretmistir. · Maliye politikasi araçlari, Kovid-19 salgini ve salginin ekonomik yansimalari ile mücadelede etkin bir sekilde kullanilmistir. Kamu kaynaklari tüm imkânlar seferber edilerek hanehalkini, reel sektörü ve saglik sistemini desteklemeye tahsis edilmis, genis çapli vergisel ve nakdi destekler hayata geçirilmistir. Bütçe gelirleri küresel yavaslama ve ekonomik aktivitedeki zayiflamaya ragmen beklentiler dâhilinde gerçeklesmis, bununla birlikte, saglanan tesvik ve destekler nedeniyle 2020 yili Ocak-Agustos döneminde merkezi yönetim bütçesi 110,9 milyar TL acik vermistir. Bütçedeki bozulmanin görece sinirli kalmasinda Issizlik Sigortasi Fonu'nun salginin isgücü piyasasi üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltilmasi amaciyla istihdami korumaya yönelik etkin kullanimi ve hanehalkinin borçluluk düzeyinin düsük olmasi nedeniyle yönlendirilmis kredilere erisebilmesi belirleyici olmustur.

• *2020 yili sonu itibariyla bütçe açiginin öngörülen seviyenin üzerinde gerçeklesmesi beklenmektedir. Ancak, bu geçici sapmanin gelismis ve gelismekte olan pek cok ülke ile karsilastirildiginda sinirl seviyede olacagi görülmektedir. Önümüzdeki dönemde normallesme sürecinin olumlu etkilerini göstermesine, ekonomik aktivitedeki toparlanmaya ve uygulanacak politika ve tedbirlere bagli olarak bütçe

performansinin iyilesmesi ve bütçe açiginin GSYH'ye oraninin 2020 yilinda yüzde 4,9 olarak gerçeklesmesi öngörülmektedir.

1.3. Mevcut Siyasi ve Ekonomik Durum

• Cumhurbaskanligl Hükümet Sistemi gerek Kovid-19 salgini ile mücadeleye gerekse ekonomiye ve sosyal hayata iliskin tedbirlerin hizli ve bütüncül bir sekilde alinmasini saglamaktadir.

• Önümüzdeki üs yillik seçimsiz dönem, paradigma degisimi çerçevesinde yapisal reformlarla ekonomide planlanan köklü dönüsüm ve degisimi tamamlamak için bir firsat penceresi sunmaktadir.

· Enerji hatlarnin merkezi ve transit ülkesi konumundaki Türkiye uluslararasi hukuk çerçevesinde, adil ve hakkaniyete uygun kalici çözümler bulma ilkesinden ödün vermeden bölgedeki dogal haklarini savunmaya devam edecektir.

· Küresel büyüme görünümü salgin dolayisiyla önemli ölcüde zayiflamistir. Salgin nedeniyle hükümetler ve merkez bankalari, ekonomilerini ve finansal sistemlerini desteklemek amaciyla kapsamli maliye ve para politikasi bilesimini iceren önlem paketleri açiklamislardir. Alinan önlemler kapsaminda kamu harcamalari artinlirken, vergiler düsürülmüs ve ertelenmistir. Aciklanan güçlü destek paketleri, salginin olumsuz ekonomik etkilerini sinirlandirmistir.

• Para politikasi kapsaminda gelismis ve gelismekte olan ülke merkez bankalar hizla faiz oranlarni düsürmüs ve piyasalara gerekli likiditeyi saglamistir. ABD, Avrupa ve Japonya Merkez Bankalari varlik alim programlarini artirmis, bilançolarini hizla büyütmüslerdir. Alinan bu önlemler piyasalardaki tansiyonun düsmesine katkida bulunmus ve finansal kosullarn iyilesmesini saglamistir. Küresel düzeyde düsen faiz oranlari ve artan likidite dis finansman sartlarini olumlu yönde etkilemektedir.

· Ulkelerin 2020 yill Mayis ayindan itibaren normallesme sürecine gecmesi ve kademeli olarak azaltilan önlemlerle birlikte öncü göstergelerde iyilesme gözlenmistir. Diger taraftan, birçok ülkede salginin varligini güçlü sekilde devam ettirmesi nedeniyle toparlanma sürecine iliskin belirsizlikler sürmektedir.

• ABD-Çin iliskilerindeki ticaret ve teknoloji odakli gerginlik, Kovid-19 salgini nedeniyle son dönemde tekrar artis göstermistir.

• Kovid-19 salgini ile birlikte tedarik zincirleri sekteye ugramis ve tek bir ülkeye bagimli olmanin riskliligi ortaya gikmistir. Onümüzdeki dönemde birçok sirketin tedarik konusunda ülke cesitliligine gidecegi beklentisi bulunmaktadir. Bu sürecin ülkemiz açisindan yeni firsatlar dogurmasi beklenmektedir.

*Salginin kisa sürede kontrol altina alinamamasi veya artçi dalgalarin boyutunun ve süresinin uzun olmasi en önemli risk unsurlarindandir. Bu süreçte artan küresel kamu borç yükü yeni bir risk faktörü olarak ortaya çikmistir. Korumacilik ve bozulan küresel deger zincirleri nedeniyle uluslararasi ticaretin salgindan beklenenden daha fazla ve uzun süreli olarak etkilenmesi öngörülmektedir.

1.4. Temel Hedefler

1- Program dönemi boyunca enflasyonla tavizsiz bir sekilde mücadele edilecek, 2023 yili sonunda tüketici enflasyon orani yüzde 4,9 seviyesine indirilecektir.

2- ihracata ve ithal ürünlerin yerli üretimine dayali ekonomik dönüsüm ve degisim adimlariyla ve artan turizm gelirlerinin etkisiyle Program dönemi sonunda cari islemlerde kalici olarak denge tesis edilecektir. Takip eden dönemde gaz ve petrol kesiflerinin sagladigi katkiyla ekonomimizin cari fazla verecegi bir döneme girilecektir.

3 iç ve dis soklara karsi ekonomimizi daha dayanikli hale getirecek politikalar ile finansal istikrari ve güvenligi esas alan yeni bir finansal mimari olusturma çalismalar sürdürülecektir.

4- Büyümenin seviyesinin yüksekligi kadar kaliteli, kapsayici ve sürdürülebilir olmasi için makroekonomik dengeleri gözeten ve stratejik reformlarla desteklenen yeni bir kalkinma modeli uygulanacaktir.

5- Program dönemi boyunca büyümenin istihdam ve refah artisi ile birlikte vatandaslara yansimasi hedeflenmektedir. Kovid-19 salgininin küresel çapta getirdigi belirsizliklere karsin, salginin seyrini de göz önünde bulunduran ekonomi politikalariyla ekonomik aktivitenin sürekliligine ve yatirimlarin güçlenmesine öncelik verilecektir.

