azine ve Maliye Bakanlig ile Strateji ve Bütçe Baskanliginca hazirlanan ekli " Orta
C*
Kanununun 16 na maddesi geregince karar verilmistir.
Vadeli Program (2019-2021)"im onaylanmasina, 5018 sayili Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
CUMHURBAŞKANI KARARI
Karar Sayısı: 108
20 Eylül 2018
Recep Tayyip ERDOĞAN
CUMHURBAŞKANI
YENI EKONOMI PROGRAMI DENGELENME-DISIPLIN-DEGISIM 2019-2021
ORTA VADELI PROGRAM
içindekiler
| 1. DENGELENME, DISIPLIN VE DEGISIM | ..4 |
|---|---|
| 1.1. Mevcut Siyasi ve Ekonomik Durum | 4 |
| 1.2. Temel Hedefler.... | ..5 |
| 2. ENFLASYON. | .7 |
| 3. KAMU MALIYESI | 9 |
| 4. CARI ACIK | |
| 5. BÜYÜME VE ISTIHDAM | .16 |
| 6. BANKACILIK SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR KREDILERI | .19 |
| 6.1. Mevcut Durum | |
| 6.2. Politika ve Tedbirler | .19 |
| 7. PROGRAMLAR VE PROJELER.. | |
| 8. EK TABLOLAR... | ...29 |
1. DENGELENME, DISPLIN VE DEGISiM
2019-2021 yillarini kapsayan bu programin terel amaci, kisa vadede fiyat istikrarnin ve finansal istikrarin yeniden tesis edilmesi, ekonomide dengelenmenin ve bütçe disiplininin saglanmasi, orta vadede sürdürülebilir büyüme ve adaletli payiasima yönelik ekonomik degisimin gerçeklestirilmesidir. Bu program piyasa ekonomisinin temel prensiplerinden taviz vermeyen, yalin performans göstergeleri vasitasiyla objektif bir sekilde izienebilen, gerçekçi, seffaf ve tutarli bir politika setinden olusmaktadir.
1.1. Mevcut Siyasi ve Ekonomik Durum
Gezi olaylari ile baslayan, 17-25 Aralik 2013 yargi darbesi ve 15 Temmuz 2016 menfur darbe girisimleri ile devam eden dönemde gerçeklestirilen dört seçim ve bir referandum ile ülkenin siyasal istikrari guclendirilmis, demokrasinin saghikli isleyisi güvence · altina alinmis ancak bu sürecin ülke ekonomisine olumsuz etkileri olmustur.
Suriye kaynakli jeopolitik riskler ve artan terör saldinlarinin etkisiyle güvenlik politikatari kaçinilmaz olarak önceliklendirilmis ve bu dönem ekonomimizde planianan yapisal dönüsümlerin gerçeklesmesine firsat vermemistir.
Son bir yil içinde güvenlik tehditleri büyük ölçüde kontrol altina alinmis ve 24 Haziran 2018'de yapilan secimler ile bes yillik bir siyasi istikrar dönemi baslamistir. Sartlarin normallesmeye baslamasiyla birlikte önümüzdeki bes yil, ekonomik hedeflerin basarilmasi için önemli bir firsat penceresi sunmaktadir. Cumhurbaskanligi Hükümet Sisteminin sagladigi hizli ve etkin karar alma mekanizmasi ve ekonominin daha koordineli yonetilmesi bu dönemin en önemli avantajlar olacaktir.
2018 yllinin ikinci çeyreginden itibaren gelismekte olan ülkelere yönelik risk algisinin bozulmasi ve ABD Merkez Bankasi Fed'in faiz artislari ile uluslararasi sermaye akimlari yavaslamistir. Bu süreçte dis finansman ihtiyacimiz ve ABD yönetiminin Türkiye ekonomisini ve Türk Lirasi'ni dogrudan hedef almasi ile ülke risk primlerimiz yükselmis ve Türk Lirasi deger kaybetmistir.
Bu gelismeler sonucunda ülkemizde döviz kurlarindaki spekülatif artisiarin öncülük ettigi fiyat davranislarindaki bozulma, enflasyonun ve dolayisiyla piyasa faizlerinin artmasina, tüketim, yatirim harcamalari ile toplam büyümenin yavaslamasina, sirketlerin hem ic hem de dis finansmana erisim kapasitesinin daralmasina neden olmustur. Ayrica son dönemde bankalarin kredi sartlarini sikilastirdigi ve nakit akislarinda aksama yasayan sirketlerin sayisinin arttigi gözlemlenmektedir. Buna karsilik, güçlü seyreden dis talep, reel kurun geldigi rekabetçi seviyeler ve hizli bir yükselis egilimine giren turizm gelirleri cari açikta belirgin bir gerileme saglarken, toplam talepteki yavaslamayi sinirlamakta ve iktisadi faaliyette daha tlimli bir dengelenme sürecini desteklemektedir.
Yeni Ekonomi Programi (YEP), krizlere karsi dayanikli ve gúçlü ekonomimiz, düsük kamu ve hanehalki borcumuz, disiplinli maliye politikamiz, dinamik ve girisimci özel sektörümüz, dünya pazarlarina açik ihracatçi yapimiz, yeni hükümet sistemi ile beraber hizlanan siyasi karar alma süreglerimiz ve güçlü beseri sermayemiz üzerine insa edilmistir.
1.2. Temel Hedetler
- Siki para ve maliye politikalari esgüdüm icerisinde yürütülerek tüketici enflasyonu, 2020 sonu itibariyla yeniden tek haneli oranlara, 2021 sonu itibaryla da yüzde 6,0'a düsürülecektir.
- Kamuda kaynaklarin verimli kullanilmasi, maliyetlerin ve harcamalarin azaltilmasi, gelirlerin kalitesinin arttirilmasi amaciyla Hazine ve Maliye Bakanligi bünyesinde Kamu Maliyesi Dönüsüm ve Degisim Ofisi kurulacaktir. Bu ofis tarafindan hazirlanacak ve takibi yapilacak Tasarruf ve Gelir Dönüsüm Programi ile kamu maliyesinde kalici iyilestirmeler saglanacaktir.
- Merkezi yönetim bütçe açiginin milli gelire orani önümüzdeki üç yll yüzde 2' nin altinda tutulacak ve merkezi yönetim bütçesinde faiz disi fazianin milli gelire orani program dönemi boyunca artarak 2021 yilinda yüzde 1,3'e ulasacaktir Olusturulan bu mali alan gerek duyuldugunda üretime dayali ekonomik dönüsümü finanse etmek için kullanilacaktir.
- 2019 yilt bütçesinde toplam 75,9 milyar TL tutarinda (milli gelirin yüzde 1,7'si oraninda) tasarruf ve tedbir uygulanmistir. Bunlarin 59,9 milyar TL'si harcama tasarruflarindan ve 16,0 milyar TL'si gelir arttirici tedbirlerden saglanmistir. Harcama tasarruftari: 30,9 milyar TL - Yatirimlar, 13,7 milyar TL Tesvikier, 10,1 milyar TL - Sosyal güvenlik, 2,5 milyar TL - Mal ve hizmet, 2,7 milyar TL - Diger.
- Ihalesi yapilmamis ve ihalesi yapilmis ancak baslanmamis projeler askiya alinacaktir. Devam eden projelerden
- finansman kosullari uygun olanlar için yeni ve daha uzun zamana yayilmis is planlari olusturulacaktir. Mega-altyapi projeleri dogrudan yabanci yatirim yoluyla, uluslararasi finansman ile hayata geçirilecektir.
- Farkli veri kaynaklarini toplayan Vergi Veri Analiz Merkezi kurularak kayit disi ekonomi kayit altina alinarak vergilendirilecek ve tahsilat etkinligi gelistiriterek vergi gelirleri artirilacaktir.
- Bankalarin güncel mali yaptlarini ve aktif kalitelerini tespit etmek için mali bünye degerlendirme calismalari yapilacaktir. Bu çalismalarin sonuçlarina göre gerektiginde bankacilik sektörünün mali yapisini güçlendirecek, böylece reel sektörün uygun maliyetlerle krediye erisimini ve mevcut kredilerinin yeniden yapilandirilmasini temin edecek bir politika seti devreye sokulacaktir.
- Ekonomimizin yabanci tasarruflara bagimhligini kalici olarak azaltacak ve cari açigin milli gelire oranini yüzde 3'ün altina düsürecek ihracat, turizm ve sanayi ürünlerinde yerlilestirmeye dayali bir ekonomik dönüsümün temelleri atilacaktir.
- Turizmde yeni projelerin ve hedef ülke programlarinin uygulanmasi ile 2017 yilinda 23 milyar dolar olan seyahat gelirleri 2021 yilinda 42 milyar dolara çikarilacaktir.
- Ekonomi yönetimi ile ilgili kurumlar yeniden yapilandiritacak, liyakat ve performans odakli insan kaynagi yönetimiyle kurumlara güven artirilacak, hizli karar alan, piyasalarin ve özel sektörün önünden giden ve özel sektörün Önünü açan bir yönetim anlayisi benimsenecek, finansal istikrari ve güvenligi esas alan yeni bir finansal mimari olusturulacaktir.
- Finansal hizmetlerin düzenlenmesi ve denetlenmesi için Türkiye Finansal Hizmetler Kurulu kurulacaktir.
- YEP'teki makroekonomik hedefleri destekleyecek ve sürdürülebilir kilacak nitelikli insan gücü ve güçlü toplum hedefi ile ilgili proje ve programlar hayata gecirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanligi koordinasyonunda ilgili bakanliklar ve kurumlarla hazirlanan, YEP'te belirlenen her eylemin etki ve maliyet/fayda analizlerini, uygulama takvimini ve performans kriterlerini içeren bir YEP Eylem Plani, bütçe yiliyla birlikte uygulamaya konulacaktir. Bu plan çerçevesinde gerçeklestirilen ilerlemeler 3 aylik dönemlerde takip edilecektir.
2. ENFLASYON
YEP'in temel hedeflerinin basinda enflasyonun kalici olarak düsürülmesi ve fiyat istikrarinin saglanmasi gelmektedir.
Yilik tüketici enflasyonu maliyet yönlü baskilar, gida fiyatlarindaki arz yönlü gelismeler ve bozulan fiyatlama davranislari nedeniyle hizl bir artis göstermis, 2018 yllinin Agustos ayinda yüzde 17,9 olarak gerçeklesmistir.
Yasanan maliyet vonlu gelismelerin gecikmeli etkileri ile tüketici enflasyonunun kisa vadede yükselerek 2018 sonunda yüzde 20,8 seviyesinde gerçeklesmesi beklenmektedir. Para ve maliye politikasindaki esgüdümün güçlendirilmesi ve YEP'te alinacak ilave tedbirlerle beraber tüketici enflasyonun 2020 sonunda tek haneye, 2021 sonunda yüzde 6,0'a gerilemesi beklenmektedir.
Politika ve Tedbirler:
- Merkez Bankasi fiyat istikrari temel amaci dogrultusunda elindeki tüm araçlan kararli ve bagimsiz bir sekilde kullanmaya devam edecektir.
- Hazine ve Maliye Bakanligi siki mali disiplin ile enflasyonla mücadeleye destek verecektir.
- Kamunun fiyat belirleme ve yönlendirme politikasina tabi belirli (personel disinda) alanlarda geçmis enflasyon verisi yerine YEP'te yer alan enflasyon hedefleri dikkate alinacaktir.
- Kamunun fiyat belirleme ve yönlendirme politikasina tabi belirli (personel disinda) alanlarda geçmis enflasyon verisi
yerine YEP'te yer alan enflasyon hedefleri dikkate alinacaktir.