• 6- Kovid-19 salgini ile mücadele nedeniyle ekonomide ortaya çikan etkiyi bertaraf etmek için alinan kamu maliyesi tedbirleri geçici süreyle uygulanacak bununla birlikte ekonomide kalici toparlanmayla bütce dengesinde kademeli iyilesme saglanacaktir. Program dönemi sonunda bütçe açiginin GSYH'ye oraninin yüzde 3,5 olmasi hedeflenmektedir.
• 7- Kamu borç stoku sürdürülebilir düsük düzeylerde korunmaya devam edilecektir.
• 8- Isgücü piyasasinda is-beceri uyumu artirilacak ve esneklestirme adimlari atilacaktir.
• 9- Kamu yatirim ve harcamalarinin etkinligini artiracak degisim programlar sürdürülecektir.
• 10- Tesvik ve destek sistemi sadelestirilerek mükerrerligi önleyici bir yapida kurgulanacak, tesviklerin makroekonomik hedefler ve bütçe hedefleri ile uyumu saglanacaktir.
• 17- Kamu yatirimlarinda, 11. Kalkinma Planinda yer alan öncelikli imalat sanayi sektörlerine ve bu sektörlere yönelik beseri ve fiziki altyapiy güçlendirecek Ar-Ge, dijitallesme, insan kaynaklari, lojistik ve enerji gibi yatay alanlar ile tarim, turizm ve savunma sanayi alanlarina öncelik verilecektir.
• 12- Türkiye Varlik Fonu, cari islemler dengesini güçlendirecek, ülkenin stratejik hedeflerini ve finansal piyasalarin gelismesini destekleyecek, yerli ve yabanci yatirimcilar ile is birliklerine dayanan sabit sermaye yatirimlari yapacaktir.
• 13- Petrol ve dogal gaz kaynagi arama faaliyetleri hizlandirilacaktir. Karadeniz'de bulunan Sakarya dogal gaz sahasi üretime alinarak bulunan rezervin en kisa sürede ekonomiye kazandirilmasi saglanacaktir.
• 14- Vergi politikalar vergide adalet ve esitlik ilkelerini pekistirecek sekilde sürdürülmeye devam edilecek, vergi tahsilatinin etkinligi artinlacak ve kayit disi ekonomiyle mücadele sürdürülecektir. Program süresince, vergi affina gidilmeyecektir.
• 15- Tarimda üretim ve verimlilik artisi; yeni nesil girisimciler, teknolojiler, girdi bazli destekleme ve sözlesmeli tarimla saglanacaktir.
• 16- Bankacilik sektörü kaynaklarni kaliteli ve sürdürülebilir büyümeyi destekleyecek sekilde kullanmasi yönünde tesvik

edilecektir. Krediler üretken kapasiteyi destekleyici sekilde verimli alanlara yönlendirilecektir.

• 17- YEP'teki makroekonomik hedefleri destekleyecek ve sürdürülebilir kilacak, nitelikli insan gücü ve güçlü toplum hedefi ile ilgili proje ve programlar hayata geçirilmeye devam edilecektir.

Söz konusu temel hedefler bu Programda belirlenen politika, tedbir, eylem ve projelerle hayata geçirilecektir. Bunlara iliskin etki ve maliyet-tayda analizlerini, uygulama takvimini ve performans kriterlerini içeren YEP Eylem Plani bütçe yilyla birlikte uygulamaya konulacaktir. Bu plan çerçevesinde gerceklestirilen ilerlemeler ücer aylik dönemlerde takip edilecektir.

2. BÜYÜME VE ISTIHDAM

Bu Program ile yenilikçi ve yüksek katma degerli üretim ve ihracat odakli yeni büyüme modeli güclendirilecektir. Programin ekonomik büyüme yaklasiminin temelinde kapsayicilik, teknoloji odaklilik ve sürdürülebilirlik kavramlar bulunmaktadir. Büyümenin istihdam artisi ile birlikte refah artisini bütün vatandaslara yaymasi, teknoloji yogunlugu giderek artan yatirimlara ve ihracata dayanmasi, çevre dostu olmasi ve makroekonomik dengelerle uyumlu olmasi hedeflenmektedir.

Kovid-19 salgininin küresel capta getirdigi belirsizliklere karsin, 2019 yilindaki dengelenme sürecinde iyilesmeye baslayan yatirim ortami, yatirimi tesvik eden politikalarin birbirini tamamlayici etkileriyle birlikte sermaye birikiminin yeniden ivmelenmesini saglamistir. Salginin seyrini de göz önünde bulundurarak, makro dengeleri gözeten ekonomi politikalariyla ekonomik aktivitenin sürekliligine ve yatirimlarin güclenmesine öncelik verilecek, Program döneminde büyüme potansiyelinin yukar cekilmesi saglanacaktir.

Sanayide katma degerli üretim kapasitesini artirmak üzere orta-yüksek ve yüksek teknoloji seviyesindeki ürünlere yönelik yatirimlar tesvik etmek büyüme stratejisinin öncelikleri arasinda olacaktir. Uretim yapisinin verimlilik artisi ve rekabet avantajiyla cari dengeye olumlu katki sunacak sekilde dönüsümü icin kritik

önem arz eden ve ekonominin diger alanlarini besleyen merkezi sektörleri güclendirmek için dijitallesme basta olmak üzere verimlilik artisini saglayacak tüm gerekli politikalar uygulanmaya devam edecektir. Büyümenin istihdam artisi ve bölgesel kalkinmayl getirecek nitelikte olmasini saglamak için bölgelerin altyapi kalitesinin gelistirilmesi, nitelikli insan kaynagi havuzunun büyütülmesi ile enerji, ulasim ve iletisim baglantilarinin güçlendirilmesi faaliyetleri sürdürülecektir. Hazirlanan yargi reform paketleriyle adalete erisimin kolaylastirilmasi, seffafligin artirilmasi, yargisal süreçlerin hizlandirilmasi ve makul sürede yargilanma hakkinin korunmasina yönelik faaliyetlere devam edilecektir. Güven veren ve erisilebilir adalet sistemi, is ve yatirim ortaminin iyilestirilmesine katkida bulunarak ekonomik ve sosyal kalkinmayi destekleyecektir. Program dönemi boyunca üretimde ithalata bagimhligi azaltici, yerli üreticileri kamu alimlarinda önceleyici tedbirler ve yatirimlar ile ihracat odakli üretimin artirilmasi ve makro-finansal risklerin sinirlandirilmasina yönelik esgüdümlü politika bilesimi sayesinde güçlü ve istikrarl büyüme hedeflenmektedir. Salginin etkilerinin azalmasiyla küresel ekonominin toparlanma egilimine girmesi ve küresel deger zincirlerinin yeniden sekillenme sürecindeki kazanimlarimiz da büyüme performansina olumlu katki yapacaktir. Üretim yapisini degistirmeye yönelik uygulanan dönüsüm odakli politikalar dönem boyunca sanayide katma deger artisini destekleyecektir. Tarim sektöründeki büyümenin ise dönem boyunca uzun dönem ortalamasinin üzerinde olacagi tahmin edilmektedir. Bu dönemde sulama ve kanal yatirimlarinin tamamlanmasi ile sözlesmeli üretimin yayginlastirimasi gibi politikalar bu gelismeye katki saglayacaktir. Diger taraftan son dönemde insaat sektörüne saglanan elverisli finansman imkânlarinin enflasyon ve faiz oranlarinda saglanacak kalici iyilesme ile devam etmesi beklenmektedir. Kentsel dönüsüm ve sosyal konut projelerinin de insaat sektöründeki büyümeyi desteklemesi öngörülmektedir. Salgin süresince hayata geçirilen Ekonomik istikrar Kalkani Paketi, finansal istikrara ve iktisadi faaliyetteki toparlanma sürecine katki yapmis ve salginin ekonomi üzerinde olusturdugu kisa dönemli olumsuz etkileri önemli ölçüde sinirlandirmistir. 2020 yill ikinci yarisindaki ekonomik aktivitedeki toparlanma egiliminin devam etmesi ve 2021 yilinda büyümenin yüzde 5,8