- Finansal güvenlik ve istikrarin sürdürülebilmesi için Finansal Istikrar ve Kalkinma Komitesi (FIKKO) kurulacaktir.
- Tarim ürünlerinde arz ve rekolte tahminlerinin saglikli yapilabilmesine imkan veren bir erken uyari sistemi kurulacaktir.
- Gida ürünlerinde fiyat dalgalanmasinin büyük veri ve ileri analitik yöntemler kullanilarak yakindan takip edilecegi Ürün Gözetim Mekanizmasi hayata gecirilecektir.
- Kira artis oranina dair üst sinir, döviz kuru ve emtia fiyatlarindaki gelismelere duyarlilig: yüksek olan üretici fiyatlari yerine tüketici fiyatlarina göre belirlenecektir.
- Enflasyonla mücadele için kamunun alacagi tedbirierin yaninda, ekonominin tüm paydaslarinin ve vatandaslarin destek verecegi bir Enflasyon ile Topyekun Mücadele Programi hayata geçirilecektir.
3. KAMU MALIYESI
Mali disiplin, YEP te dengelenme sürecinin en temel destekleyicisi olacaktir. Yapilacak tasarruflarin yapisal degisiklikler ile kalici hale gelmesi Kamu Maliyesi Dönüsüm ve Degisim Ofisi tarafindan saglanacaktir. Bunun sonucu olarak önümüzdeki üç y!! için bütce açiginin milli gelire oraninin yüzde 2'nin altinda olmasi ve faiz disi fazlanin ise dönem sonunda mitli gelirin yüzde l'ini asmasi hedeflenmektedir.
2021 YEP
2018 yilinda milli gelirin yüzde l'i kadar açik vermesi beklenen program tanimli merkezi yönetim bütçe dengesinin program dönemi sonunda yüzde 0,8 fazla vermesi hedeflenmektedir. Merkezi yönetim faiz disi dengesinin milli gelire orani program donemi boyunca artarak 2021 yilinda yüzde 1,3'e yükselecektir.
2018 yilinda milli gelire oranla yüzde 2,7 olmasi beklenen kamu kesimi borçlanma gereginin 2019 yilinda yüzde 1,6'ya gerilemesi ve program dönemi sonunda yüzde 1,5'e düsmesi öngörülmektedir. Ayrica 2018 yrlinda milli gelirin yüzde 2,l'i kadar açik vermesi beklenen program tanimii kamu kesimi dengesinin program dönemi sonunda milli gelirin yüzde 0,8'% kadar fazla vermesi hedeflenmektedir.
Kamu Kesimi Borçlanma Geregi (%GSYH)
2018 yilinda milli gelire oranla yüzde 2,4 olacagi tahmin edilen genel devlet açiginin üc yillik dönemin sonunda yüzde 1,6'ya düsmesi öngörülmektedir.
2018 yllinda GSYH'ye oranla yüzde 31,1 olmasi beklenen AB tanimli genel yönetim borg stokunun üs yillik dönemin sonunda yüzde 27,2 olacagi tahmin edilmektedir.
Politika ve Tedbirier:
- Kamu maliyesinin en temel hedefleri mal ve hizmet, sermaye, ana yatirim, cari transfer ve faiz giderlerinin azaltilmasi ve gelirlerin arttirilmasidir.
- Nakdi ve vergisel tesvikler basta olmak üzere tüm tesvik mekanizmalan gözden gecirilerek bütüncül, sade ve etkin hale getirilecektir. Söz konusu tesviklerin makroekonomik hedefler ve bütçe ile uyumlulugu saglanacaktir.
- Süreklilik arz etmeyen ve konjonktüre duyarli gelirlerin olusturdugu geçici kaynaklara karsilik kalici mahiyette harcama olusturulmayacaktir.
- Kamu hizmeti sunumuyla dogrudan iliskisi olmayan makam araci, lojman ve sosyal tesislere yönelik harcamalar sinirlandinilacaktir.
- Kamuda yeni idari hizmet binasi yapimina ve kiralanmasina izin verilmeyecektir.
- KiT'ter, verimlilikleri artacak ve kamu maliyesine yükleri azalacak sekilde yeniden yapilandirilacaktir.
- Döner sermayeli isletmelerin bütçe disiplini icerisinde acik, seffaf ve hesap verebilir bir idari ve mali yapida çalismalarini saglayacak düzenlemeler yapilacaktir.
- Kamu kaynaklarinin kullaniminin etkinligini takip etmeyi kolaylastiracak, seffafligr ve hesap verebilirligi arttiracak program bazi performans esasii bütçeleme hayata gecirilecektir.
- Vergi tabanini genisletme ve vergide adaleti pekistirme amaciyla etkinligi olmayan istisna, muafiyet ve indirimler kademeli olarak kaldirilarak vergi tabani genisletilecek ve vergi mevzuati sadelestirilecektir.
- Vergi, prim ve diger kamu alacaklarna iliskin yapilandirmaya gidilmeyecektir.
- Vergi Veri Analiz Merkezi kurulmasi ile tahsilatta etkinligin
artirilmasi ve vergide kayit disiligin azaltilmasi saglanacaktir.
- Mükellef Hizmetleri Merkezinin etkinlestirilmesi, uygutamaya geçirilen Interaktif Vergi Dairesi projesi ile tüm hizmetlerin elektronik ortamda sunulmasi ve küçük ölcekli mükelleflerin vergi kayitlarini elektronik ortamda tutmasi ile vergiye gonüllú uyum arttinilacaktir.
- Lüks ve/veya ithal yogunlugu yüksek ürünler listesi güncellenerek vergi düzenlemesi yapilacaktir.
- Özellestirme portföyünde bulunan varliklarin ekonomiye kazandirilmasinda yeni modeller kullanilarak ekonomik katma deger bazli planlamaya geçilecektir.
- Tasinmaz degerleme sistemi kurularak gayrimenkul envanteri tamamianacak, tapu harçlari ve emlak vergilerinin gerçek degerieri üzerinden alinmasi saglanacak sekilde gayrimenkul vergilendirme sistemi yeniden düzenlenecektir.
- Imar plani revizyonlari ile olusan deger artislarindan kamuya gerçekçi oranda pay alinmasi ve artislarn adaletli paylasimi saglanacaktir.
- Kamu özel is birligi (KÖl) uygulamalarinin, daha etkin ve finansal açidan verimli olmasina yönelik bir çerçeve olusturulacak; bu cerçevede uygulamalarin bütüncül olmasi saglanacaktir.
- Mali açidan sürdürülebilirligi saglamak ve kamu maliyesine olan yükü azaltmak amaciyla sosyal sigorta sistemi yeniden düzenienecektir.
4. CARIAÇIK
YEP'in bir diger önemli hedefi, cari islemler açigini sürdürülebilir bir seviyeye indirmek için gerekli tedbirleri almak ve böylece hem dis kaynak gereksiniminden kaynaklanan kiniiganliklar azaitmak hem de yurtiçi üretimi ve istihdami desteklemektir.
2018'in ilk yarisinda, görece canli seyreden iç talep, yükselen ham petrol ve emtia fiyatlari ile ithalatin ihracattan daha güçlü seyretmesi nedeniyle dis ticaret dengesinde bozulma gözlenmis ve cari islemier açigi artmistir. Ancak yilin ikinci yarisinda dôviz kurlarindaki hizli yükselis ile birlikte ihracat ve turizm gelirleri artmis, böylece cari islemler açiginda belirgin biçimde iyilesme görülmüstür. Bu gelismenin ihracat ve turizmde yapilacak dönüsüm programlari ve projeler ile sürdürülebitir ve kalici hale gelmesi saglanacaktir. Sonuç olarak, cari isiemler açiginin milli gelire oraninin 2019 yilinda yüzde 3,3'e, 2020 yilinda yüzde 2,7'ye, 2021 yrlinda ise yüzde 2,6'ya düsmesi beklenmektedir.
Politika ve Tedbirler:
- Ithalata bagimliligi azaltmak ve ihracati arttirmak amaciyla yerli üretim ve dünyadaki en iyi uygulamalar göz önünde bulundurularak teknoloji ve Ar-Ge yatirimlari kamu-özel is birligi modelleri ile gerçeklestiritecektir.
- Cari açigin düsürülmesi amaciyla ilaç, kimya, petrokimya, enerji, makine/techizat ve yazilim sektörleri öncelikli yatirim yapilabilir alanlar olarak belirlenmistir.
- Yüksek teknoloji ürünlerinin üretilecegi, büyük ölçekli yerli ve yabanci yatirimlarin yer alacagi, etkin yönetim modeline
sahip endüstri ve teknoloji bölgeleri kurulacaktir.
- Ülkemizde üretilmeyen 20 biyoteknolojik ilaci yerli üretimi tesvik edilecek, biyoteknoloji alaninda yetkinliklerimiz artirilacaktir.
- Petrokimya kümelenmesi ve Ceyhan Endüstri bölgesi hayata gecirilecektir.
- Güvenlik hizmetlerinde kullanilan araç, gereç ve teknik ekipmanda yerli üretimin payi arttirilacaktir.
- Yeni pazar, yeni ürün, yeni ihracatçi hedefi ve küresel deger zinciri bakis açisiyla /hracat Ana Plan/ olusturulacaktir.
- Ihracat tesvik sistemi daha verimli ve etkin olarak yeniden yapilandirilacaktir.
- Ihracatçilarin küresel ticari verileri yakindan takip edebilmesini saglamaya yönelik Elektronik Ihracat Platformu kurulacaktir.
- Uluslararasi ticaretin kolaylastirilmasi, gümrük islemlerinin hizlandirilmasi, kaçakçiligin ve kaçakçiliktan kaynaklanan gelir kaybinin engellenmesi için gümrük bilgi sistemleri uctan uca bir bakis açisiyla ve büyük veri analizi, ileri analitik yetkinlikierini de icerecek sekilde güçlendirilecektir.
- Yürürlükteki serbest ticaret anlasmalan gözden geçirilecek, cari islemler açrgini azaltmaya yönelik hedefler konularak bunlarin takibi yapilacak, makroekonomik hedefleri destekleyici yeni serbest ticaret anlasmalari olusturulacaktir.
- Avrupa Birligi ile Gümrük Birligi'nin güncellenmesine yönelik calismalar tamamlanacaktir.
- Yerli ürünlerin tüketimi özendirilerek yerli malinin görünürlügü ve farkindaligi artinlacaktir.
- Tarimda Milli Birlik Projesi hayata gecirilerek tohumdan sofraya gida deger zinciri, gida güvenligi ve ulusiararasi rekabet önceliginde, yeniden yapilandirilacaktir. Bu kapsamda
- Hal Yasasi çalismalarina destek verilecektir.
- Kusak ve Yol Girisimi gerçevesinde Çin ile ikili ticari ve ekonomik iliskiler gelistirilecektir.
- Ülkemizin Afrika Pazar Stratejisi, bu kitada yatirim yapan sirket örneklerine, ülkelerin insan kaynagi profillerine, is ortamlanna ve sektörel bilgilerine kadar pek çok bilgiyi icerecek sekilde ve veriye dayali bir yapida olusturulacaktir.
- Yeni kültür ve turizm koruma ve gelisim bölgeleri tahsis edilecektir.
- Saglik turizminin gelistirilmesi icin projeler planlanarak hayata geçirilecektir.
- Çin, Hindistan, Japonya ve Kore'nin içinde bulundugu Uzak Dogu pazar ile ilgili turizm planlari olusturularak hayata gecirilecektir.
- ·Turizmde sezon süresini uzatacak ve kisi basi harcama tutarini artiracak sekilde Turizm Ana Plani olusturulacaktir.