seviyesinde gerçeklesmesi hedeflenmektedir. 2021 yilinda büyümenin hem yurt içi talep hem de yurt disi talep kaynakli dengeli bir görünüm sergilemesi beklenmektedir. Salgin kaynakli belirsizliklerin azalmasi, finansal kosullardaki iyilesmeye bagli öngörülebilirligin artmasi ile tüketici ve yatirimci güvenindeki toparlanma ve ertelenmis tüketim ve yatirm harcamalarinin canlanmasi yurt içi talebe katki verecektir. Istihdamdaki artisin da etkisiyle özel tüketim ic talebin sürükleyicisi olacak; yurt içi ve yurt disi talepteki toparlanma ve baz etkisi ile birlikte yatirimlar yüksek oranli bir artis sergileyecektir. Bununla birlikte, mal ve hizmet ihracatindaki güçlü artis ve ithalattaki artisin görece sinirli kalmasi ile net ihracatin büyümeye yeniden pozitif katki yapmasi öngörülmektedir.

Uretim yönünden degerlendirildiginde; 2021 yilinda mal ve hizmet ihracatindaki artis ve yurt içi talepte genele yayilan toparlanma sonucunda sanayi katma degerindeki büyümenin GSYH büyümesinin üzerinde gerçeklesmesi beklenmektedir. Üretim ve ihracat ile baglantili hizmet sektörlerindeki toparlanmaya ek olarak, salgin öncesi dönemde güçlü bir ivme yakalayan ancak salgin sürecinden en olumsuz etkilenen sektörlerin basinda yer alan turizmde beklenen toparlanmayla birlikte hizmetler sektörünün büyümeye yüksek bir katki yapmasi öngörülmektedir. 2021 yilinda tarim sektörü büyümeye uzun dönem ortalamasinin üzerinde katkr verirken, insaat sektörünün ise sinirli pozitif katki vermesi beklenmektedir.

Büyüme (%)

istihdam kayiplarini önlemeye yönelik kapsamli politika tedbirleri sonucunda salginin issizlik orani üzerindeki etkisi sinirli kalmistir. Önümüzdeki dönemde öngörülen toparlanmayla birlikte isgücü piyasasindaki olumsuz etkilerin büyük ölçüde hafifleyecegi ve istihdamin artmaya baslayacagi tahmin edilmektedir.

Program dönemi boyunca istihdamin yillik ortalama 1 milyon 336 bin kisi artmasi ve isgücü katilim oranlarindaki artisa ragmen issizlik oraninin kademeli olarak gerileyerek 2023 yilinda yüzde 10,9 seviyesinde gerçeklesmesi öngörülmektedir.

Büyüme ve Verimlilik ile ilgili Politika ve Tedbirler:

• Teknoloji Odakli Sanayi Hamlesi Programi, tespit edilen tüm odak sektörlerde gelistirilerek uygulanmaya devam edilecektir.
• Sanayilesme Icra Komitesi kurularak kamu alimlar ve politikalari yoluyla üretimin ve teknolojik kabiliyetlerin gelistirilmesi saglanacaktir.
• Bilisim, biyoteknoloji, nanoteknoloji gibi Ar-Ge yogun ve yüksek teknoloji içeren sektörlere yönelik ihtisas serbest bölge uygulamasi yayginlastirilacaktir.
• Büyük veri kaynaklarindan ekonomik fayda saglanmasina yönelik uygulamalarin hayata geçirilmesi amaciyla Yapay Zekâ Enstitüsü kurulmasina yönelik calismalar tamamlanacaktir.
• Küresel rekabet gücümüzün artirilmasi ve disa bagimliligin azaltilmasi için stratejik öneme haiz asi ile ilaç, tibbi cihaz ve tani kitleri gelistirilerek üretimi yapilacak ve biyoteknolojik/biyobenzer ilaçlarin üretiminde kamu hastanelerinin klinik arastirma potansiyelleri artirilacaktir.
• Disa bagimliligin yüksek oldugu, kritik öneme sahip sektörlerde yerli ürün ve teknolojiler gelistirilmesine yönelik arastirmalari

destekleyecek ve koordine edecek Yüksek Teknoloji Platformlari Cagrisi hayata gecirilecektir.

• Küçük ve Orta Büyüklükteki Isletmelerin (KOBi) markalasmasi, kurumsallasmasi, verimlilik artisi ve uluslararasi piyasalara erisim saglamalar amaciyla egitim ve danismanlik hizmetleri düzenlenecek, dijital dönüsümlerini tamamlamalarina ve yenilikçi is modelleri gelistirmelerine katki saglayacak projeler hayata gecirilecektir.
• Verimliligin ve rekabet gücünün artirilmasi, yenilikçi teknolojiler ile imalat sanayinin bütünlesmesinin saglanmasi amaciyla sanayide dijital dönüsüm desteklenecektir.
• Ulkemizde girisimciligin gelisimini engelleyen sorunlar tespit edilerek girisimcilik ekosisteminin etkinliginin artirilmasina yönelik çözüm odakli bütüncül yaklasimlar gelistirilecektir.
• Küresel boyutta bilinirlige ve yüksek ekonomik degerlemeye ulasan teknoloji girisimlerinin sayisi ihtiyas özelinde finanse edilerek artirilacaktir.
• Organize Sanayi Bölgelerinin kurumsal yapilari güçlendirilecek, doluluk oranlarinin yükseltilmesine dönük çalismalar yapilacak, altyapi ihtiyaçlari ve ulasima yönelik sorunlari hizla çözülecektir. Sanayicinin uygun sartlarda yeni yatirim alanlarina ulasabilmesi için altyapisi uygun, ulasim imkânlari kolay yeni sanayi alanlari olusturulacak ve planli sanayi alanlari disinda kalip yeni yatirim yapmak isteyen sanayicilerimizin sorunlarinin hizla çözümü saglanacak ve yatirimlari desteklenecektir.
• Kovid-19 salgini ile birlikte önemi daha da artan yeni küresel yatirim egilimleri analiz edilerek küresel yatirim pastasindan ülkemizin daha fazla pay almasi için Türkiye'nin Uluslararasi Dogrudan Yatirim Stratejisi hazirlanacaktir. Dönüsüm sürecinde olan küresel yatirim hareketlerinde, ülkemizin bölgesindeki pozisyonunu güclendirecek, yüksek istihdam saglayacak, ülkemizin dis ticaret açigini azaltacak ve ekonomik büyümesine katki saglayacak teknoloji ve Ar-Ge yogun büyük ölçekli yatirimlarin ülkemize kazandinlmasi icin çalismalar yapilacaktir.
• E-ticaretin perakende ticaret içindeki payinda dünyada ilk on ülke arasina girmek için tüketici ve üretici tarafinda e-ticaret kullanimi yayginlastirilacaktir.
• @ Illerin ve bölgelerin öne çikan yatirim firsatlar kalkinma ajanslari tarafindan tespit edilerek yatirimcilara yol göstermek amaci ile hazirlanan fizibilite raporlari erisime agik bir havuzda toplanacaktir.
• il bazli programlarla, illerin potansiyel degerlerini ekonomi ve istihdam açisindan harekete geçirmeye yönelik çalismalar yapllacaktir.
• Lojistik Master Plani dikkate alinarak daha fazla liman, endüstriyel tesis ve lojistik merkezin yerel aga ve uluslararasi demiryolu koridorlarina baglantisi yapilacaktir.
• Sifir atik uygulamalari yesil ekonomi ve sürdürülebilir çevre bakis açisiyla yayginlastirilmaya devam edilecektir.
• ·iklim degisikligi ve diger riskler dikkate alinarak ihtiyaç duydugumuz stratejik ve arz açigi olan tarim ürünlerini öncelikle kendi kaynaklarimizdan karsilamak ve gelecek nesillerin gida arz güvenligini saglamak amaciyla; uzun vadede gida ve su güvenliginin saglanmasi, tarim ve orman politikalarinin stratejik üretim ve sürdürülebilirlik ilkeleri temel alinarak olusturulmasi ile bütüncül ve entegre bir yöntemle hayata geçirilmesi için planli üretim calismalart tamamlanacak ve planlar her yll güncellenecektir.