- Günes, rüzgar, biyokütle, yenilenebilir enerji ve yerli kömür kaynaklarinin elektrik üretimindeki payi artirilacak, YEKA modeli ile bu enerji teknolojilerinin yerlilestirilmesi desteklenecektir.
- Ulusal Enerji Verimliligi Eylem Plani cerçevesinde enerji girdi maliyetleri azaltilacaktir.
- Petrol ve dogal gaz kaynagi aramalari, basta denizterde olmak üzere, hizlandirilarak sürdürülecektir.
- Maden arama ve sondaj çalismalari hizla devam ettirilerek, bulunan rezervler kamu/özel is birliginde yeni is modelleri ve finansman mekanizmalariyla ekonomiye kazandirilacaktir.
- Bor basta olmak üzere madenler islenip yüksek katma degerli ürünlere dönüstúrülecek ve uluslararasi piyasalara sunulacaktir.
5. BÜYÜME VE ISTIHDAM
Türkiye ekonomisi 2017 yilinda yüzde 7,4, 2018 yilinin ilk yarisinda ise yüzde 6,2 oraninda büyüme kaydetmistir. Bu yilin ikinci ceyreginden baslayarak iktisadi faaliyetin yavasladigt; ayni zamanda net ihracatin büyümeye artan katkisiyla topiam talep kompozisyonunun daha dengeli bir görünüm arz etmeye basladigi görülmektedir. Mevcut egilimler, yilin ikinci yarisinda bir taraftan talep yonlü enflasyon baskilarinin ortadan kalkacagina diger taraftan cari dengede hizhi bir iyilesme saglanacagina
isaret etmektedir. Enflasyon ve cari açigin, YEP'te ortaya konulan sürdürülebilir büyüme hedefiyle celismeyecek sekilde makul düzeylere düsürülmesi açisindan ekonomideki dengelenme sürecinin kontrollü bir sekilde devami kritik önem arz etmektedir. Bu dogrultuda, ic ve dis finansman imkânlarinin sinirlandigi bir dönemde finansman ihtiyacini makul düzeylerde tutarak makrofinansal riskleri sinirlayacak ve ekonomiyi sürdürütebilir bir büyüme patikasina yönlendirecek bir çerçeve kurgulanmistir.
Onümüzdeki döneme yönelik makroekonomik politika tasarimi, iktisadi faaliyetin 2019 ve 2020 yillarinda potansiyel düzeyinin altinda seyredecegi, 2021 yilindan itibaren ise daha güçlü bir egilimle toparlanma sürecine girecegi bir çerçeveyi esas almaktadir. 2018 yilindan baslayarak takip eden üs yillik dönemde Türkiye ekonomisinin sirasiyla yüzde 3,8, yüzde 2,3, yüzde 3,5 ve yüzde 5,0 oranlarinda büyüyecegi öngörülmektedir.
Konjonktürel ve yapisal politika adimlariyla ekonominin uzun vadede güçlü bir büyüme trendine yönelmesinin bir önkosulu olarak görülen dengelenme döneminde issizlik oraninin 2019 yili sonunda yüzde 12,l'e yükselmesi ve dengelenme sonrasi toparlanma dönemi olarak nitelenebilecek 2021 yilinda ise yüzde 10,8'e gerilemesi beklenmektedir.
Politika ve Tedbirler:
- Kayith istihdamin tesvikine yönelik olarak, veri analizine dayali risk odakli denetim faaliyetleri yayginlastirilacak, kayit disiligin yaygin oldugu sektörler öncelikli olmak üzere, yönlendirici ve rehberlik edici denetim faaliyetleri artinilacaktir. Kayit dist istihdamia mücadele konusunda ilgili kurumlarla is birligi yapilacak ve teknolojik altyapinin entegrasyonu saglanarak denetim sistemleri etkinlestirilecektir.
- Istihdam tesviklerinin etki analizi yapilacak, tesviklerin ihtiyaçlara göre yeniden tasarlanmas: saglanacaktir.
- Dijital dönüsüm tesvik edilerek yenilikçi projelerin finansmani için Kitlesel Fonlama (Crowdfunding) ve IPO alternatifi olarak ICO (Initial Coin Offering) gibi modern ve yeni nesil finansman yöntemleri yayginlastirilacaktir.
- Kamu kurumlarinin ve çalisanlarn ihtiyaç ve tercihleri uyumlastirilacaktir. Hizmetin özelligine göre uygulanacak esnek çalisma modelleri ile calisanlann is yasam dengesini kurarak aile ve sosyal yasamlarina, kurs ve egitim programiarina daha fazia vakit ayirabilmeleri saglanacaktir. Kamu kurumlarinin esnek çalisma ile is tatmini ve verimi yüksek isgücüne sahip olmalan saglanacaktir.
- Sanayinin ihtiyaçlari ve dijital dönüsüm hedefleri cerçevesinde yenilikçi okul-sektör is birligi modelleri kurulacaktir.
- Sosyal taraflarin mutabakatiyla kidem tazminati reformu gerçeklestirilecektir.
- Yarim çalisma ödeneginin etkin sekilde uygulanmasi saglanacaktir.
- Özel sektörle is birligi yapilarak egitim ve ögretim müfredati çalisma hayatinin beklentilerini karsilayacak isgücü olusturulacak sekilde güncellenecektir.
- Gençlerin egitim seviyesinin ve isgücünün niteliginin yükseltilmesi ile gelisen teknolojinin icerisinde sadece tüketici konumda olmamatari saglanarak üretkenliklerinin desteklenmesi amaci ile teknolojiye olan ilgisi ve yatkinligi degerlendirilerek verilecek egitimlerle basta yazilim, algoritma ve endüstriyel tasarim olmak üzere belirli konularda temel beceriler kazanmalari saglanacaktir.
- Calisanlarin isverenteri araciligiyla bireysel emeklilik sistemine otomatik olarak katilmasi uygulamasi yeniden yapilandirilarak daha sürdürülebilir hale getirilecektir.