Büyümenin Finansmani ile ilgili Politika ve Tedbirler:

• Türkiye Varlik Fonu, petrokimya, madencilik ve yerli kaynaga dönük enerji üretimi alanlarinda özel sektör ve yabanci dogrudan yatirimci is birliklerine dayanan sabit sermaye yatirimlarinda yer alacaktir.
• Türk Eximbank ve Türkiye Kalkinma ve Yatirim Bankasi (TKYB) fonlama imkânlari, basta KOBi'ler olmak üzere ihracatcilarn ve ithal ikamesine yönelik yatirim projelerinin finansmaninda kullanilacaktir.
• TKYB tarafindan Yatirima Destek Kredisi ile YEP'te önceliklendirilen sektörlerde faaliyet gösteren imalat sanayi firmalarinin 10 yila kadar vadeli, TL cinsi kredi ile uygun kosullarda desteklenmesi saglanacaktir.
• Türkiye Kalkinma Fonu bünyesindeki sermaye yatirim fonlari araciligiyla katma degerli yerli ve yenilikçi üretimin desteklenmesi saglanacaktir.
• KGF uygulamasinda ihracat yapan ve ithalati azaltan KOBller önceliklendirilecektir.

istihdam ile ilgili Politika ve Tedbirler:

• Kovid-19 salgini sonrasi ekonomik toparlanmay destekleyici, genclerin deneyim kazanarak isgücü piyasasina girislerini kolaylastirici, kismi süreli calismay tesvik edici ve isgücü piyasasina iliskin yapisal düzenlemeleri de iceren Istihdam Kalkan: Paketi hayata gecirilecektir.
• "Hizli ise dönüs destegi" ile issizlik ödeneginden yararlandinilan kisilerin issiz kaldiklar sürenin azaltilmasi ve isgücüne daha çabuk geri dönmeleri tesvik edilecektir.
• *25 yas alti gençler ile 50 yasin üstünde olan çalisanlarn istihdam edilebilirliklerini kolaylastirmak icin daha esnek kosullar saglanacaktir.
• Ileri yas gruplarinda istihdamin desteklenmesine yönelik olarak 50 yas üstü tam zamanli calisanlarin kismi zamanli çalismaya geçisi tesvik edilecek, bu sayede is ve yasam dengesi daha saglikli hale getirilecektir.
• 10 günden az çalisan 25 yas alti gençlerin daha kolay istihdam edilmesine imkân saglayacak düzenleme ile gençlerin deneyim ve beceri kazanmalari saglanacak ve isverenlerin gencleri tercih etmesi desteklenecektir.
• Kovid-19 salgini sonrasi ihtiyaç duyulan uzaktan calisma dâhil, mevzuatta tanimlanan ancak uygulama alani bulamayan esnek çalisma bicimlerinin uygulanabilirligini artirmaya yönelik ikincil mevzuat çalismalari tamamlanacaktir.
• Kayitli issizlerin profillerinin çikarlmasina ve aktif isgücü programlarinin profil temelli sunumuna yönelik calismalar yapilacaktir.
• Sosyal yardim alan çalisabilir durumdaki bireylerin istihdam edilebilirligini artirmak amaciyla aktif isgücü programlari etkin sekilde uygulanacaktir.
• Mesleki ve teknik egitimin icerigi ile hayat boyu ögrenme ve aktif isgücü programlari, belirlenen odak sektörler basta olmak üzere reel sektörün gelecekteki ihtiyaçlari da dikkate alinarak isgücü piyasasinda talep edilecek becerileri kazandiracak, nitelikli

beseri sermaye ihtiyacini karsilayacak ve kurumsal kapasite kayiplarini en aza indirecek sekilde planlanacaktir.

• Gelecegin insana yakisir isleri yaklasimiyla, bilgi teknolojileri, e-ticaret, girisimcilik programlari, teknoloji yogun isler ve dijital okuryazarlik gibi alanlarda isgücü taleplerini, becerilerini ve gelecegin mesleklerini belirlemek amaciyla sektörle isbirligi halinde calismalar yapilacaktir.
• Imalat, bilgi ve iletisim sektörlerinde yasanan nitelikli isgücü ihtiyacinin giderilmesi amaciyla sektör odakli isbasi egitim programlari düzenlenecektir.
• Türkiye'nin süregelen dijital dönüsüm sürecine katki saglanmasi amaciyla bilgi teknolojileri alaninda kariyer sahibi olmak isteyen 1 milyon vatandasimiza, düzenlenecek ücretsiz egitimlerle yetkinliklerini gelistirme firsati taninacak ve isverenlerin bu vatandaslarimizin özgeçmis bilgilerine hizli ve kolay erisimi saglanarak istihdam olanaklari artirilacaktir.

3. FiYAT ISTiKRARI

• Para ve maliye politikalarinin güçl esgüdümünün sürdürülmesi ile mal ve hizmet piyasalarinda rekabet ve verimliligi artiracak yapisal politikalari hayata geçirerek enflasyonun kalici olarak düsük tek haneli seviyelere indirilmesi, Programin temel hedeflerindendir. Enflasyonun düsürülmesiyle; öngörülebilirlik artirilacak, belirsizlik kaynakli risk primleri düsürülecek, finansal aracilik sisteminin ve reel sektör sabit sermaye yatirimlarinin verimliligi yükseltilecek, uzun vadeli Türk lirasi finansman kaynaklari gelistirilecek, böylece ekonomik ve finansal istikrar güçlendirilecektir.
• Enflasyonun 2021 yilsonunda yüzde 8,0 olarak gerçeklesmesi, Program dönemi sonunda ise yüzde 4,9 düzeyine gerilemesi beklenmektedir.