- Atil tarm arazilerinin tarimsal üretime kazandinlmasi için gerekli kurumsal ve hukuki altyapi olusturulacaktir.
- KOBl'terin markalasmasi, kurumsallasmasi, verimlilik artisi ve uluslararasi piyasalara erisim saglamalari amaciyia egitim ve danismanlik hizmetleri düzenlenecek, yenilikçi is modelleri gelistirmelerini saglayacak projeler hayata geçirilecektir.
- Bakanliklarda yatirimcilarin izin/onay/ruhsat süreclerinin koordine edilecegi ve özel sektör görüsleri alinarak iyilestirme önerilerinin gelistirilecegi birimler olusturulacaktir. Yatirim ve isletme dönemlerine iliskin izin, onay ve lisans süreclerini icerecek ve yatirimciya rehber olacak sekilde sektörel yatirim yol haritalari cikarilacaktir.
- Sosyal yardim alan çalisabilir durumdaki bireylerin üretken duruma getirilmesi ve sürdürülebilir gelir elde edebilmelerini saglamak amaciyla aktif isgücü programlarindan etkin bir biçimde yararlanilacaktir.
6. BANKACILIK SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR KREDILERi
6.1. Mevcut Durum
Bankacilik sektörünün 2018 yili Temmuz ayi itibariyla sermaye yeterlilik orani yüzde 16,I'dir. Bu oran yüzde 8'lik yasal oranin ve yüzde 12'lik hedef oranin oldukça üzerindedir. Sektörün tahsili gecikmis alacak oran yüzde 3, yilliklandirimis özkaynak karhligi yüzde 14,4 seviyesindedir. Bankalarimizin yabanci para açik pozisyonu bulunmamaktadir.
Son dönemde döviz kurlarinda ve faizlerde yasanan dalgalanmalar reel sektör bilançolan üzerinde bir baski unsuru olusturmaktadir. Birinci çeyrek itibariyla reel sektörün toplam borcunun milli gelir içindeki pays yüzde 69 seviyesinde olup, bunun yaklasik yarisi döviz cinsindendir. Diger taraftan, özel sirketlerin döviz açik pozisyonu 2018 yili Haziran ayi itibaryla 216 milyar dolar, kisa vadeli net döviz pozisyonlari ise arti 4 milyar dolardir. Sektörün döviz yükümlülüklerinin yüzde 51ì yurtiçi bankalar nezdindedir. Doviz pozisyon açigina sahip reel sektör firmalarinin önemli bir kismi büyük ölçekli sirketierden ve ihracatçi firmalardan olusmaktadir. Bu firmalarin önemli ölçüde döviz gelirine sahip olmasi kur riskine karsi dogal bir koruma saglamaktadir.
Güncel ekonomik gelismelerin, kur ve faiz dalgalanmalarinin reel sektör firmalar üzerindeki etkileriyle bu etkilerin bankacilik sektörünün aktif kalitesine ve mali yapisina yansimalari yakindan takip edilmektedir. Sektörün bu saglam yapisinin sürdürülmesi ve bu alanda ülke olarak elde edilen kazanimlarin muhafazasi için gerekli önlemlerin alinmasi YEP döneminin önceliklerindendir.
6.2. Politika ve Tedbirler
- Bankalarin güncel mali yapilarini ve aktif kalitelerini tespit etmek için mali bünye degerlendirme çalismalan yapilacaktir. Bu çalismalarin sonuçlarina göre gerektiginde bankacilik sektörünün mali yapisini güçlendirecek ve böylece reel sektörün uygun maliyetlerle krediye erisimini ve mevcut kredilerinin yeniden yapilandinimasini temin edecek, dünya Örneklerine ve ülkemizin geçmis tecrübelerine dayanan kapsamli bir politika seti devreye sokulacaktir.
- BDDK tarafindan hazirlanan Finansa/ Sektöre Olan Borçlarin Yeniden Yapilandirilmasi Hakkinda Yönetmelik 15.08.2018
- tarihli Resmi Gazete'de yayimlanmistir. Bu Yönetmelikle, Türkiye'de faaliyette bulunan finansal kurumiar ile kredi iliskisinde bulunan reel sektör sirketlerinin kredi borclarinin yeniden yapilandinlmasina ve bu sekilde de ekonomiye katma deger üretmeye devam etmeleri hedeflenmistir.
- Türkiye Kalkinma Bankasi, sermaye piyasalarini kuvvetlendirmesi ve kalkinmaya destek vermesi amaciyla, görev alanlari genisletilerek yeniden yapilandirlacaktir.
- Yeniden yapilandinilacak olan Türkiye Emlak Bankasi A.$. ülkemizde gayrimenkul sektörünün en iyi uygulamalar kapsaminda gayrimenkul finansmanini yönlendirecek bir banka haline getirilecektir.
- Ihracati desteklemek amaciyla Eximbank'in öz kaynaklari daha da güçlendirilecek ve sube sayisi arttinilacaktir. Banka, nakdi kredi, ihracat kredi sigortasi ve garanti imkänlarini gelistirerek ve cesitlendirerek ihracatçilara, döviz kazandirici faaliyetierle ilgilenen firmalara ve yurt disinda faaliyet gösteren müteahhitlere destek saglamayi artirarak sürdürecektir.
- . Finansal istikrarinin saglanmasi ve bütüncül veri akisinin zamaninda kamuya temin edilmesi için gerekli yasal ve teknik altyapi kurulacaktir. Güçlü veri akisi ile beraber özellikle önümüzdeki dönemde finansal sistemdeki kredi riski, likidite riski ve kur riski gibi risklerin izlenmesinde daha etkin bir risk yönetim sistemi kurulmasi çalismalarina baslanmistir. Ayrica olusturulacak olan yerel pazarlar ve araçlarla riskleri etkin sekilde ve zamaninda bertaraf etmenin de yolu açilacaktir. Tüm bunlari etkin bir biçimde saglayacak ve koordine edecek sekilde finansal mimari yeniden dizayn edilecektir.