Politika ve Tedbirler:

• Kamunun yönlendirdigi bazi fiyat ve ücretlerde geçmis enflasyon yerine YEP enflasyon hedeflerine göre ayarlamalar yapilacak, böylece enflasyonda atalet etkisi sinirlandirilacaktir.
• Esel mobil sistemi ile petrol fiyatlarindaki olasi oynakligin enflasyon üzerindeki etkisi bütçe dengesi de gözetilerek sinirlandirilmaya devam edilecektir.
• Haksiz Fiyat Degerlendirme Kurulu'nun fahis fiyat artisi ve stokçuluk uygulamalarina karsi piyasa dengesini ve tüketicileri korumaya yönelik faaliyetleri etkinlestirilecektir.
• Mal ve hizmet piyasalarinda rekabeti korumak, gelistirmek, yeni dogrudan yatirmlar için daha elverisli bir ortamin tesisine katki saglamak, rekabet ihlallerini orantili biçimde sonlandirmak, ekonomiyi ve tüketicileri kartellesmeye karsi güvence altina almak icin Rekabet Kurumu calismalarini sürdürecektir.
• Dogalgaz arz güvenliginin saglanarak fiyat istikrarinin korunmasi amaciyla Tuz Gölü ve Kuzey Marmara dogalgaz yeralti depolama tesislerinin kapasiteleri ile geri üretim kapasiteleri artirilacaktir.
• Mal ve hizmet birim fiyatlarindaki olagandisi degisimlerin takibi amaciyla mal ve hizmet standart kod ve birim ölçüsü bilgilerinin elektronik belgelerde yer almasi saglanacak, bu veriler büyük veri ve veri analiz sistemleri üzerinden ilgili kamu kurumlarinin/kuruluslarinin kullanimina sunulacak, böylece enflasyonla mücadeleye katki saglanacaktir.
• Sertifikali tohum kullaniminin yayginlastirilmasi; yerel tohum çesitlerinin korunmasi, gelistirilmesi ve ticarete kazandirilmasi; iklim degisikligi ve diger ihtiyaçlarla uyumlu olarak tohumluk Islahi çalismalarina devam edilecektir.
• Kamu kuruluslari ve özel sektör araciligiyla sözlesmeli bitkisel ve hayvansal üretim modelleri yayginlastirilacaktir.
• Sertifikali tohum, gübre, ilaç, elektrik ve mazot desteginin ayni ve nakdi olarak çiftçilere saglandigi, bu kapsamdaki girdilere yönelik finansmanin ciftçilere avans olarak faizsiz sekilde verildigi sözlesmeli üretim sistemi kademeli olarak uygulanacaktir. Sözlesmeli üretim çerçevesinde alim garantisi verilen üreticilere, ürün tesliminde avanstan artan kisim pesin olarak ödenecektir.
• Tarimda verimi artirmak, ekilebilir arazilerin bos kalmasini engellemek, ithal edilen ürünlerin ülkemizde üretimini artirmak, sezon disi dönemde vatandasimizin ihtiyaç duydugu sebze ve meyvenin üretimine katki saglamak için münavebeli ekim programi olusturulacaktir.
• Gidada kayip ve israfin önlenmesi amaciyla gida bankaciligi tesvik edilerek tüketilebilir gida paylasimi artirilacaktir.
• Arazi toplulastirma çalismalarina ve sulama projelerine devam edilecektir. Bu kapsamda, önceliklendirilen 25 sulama projesi 2022 yili sonuna kadar tamamlanarak yaklasik 3 milyon 710 bin dönüm arazide sulu tarim yapilmasi planlanmaktadir.

4. KAMU MALIYESi

Mali disiplinin kararlilikla sürdürülecegi Program döneminde, sürekli ve kalici gelir kaynaklari ile vergi tahsilatinda etkinligin artirilmasi ve ekonomide kayit disiligin azaltilmasi hedeflenmektedir.

Kamu hizmet sunumunun ve idari yapisinin etkinligini artiracak ve gereksinimlerini dinamik bir yapida karsilayacak program bütçe sistemine 2021 yilinda gecilerek kamu kaynaklarinin verimli kullanilmasi saglanacaktir.

Salgin sürecinin ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldirmaya yönelik alinan tedbirler nedeniyle bütçeye yansiyan maliyetler, salginla mücadelede yakalanan basariyla orantili olarak önümüzdeki dönemde azalacak, ekonomik faaliyetlerde yasanan iyilesmeye bagli olarak bütçe gelirleri artacaktir.

Program dönemi boyunca bütce açiginin GSYH'ye oraninin kademeli bir sekilde gerilemesi ve dönem sonunda yüzde 3,5 olmasi beklenmektedir.

Merkezi Yönetim Bütçe Açigi (% GSYH)

Merkezi Yönetim Faiz Disi Dengesi (% GSYH)

Genel devlet dengesi ile kamu kesimi genel dengesinin de benzer bir egilim göstermesi hedeflenmektedir.

Program dönemi boyunca saglanan mali disiplin ile kamu borçlulugu sürdürülebilir düsük düzeylerde tutulacaktir. 2020 yilinda yüzde 41,1 olmasi beklenen AB tanimli genel yönetim borç stokunun GSYH'ye oraninin 2023 yili itibariyla yüzde 41,8 olacagi tahmin edilmektedir.

AB Tanimli Genel Yönetim Borç Stoku (% GSYH)

Politika ve Tedbirler:

• Tesvik ve destek sisteminin verimliliginin artirilmasi amaciyla destek uygulamalari ilgili kurum ve kuruluslarca yapilacak etki degerlendirme calismalari dikkate alinarak revize edilecektir.
• Devlet Malzeme Ofisi'nin ülke kalkinmasinda ihtiyaç duyulan kamu alim politikalarini destekleyen uluslararasi ölçekte öncü bir merkezi satin alma kurumuna dönüsümü saglanacaktir.
• Tibbi cihazlarda deger bazli geri ödeme modelleri ve bununla beraber uygulamaya alinmasi planlanan risk paylasimi modelleri ile kaliteli ürüne ödeme yapilmasi ve daha etkin bütçe kullanimi saglanacaktir.
• Yerli üretimi desteklemek amaciyla ithal yogunlugu yüksek ürünlerin vergi oranlari gözden gecirilerek bu ürünlerin ithalatinin azaltilmasina katki saglanacaktir.
• Vergi mevzuatinin sadelestirilmesine, etkin olmayan istisna, muafiyet ve indirimlerin gözden gecirilmesine ve kademeli olarak kaldirilmasina devam edilecektir.
• Kamu hale Kanunu kapsamindaki ihalelere iliskin mevzuat ve uygulamalar sadelestirilerek basta KOBi'ler olmak üzere, yerli ve yerel üreticilerin ihalelere katilimi kolaylastinilacaktir.
• Vergi mükelleflerimizin vergi bilincinin güçlendirilmesi ve vergiye gönüllü uyumun artirlmasi için davranissal kamu politikalarindan faydalanilacaktir.
• Dijital olarak alinip satilabilen ve transfer edilebilen, dijital bir degeri temsil eden sanal varliklar kullanilarak yapilan islemlerin vergilendirilmesine yönelik calismalar sürdürülecek, bu varliklarin suçun finansmaninda kullanilmasinin önlenmesine yönelik bir takip mekanizmasi tesis edilecektir.
• Dijital ekonomik faaliyetlerin tam ve dogru sekilde vergilendirilmesi saglanacak, matrah asindirma ve kâr kaydirma kaynakli vergi kaybi azaltilacaktir.
• Kamu kaynaklarinin daha etkin sekilde degerlendirilmesi ve hazine nakit rezervinin güçlendirilmesi için Tek Hazine Kurumlar Hesabinin kapsami genisletilecektir.
• Vergisel islemlerde uzaktan denetim ve risk bazli incelemelerin yayginlastinimasi için Risk Analizi Degerlendirme ve Arastirma (RADAR) Sistemi kurulacak, farkli veri kaynaklarindan edinilen bilgiler RADAR sisteminde toplanacak, risk senaryolar olusturulacak ve modelleme yapilacaktir.
• Kamu gelirlerinin tahsilat performansi artirilacak, kayit disilikla mücadeleye devam edilecek, vergi kayip ve kaçagi ile mücadelede bilgi teknolojilerinin kullanimi yayginlastirilacak, elektronik ortamda yapilan ticari faaliyetlerin ve sosyal medya kullanilarak kazanilan gelirlerin vergilendirilmesine yönelik düzenlemeler gözden gecirilecektir.
• Kayit disi ekonomi ile mücadelede 2020 yilinda baslayan Vergi Denetim Kurulu'ndaki organizasyon ve denetim sistematigi degisikligi ile birlikte 2021 yilinda dijital takip ve risk yaklasimi ile izlemenin etkinligi artirilacaktir.