7. PROGRAMLAR VE PROJELER
Diger bölümlerde bahsedilen politika ve uygulamalara ek olarak, Yeni Ekonomi Programi'ndaki makroekonomik hedefleri destekleyecek ve büyümeyi sürdürülebilir kilacak nitelikli insan gücü ve güçlü toplum hedefi ile ilgili projeler ve programlar hayata geçirilecektir. Burada ortaya konulan projeler ve programlar, YEP'in temel amaçlarina hizmet etmenin yaninda, uzun vadeli olarak bireysel ve toplumsal gelisimi güclendirmeyi hedeflemektedir. Bireyden basiayarak, toplumdaki tüm kademe ve kurumlari iceren bir degisim ile, makroekonomik hedeflere ulasmada kalici bir altyapi saglanmis olacaktir. Toplumun tüm kesimlerin nitelikli insan gücü ve güçlü topluma ulasma idealinde birlesmesi bu degisim sürecini hizlandiracaktir. Bu kapsamda hayata geçirilecek projeler ve programlardan bazilar:
| FINANSAL SISTEM | Ekonomik Dengelenme | Saglikl ve Sürdürülebilir Büyüme | Daha Adaletli Paylasim | Nitelikli Insan Gücü ve Güclü Topium |
|---|---|---|---|---|
| Borsa istanbul nezdinde ülkemizdeki finansal varliklarin riske karsi korunmasi amaçii yapilabilecek hedge stratejilerinde agirlikla kullaniian döviz alimi yöntemine alternatif ürünler (döviz swap, faiz swap) hayata gecirilecektir | ||||
| Uzun vadeli Tahvil Vadeli Istem Sözlesmesi piyasasina isterlik kazandirilacaktir. | ||||
| Kisa vadeli referans faize dayali türev ürünler ve endeks oynakliginin alim satimini mümkün kilan yapilandirilmis ürünler ofusturulacaktir. | ||||
| Yabanci para ihraçlari yapmak için kamu yatirim kurulustar birlestiriterek güçlü bir kurumsal finansman sirketi olusturulurken, kamu portfoy yönetim sirketleri birlestirilmek suretiyle güçlü bir alim kapasitesi saglanacaktir. | ||||
| Katolim bankaciliginin yayginlastirsimasi amaciyla yeni is modeli/pencere sistemi uygulamasina yonelik düzenlemeler yapilacaktir. | v | |||
| Finansal derintesme ve finansal istikrar kapsaminda, banka bilancolarindaki varlikiarin seküritizasyonu tesvik editecektir. | v | |||
| Türk Lirasi cinsi varlklarin faiz riskinden korunmasinda ve degisken faizli enstrümanlarin fiyatlamasinda kullanilabilecek referans faizler olusturulacaktir. | ||||
| Ulke genelinde, teminat butunamayan riskieri kapsayacak bir Türkiye Reasürans Havuzu olusturulacaktir. |
| ISGÜCÜ PiYASASI | Ekonomik Dengelenme | Saghikli ve Sürdürülebilir Büyüme | Daha Adaletli Paylasim | Nitelikli insan Gücü ve Guclu Topium |
|---|---|---|---|---|
| Kamu sektöründe çalisanlar için yetenek ölçümü, tekrar yerlestirme ve norm kadro çalismalari yapilacak, kamu sektörü insan kaynaginin ödül ve performans sistemleri vasitasiyla etkin yonetimi saglanacaktir. | ||||
| Dijital ekonomide nitelikli isgücü ihtiyacimin karsilanablimesi amaciyla gelisen sanayinin gerekliliklerine bagli olarak ortaya çikan yeni meslek alanlarinda isgücünün yetistirilmesine yönelik kurs ve programlar düzenlenecektir, | ||||
| Is sagligi ve güventigi onlemlerinin alinmas ile igili sürecter planlama ve tasarim asamasindan baslayacak sekilde yeniden düzenlenecektir. | ||||
| Gençierin ve kadiniarin isgücü piyasasina katilimini saglamaya yonelik; hedef grup, sektör, bölge odakl aktif isgücü programlari uygulanmasini ve istihdam edilmelerini saglamaya yönelik tesvikler gelistirilecektir. | ||||
| Engellilerin meslek edinmesi amaciyla uzaktan egitim programlari gelistirilecektir. | v | |||
| Egitimde ve istihdamda yer alamayan gençierin profilleri belirlenerek, bu kisilerin isgücüne ve istihdaina katilimlarini destekleyecek birey, aile ve toplum odakli bütüncül bir mekanizma gelistiritecektir. |
| ADALET | Ekonomik Dengelenme | Sagliki ve Sürdürülebilir Büyüme | Daha Adaietli Paylasim | Nitelikli Insan Gücü ve Güclü Toplum |
|---|---|---|---|---|
| Yarginin finans ve enerii gibi sektörlere iliskin alanlarda ihtisaslasmasi saglanacak ve meslekte uzmanlasma yayginlastirilacaktir. | ||||
| Zorunlu arabuluculuk ve sulh gibi alternatif yöntemler yayginlastirilacaktir. | ||||
| Noterlik reformu gerçekiestirilecek ve noterliklerin görev alani cekismesiz yargr isierini de kapsayacak sekilde genisletitecektir. | ||||
| Icra ve iflas islerinin alacakh ile borclu arasindaki hassas dengenin gözetilmesi suretiyle daha hizh yapolmasi sagianacak ve bu kapsamda yeni icra dairesi modeti yayginlastrslacakter. | ||||
| Yargida hedef sürelerin belirlenmesi gibi çalismalaria performans esasli izleme ve degeriendirme sistemi kurulacaktir. | ||||
| ÇEVRE VE SEHIRCILIK | Ekonomik Dengelenme | Saglikli ve Sürdürülebilir Büyüme | Daha Adaletli Paylasim | Nitelikli insan Gücü ve Güclu Toplum |