5. CARI ISLEMLER DENGESI

Uluslararasi alanda rekabetçi ve güclü istihdam potansiyeli olan öncelikli sektörlerin desteklenmesiyle sürdürülebilir ihracat artisinin saglanmasi, yurt içi üretim kapasitesinin artinilarak ithalata olan bagimliligin azaltilmasi ve artan turizm gelirleriyle cari islemler dengesinde iyilesmenin saglanmasi temel amactir. Teknoloji transferi saglayan dogrudan yabanci sermaye yatirimlarinin katkisiyla ödemeler dengesindeki iyilesmenin desteklenmesi hedeflenmektedir. Karadeniz'deki dogal gaz kesfi kaynakli olarak yapilacak yeni dogal gaz kontratlarinda fiyatlarin daha rekabetçi olmasi saglanacak ve 2023 yilinda dogalgazin kullanilmaya baslanacak olmasi enerji ithalatina olumlu yönde katki yapacaktir.

Salginin dünya ekonomisi ve ticaretinde olusturdugu gerilemenin Program döneminde tedrici olarak ortadan kalkmasi beklenmektedir. Dis talepteki artis, turizm gelirlerinde beklenen güçlü toparlanma ve altin talebinde normallesme ile cari açigin 2021 yilinda lliml seyretmesi öngörülmektedir. Bu durum dis finansman ihtiyacini azaltarak reel kesimin dis borç azaltma sürecini destekleyecektir.

Cari islemler dengesinin GSYH'ye oraninin 2021 ve 2022 yillarinda sirasiyla yüzde 1,9 ve yüzde 0,7 olarak acik vermesi, Program dönemi sonunda ise sinirli fazlaya dönmesi tahmin edilmektedir.

Dis Ticaret ile llgili Politika ve Tedbirler:

• ihracatta destek uygulamalar, Kovid-19 salgini etkisiyle küresel ekonomik kosullarda ortaya çikan yeni normal anlayisi ile uyumlu hale getirilerek güncellenecek, dis pazarlarda gelisen ve degisen talep dogrultusunda yeni ve etkili destek mekanizmalari uygulamaya konulacaktir.
• Ihtiyaç sahibi büyük firmalar tarafindan talep edilen Ar-Ge ve yenilik tabanli çözüm önerilerinin ayni firmalarin es finansmani ile KOBl'ler tarafindan karsilanmasi saglanacaktir. Siparise Dayall Ar-Ge Projeleri Destekleme Programi ile daha fazla Ar-Ge ürünü daha hizli ve etkin bir sekilde ticarilestirilecektir.
• Ihracat artisi ve küresel ölçekte ürün gelistirmenin önemli
• unsurlarindan olan test ve sertifikasyon altyapisi güçlendirilecek, üreticilerimizin test, belgelendirme ve sertifikasyon hizmetlerini agirlikli olarak yurt içinden almalari saglanacaktir.
• E-ihracat yoluyla ülke ekonomisinin uluslararasi rekabetciliginin artirilmasi, yeni ihracat alanlarinin olusturulmasi, istihdam imkânlarinin artinilmasi ve dijitallesmenin getirdigi yeni firsatlarla beraber bu alanda olusacak yeni pazarlarda ülkemizin payinin artirilmasi amaciyla bireysel e- ihracatçilara yeni bir vergi tesviki getirilecek, bu alanda girisimde bulunacaklara egitim ve sertifika verilecektir.
• Kovid-19 salgini sonrasi yeni normalle birlikte; yapisal degisime ugrayan tedarik zincirlerine girmek için firmalarimiz gereken standartlar, tasarim, sürdürülebilirlik, güvenlik ve üretim kabiliyetleri açisindan güçlendirilerek firmalarimizin küresel tedarik zincirlerine katilimlari desteklenecektir.
• Türk firmalarinin Küresel Tedarik Zincirindeki (KTZ) yerinin güçlendirilmesini ve yeni firmalarin KTZ'lere katilimini saglayacak, ülkemizin küresel tedarik zincirindeki payini artiracak destek programi hayata gecirilecektir.
• Kusak ve Yol Girisimi cerçevesinde Cin ile ikili ticari ve ekonomik iliskiler gelistirilecektir.
• Ulkemizin üçüncü ülkelerle ticari iliskilerinin gelistirilmesi ve ülkemiz hak ve Çikarlarinin azami Ölçüde korunmasini/gözetilmesini teminen ticaret diplomasisi araçlari etkin bir sekilde kullanilacaktir.
• Gümrük Birliginin güncellenmesi müzakereleri kapsaminda basta AB Komisyonu olmak üzere, ilgili platformlar nezdinde girisimlere devam edilecektir.
• Türkiye-AB Gümrük Birligi kapsaminda AB'ye ihracatimizda Avrupa Yesil Mutabakatina adaptasyon saglanmasi amaciyla kamu, özel sektör, STK'lar ve üniversiteleri koordine ederek, AB ile diyalog icerisinde gerekli çalismalar ve hazirliklar yapilacaktir.
• Petrol ve dogal gaz kaynagi aramalari, basta denizlerde olmak üzere, hizlandirilarak sürdürülecektir.
• *Bor ve lityum basta olmak üzere madenler islenip yüksek katma degerli ürünlere dönüstürülecek ve uluslararasi piyasalara sunulacaktir.
• Yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarndan elektrik üretimi artirilacaktir. Basta sanayi sektöründe olmak üzere endüstriyel isletmelerin verimsizlik ve kayiplarinin giderilmesi ile atik enerjilerinin geri kazanilmasi için verimliligi artirici projeler hayata gecirilecektir.
• Maden arama ve sondaj çalismalari devam ettirilerek, bulunan rezervler kamu/özel is birliginde yeni is modelleri ve finansman mekanizmalariyla ekonomiye kazandirilacaktir.
• Kullanim ömrü henüz dolmayan teknolojik ürünlerin tekrar ekonomiye kazandirilmasi, ekonomik deger olusturmasi, israfin ve cevreye verilen zararlarin azaltilmasi için ikinci el teknolojik ürünlerin belirli bir standartta yenilenerek güvenli bir sekilde tekrar satisa sunulmasi için yasal düzenleme yapilarak standartlar olusturulacaktir.
• Yüksek teknoloji ürünlerinin üretilecegi, büyük ölçekli yerli ve yabanci yatirimlarin yer alacagi, etkin yönetisim modeline sahip endüstri ve teknoloji bölgeleri kurulacaktir.

Turizm ile ilgili Politika ve Tedbirler:

• Kovid-19 salgini sonrasi normallesme döneminde uygulanmak üzere baslatilan Güvenli Turizm Sertifikasyon Programi sürekli ve kalici hale getirilecek, sektörün öncelikleri dogrultusunda tanitim, pazarlama ve sektörün hizmet kalitesini artirici faaliyetler ve turizm yatirimlari desteklenmeye devam edilecektir.
• Kovid-19 salgini sonrasi dönemde birçok ülkede açiga çikan saglik sektöründeki zafiyetleri firsata çevirmek amaciyla ülkemizdeki saglik turizmi potansiyeline yönelik projeler hayata gecirilecek ve bu kapsamda özellikle ileri yas turizmi ile termal turizme yönelik tanitim stratejileri gelistirilecektir.
• Turizmin 12 aya ve tüm ülkeye yayginlastirilmasi amaciyla yeni destinasyonlar belirlenecek; gastronomi, festival, kültür, eko turizm, inanç, egitim, spor ve bisiklet turizmi gibi alternatif turizm ürünleri zenginlestirilerek 2023 Turizm Master Plani hayata geçirilecektir.
• Hedef pazarlardaki üst segment ziyaretçi kitlesine yönelik odakli ve özellestirilmis pazarlama ve tanitim stratejileri uygulanacaktir.
• Ülkemizdeki önemli turistik destinasyonlarn taninrligini artirmak amaciyla dijital medyanin gücünden yararlanilacaktir.
• Teknoloji destekli ziyaretçi deneyimini artirici projeler hayata geçirilecek, sanal müze, sergi ve dijital fuar organizasyonlari ile dijital turizm çesitliligi gelistirilecektir.
• Illerdeki otel kapasitelerinin maksimum oranda kullanilmasini ve geceleme sürelerinin artirilmasini saglamak üzere; kültür, sanat, eglence, festival, kongre ve seminerler, spor, macera, doga, alisveris gibi birden fazla turizm faaliyetlerini ayni anda iceren, ürün cesitliligi sunan bütüncül olarak planlanmis turizm destinasyonlari olusturulacaktir.
• Ana kaynak pazarimiz olan ülkelerin seçilmis sehirlerinden konaklama kapasitesinin yüksek oldugu turistik bölgelerimize dogrudan tarifeli ve charter uçus seferlerinin baslatilmasina ve sürdürülmesine yönelik uluslararasi havayolu sirketleri ile tur operatörlerine pazarlama faaliyetlerinde destekte bulunulacaktir.
• Ülkemizdeki kültür varliklar ile ilgili farkindaligin artirilmasi ve bu alanda turizm potansiyelinin olusturulmasi saglanarak kültür turizmi gelistirilecektir.
• Turizme nitelikli insan kaynagi kazandirilmasi amaciyla egitim alaninda isbirligi protokolleri yapilarak nitelikli personel sayisi artirilacaktir.
• Kültür ve sanat endüstrileri güclendirilerek ülkemiz önemli bir film cekim merkezi ve dizi/film ihracatçisi haline getirilecektir.

6. FiNANSAL ISTiKRAR

Program ile finansal piyasalarda stratejik reformlar yoluyla tasarruflarin artirilmasi, kaynak dagiliminda etkinligin desteklenmesi, finansal okuryazarlik seviyesinin yükseltilmesi ve finansal sistemin sermaye piyasasi ayaginin güçlendirilmesi amaçlanmaktadir.

Program dönemi boyunca, ekonominin saglikli bir sekilde islemesi ve soklara karsi dirençli kilinmasi için finansal istikrarin güclendirilmesi, finansal sektörün aracilik faaliyetinin yüksek katma degerli ve üretken sektörleri destekler yapida önceliklendirilmesi ve böylece dis finansmana bagimliliktan kaynaklanan kirilganliklarin azaltilmasi hedeflenmektedir.

Salginin ekonomideki etkilerine yönelik Bankacilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafindan saglanan geçici esnekliklerin etkisiyle bankacilik sektörünün 2020 yili Temmuz ayl itibariyla sermaye yeterlilik rasyosu yüzde 19,2'ye yükselmistir. Sermaye yeterlilik rasyosu Basel IIl kriterlerine göre yüzde 8 olarak uygulanan yasal asgari oranin ve BDDK tarafindan yüzde 12 olarak belirlenen hedef oranin oldukça üzerindedir. Sermayenin kalitesinin bir ölçütü olarak kabul edilen gekirdek sermaye yeterliligi rasyosu ise yüzde 14,9 ile yasal oran olan yüzde 4,5'in cok üzerinde güçlü bir durus sergilemektedir.

Bankalarin finansal soklara kars kullanabilecekleri güçlü yabanci para likidite tamponlari, bir yil icinde vadesi dolacak yurt disi kaynakli borcu karsilayabilecek düzeydedir.

Salgin sürecinde reel sektörün ve hanehalkinin bozulan nakit akisi ve artan likidite ihtiyacinin karsilanmasi için alinan koordineli tedbirlerle kredi mekanizmasinin islerligi korunmus ve bu sayede kredi artis hizi ivmelenmistir. Önümüzdeki dönemde hâlihazirda baslami$ olan iktisadi faaliyetteki toparlanma sürecinin tamamlanmasi, nakit akimlarinin normallesmesi ve finansal istikrarin korunmasina yönelik son dönemde alinan önlemlerle birlikte kredi artis hizindaki yavaslama sürecinin devam etmesi beklenmektedir.

Salgin öncesi dönemde düsüs egilimine giren tahsili gecikmis alacak orani, esas olarak salgin sürecinde toplam kredilerde yasanan hizli artis ve kredilerin tahsili gecikmis alacak olarak siniflandirilmasinin geciktirilmesine yönelik alinan tedbirler neticesinde, 2020 yill Temmuz ayi itibariyla yüzde 4,2 seviyesine gerilemistir. BDDK tarafindan kredilerin tahsili gecikmis alacak olarak siniflandirimasina iliskin alinan önlemlerin etkilerinin, salgin sonrasi dönemde aktif kalitesine gecikmeli olarak yansimasi beklenmektedir. Salginin seyrine bagli olarak olasi tahsili gecikmis alacak artislar yakindan izlenecek olmakla birlikte, bankacilik sektörü güçlü sermaye ve likidite yapisi ile aktif kalitesi kaynakli riskleri yönetebilecek konumdadir. Atilan normallesme adimlarnin yani sira yilin ikinci yarisinda iktisadi faaliyette genele yayilmasi beklenen toparlanmanin, önümüzdeki dönemde tahsili gecikmis alacak artisini sinirlandirmasi beklenmektedir.

2020 yilinin ilk çeyregi itibariyla reel sektörün toplam finansal borcunun GSYH'ye orani yüzde 60,7 seviyesindedir. Toplam borcun yüzde 59,7'si döviz cinsindendir. Reel sektör toplam net döviz açik pozisyonu 2020 yilinda azalis egilimini sürdürmüs ve Haziran ayl itibarIyla 162,9 milyar dolar seviyesinde gerçeklesmistir. Reel sektör firmalari 1 yillik vadede açik pozisyon riski tasimamaktadir. Reel sektörün kisa vadeli döviz varliklari döviz yükümlülüklerinin üzerindedir. Salgin döneminde kredi büyümesinde görülen ivmelenmede bireysel krediler önemli bir rol oynamis olsa da hanehalk borçlulugunun GSYH'ye orani, bireysel kredi kartlarina ve tüketici kredilerine yönelik uygulanan makro ihtiyati politikalara ragmen emsal ve gelismis ülkelerin çok altinda bir seviyede seyretmeye devam etmistir. Bu dönemde BDDK tarafindan bireysel kredi kartlarinda asgari ödeme oranlarinin yüzde 20'ye cekilmesi, hanehalkinin borç servis kapasitesini desteklemistir. Ayrica, bireysel kredi kullanicilarinin döviz cinsinden veya dövize endeksli kredi kullanamamasi döviz kuru riskini sinirlandirmaktadir. Sermaye piyasalarinin Türkiye ekonomisindeki payi artmaya devam etmektedir. Bireysel yatirimci sayisi, kurumsal ve bireysel yatirimcilarin toplam portföy büyüklügü ve islem hacmi gibi göstergelerde önemli artislar görülmektedir. Ôzkaynak finansmani yoluyla sermaye piyasalarindan finansman saglayan sirketlerin sayisi artmaktadir. Program döneminde, sermaye piyasalarinda biriken tasarruflarin ülkemizdeki sirketler kesimine uzun vadeli finansman olanaklar saglayarak ülkemiz

kalkinmasina dogrudan katki sunmasi hedeflenmektedir.

Politika ve Tedbirler:

• Yeni finansal mimari anlayisi cercevesinde finansal istikrar ve güvenligi esas alan esnek, etkili ve kapsamli düzenleme
• altyapisinin güçlendirilmesi saglanacaktir. * Ülkemizde finansal teknolojilerin (Fintek) yayginlastirilmasina yönelik kapsamli bir strateji dokümani ve eylem plani hazirlanacak, bu alanda yapilan çalismalar tek elden koordineli bir sekilde yürütülecektir. · istanbul Finans Merkezi (IFM) 2022 yilinda açilacaktir.
• Türkiye'nin katilim finans ve reasürans sisteminde önde gelen ülkeler arasinda yer almasini saglamak üzere, iyi uygulama örnekleri ve uluslararasi kabul gören faizsiz finans ilkeleri cerçevesinde, sektörün intiyaçlarini ve katilimcilarin

hassasiyetlerini dikkate alan bir katilim finans strateji belgesi olusturulacak ve uygulamaya alinacaktir.

• Ticari bir alacagin ödenmemesine bagli olarak ortaya cikabilecek kayiplarin tazmin edilmesine hizmet eden alacak sigortasinin yayginlastirilmasi saglanacaktir.
• Finansal islemlere iliskin bilgilerin daha anlasilabilir sekilde kullanicilara aktarilmasi saglanarak finansal okuryazarlik artirilacaktir.
• Ar-Ge ve yenilikçilik faaliyetlerinin finansmaninda yenilikçi sanayi ve teknoloji sirketlerine uygun kosullarda ve uzun vadeli finansman imkânlarinin saglanmasi için girisim sermayesi fonlari ve kitle fonlamasi platformlari gibi sermaye piyasasi araçlarindan etkin bir sekilde faydalanilacaktir.
• Para ve sermaye piyasalarinin derinlestirilmesi için uzun vadeli tasarruflarda artisa katki saglayacak çalismalara devam edilecektir.
• Ihracatçilarimiz ve döviz kazandirici faaliyetlerde bulunan veya imalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren isletmelerimiz Hazine Destekli Kefalet Sistemi kapsaminda öncelikli olarak desteklenerek bu kesimlerin kefalet limitlerinden yararlanma oranlari artinilacaktir.
• Kredi kullandirimina iliskin süreclerin iyilestirilmesine ve kredilerin verilis amaçlar dogrultusunda kullanilmasinin saglanmasina yönelik çalismalara devam edilecektir.
• Bankalarin performans yönetim sistemleri kapsaminda belirlenen hedefler, makroekonomik hedefler ile uyumlu hale getirilecektir.
• Yatirimcilara sunulan finansal araç cesitliginin artirilmasi, dijitallesme seviyesinin yükseltilmesi ve atil varliklarn ekonomiye kazandirilmasi için yeni ürün ve hizmetlerin devreye alinmasina yönelik çalismalar sürdürülecektir.
• Teminat süreçlerinde operasyonel maliyetlerin azaltilmasi ve KOBi'lerin merkezi takas hizmeti sayesinde faaliyetlerini sürdürmesi icin takas süreçlerinde iyilestirme ve gelistirme yapilacaktir.
• Uzun vadeli ve sermaye yogun altyapi, enerji, sanayi veya teknoloji yatirimlarinin finansmaninda sermaye piyasasi araçlarndan etkin bir sekilde yararlanilmasi için alternatif bir yatinim araci olan proje finansmani fonu ve projeye dayali menkul

klymet sistemine iliskin uygulama cerçevesi tamamlanacaktir. · Reel sektör sirketlerinin borçlanma araci ihraci yoluyla sermaye piyasalarindan daha fazla yararlanabilmesi için Teminat Yönetim Sözlesmesi'ne iliskin yasal altyapi olusturulacaktir. * Finansal sistemin derinlestirilmesi ve yurt içi tasarruf tabaninin genisletilmesi için yeni ürünlerle sistemde derinligin ve tasarruf seviyesinin artmasi saglanacaktir.

7. EYLEM VE PROJELER

Programda bahsedilen politika ve tedbirlerle uyumlu olarak YEP'in temel amaçlarina ve temel makroekonomik hedeflerin gerçeklestirilmesine hizmet eden, uzun vadede bireysel ve toplumsal gelisimi güclendirmeyi hedefleyen takvimlendirilmis eylem ve projeler hayata geçirilecektir. Bu eylem ve projeler asagidaki tablolarda yer almaktadir.

Not: (1) Gerçeklesme tahmini, (2) Program, (3) Zincirlenmis hacim endeksi, yüzde degisme, (4) Toplam tasarruf-yatirim farki ile cari açik arasindaki fark, milli gelir hesaplamalarinda ihracat ve ithalat agirlikli döviz kuru kullanilmasindan kaynaklanmaktadir.

GT: Gerçeklesme Tahmini P: Program

(1) Kamu kesimi; merkezi yönetim bütçesi kapsamindaki kurum ve kuruluslar, mahalli idareler, sosyal güvenlik kuruluslar ile GSS, fonlar, döner sermayeler, issizlik Sigortasi Fonu (Esnaf Ahilik Sandigi dâhil) ve KiT'lerden olusmaktadir.

GT: Gerçeklesme Tahmini P: Program

• Faiz gelirleri ve giderleri, özellestirme gelirleri, kamu bankalari kâr paylar ve bazi özellikli gelirler ile giderler hariç tutularak hesaplanmaktadir.

** Esnaf Ahilik Sandigi dâhildir.

GT: Gerçeklesme Tahmini P: Program

(1) Red ve iadeler harictir.

GT: Gerçeklesme Tahmini P: Program

• Genel devlet; merkezi yönetim bütçesi kapsamindaki kurum ve kuruluslar, mahalli idareler, sosyal güvenlik kuruluslari, genel saglik sigortasi, fonlar, issizlik Sigortasi Fonu (Esnaf Ahilik Sandigr dâhil) ve döner sermayelerden olusmaktadir.

GT: Gerçeklesme Tahmini P: Program