| Kentsel Dönüsüm uygulamalari kapsaminda tarihi ve geleneksel kent merkezlerinin kimligi korunarak yenileme ve dönüsüm çalismalari yapilacaktir. | v | |||
| Sifir Atik Projesi uygulamalar yayginlastirilacaktir. | ||||
| Ulusal Cevre Etiketleme Sistemi kurularak, ürün ve hizmetlerin çevreye duyarliligi belirienecektir | ||||
| Türkiye Ulusal Cografi Bilgi Sistemi kurularak akilli sehirlere geçisin altyapisi hazirlanacaktir. |
20 Eylül 2018 - Sayı : 30541 (2. Mükerrer)
| EGITIM | Ekonomik Dengeienme | Saghkh ve Sürdärulebilir Büyume | Daha Adaletti Paylasim: | Nitelikli insan Gucú ve Güclü Toplum |
|---|---|---|---|---|
| Farkli kurumlardaki egitim ve istihdam verilerinin entegre edilmesine ve analizine dayali olarak egitim programi ve meslek bazinda arz talep dengesi olusturulacak, istihdam ile uyumlu egitim planlamasi yapilacak, istihdam edilebilirlik artrilacak, mesleki egitimde üretim bazh yaklasima geçilecek. egitim kaynaklari etkin kullanilacak ve etkili egitim programlari tasarlanacaktir. | ||||
| Egitimde adaletin saglanmasi amacryla: ögrenciler, okullar ve bölgeler arasinda mali kaynak, ögretmen ve yönetici niteligi, egitim donanimi ve kazanimlar acisindan olusan farkhhklarin azaltilmas: için okulu merkeze alan bir sistem yaklasimi benimsenecek, okul yöneticiligi güctendirilecek, egitim kalite endeksi olusturulacak, deneyimsiz ögretmenler desteklenecek ve dezavantajli okullara pozitif ayrimcilik yaprlacaktir. | ||||
| Egitimde artan kaynaklarin, ögretmen sayistnin ve gelisen fiziki imkanlarin en verimli sekilde ögrenci kazanimlarina dönüsmesini destelemek üzere "Milli Egitim Bakanligi Yönetim Bilgi Sistemi" (MEYÖBIS) projesi ile veriye dayali karar destek sistemleri güçlendirilerek yönetim kapasitesi ve etkliligi artirilacaktir. | ||||
| Ogrenmede e-ögrenme sisteminin etkin kullanimi ite dijitallesme stratejisine uyumlu sekilde müfredat düzenlemeleri yapilacak ve kisisellestirilmis ögretim piani (sanal asistan) uygutama stratejisi hayata geçirilecektir. | ||||
| Ogrenme kazanimlart itibariyia ulusiararasi standartlarin yakalanmasi amacryla dlcme ve degerlendirme kapasitesi güclendirilecek, yabanci dil egitiminde ihtiyaç temelli ve katmanli bir yapi olusturulacak, erken cocukluk egitimi 5 yas öncelikli olarak yayginlastiniacak ve ögrencinin ilgi, yetenek ve mizacini dikkate alan bir egitim süreci uygulanacaktir. | ||||
| Ekonomik hedefterle uyumlu olacak sekilde mesleki egitim kurumlarinin kurumsal kapasitelerinin gelistiritecek, tematik meslek okullarinin yayginlastirimast, ölçüm ve belgelendirme ile isgücünün niteligi artiilacaktir. |
| SAGLIK | Ekonomik Dengelenme | Saglikl ve Sürdürülebilir Büyüme | Daha Adaletli Paylasim | Nitelikli Insan Gücü ve Güclü Toplum |
|---|---|---|---|---|
| Birinci basamak saglik hizmetleri güctendirilerek saglik sistemi icerisindeki etkinligi arttirilacaktir. | ||||
| Kamu hastanelerinde, klinik kalite, vatandas memnuniyeti, operasyonel etkinlik ve verimili alanlarinda gösterilen performans sistematik biçimde takip edilecek ve saglik personeli tesvik mekanizmasinin parçasi hâline getirilecektir. Vatandas memnuniyeti sonuçiari kurumlarin ve saglik çalisanlannin performans degerlendirmelerine dâhil editecektir. | ||||
| Obezitenin önlenmesi icin saglikli beslenme aliskanliklarinin gelistirilmesine yönelik ilgili paydasiarla koordine bir sekilde mevcut programlar yaygintastinilacak ve ilave düzenlemeler yapilacaktir. | v | |||
| Maliyet avantaji saglamak amaciyla Tedarik Paylasim Platformu (TPP) ve tedarik zinciri iyilestirme cahsmalan yürütülecektir. | ||||
| Farkindalik ve izieme-degeriendirme faaliyetleri yürütüterek ilaç kullanminin optimize edilmesi ve ilaç maliyetlerinin azaltilmasi konusunda projeler uygulamaya konulacaktir. | ||||
| Ilaç sektörüne yönelik AR-GE calismalart kapsaminda klinik arastirma merkezleri ve birimlerinin sayilan artirilacak, alt yapilari gelistiritecektir. | ||||
| Saglik harcamalarinin azaltilmasi icin koruyucu ve onleyici saglik hizmetleri gelistirilecektir. | v |
| KAMU DÜZENI VE GÜVENLIGI | Ekonomik Dengelenme | Saghiki ve Sürdürülebilir Büyüme | Nitelikli Insan Gücü ve Güclü Toplum |
|---|---|---|---|
| Kamu düzenini ve güvenligini tehdit eden olaylarin öngörülmesi ve önlenmesi için bilisim teknoiojilerinin etkin sekilde kullanlacagi projeler hayata gecirilecektir. | Kamu düzenini ve güvenligini tehdit eden olaylarin öngörülmesi ve önlenmesi için bilisim teknoiojilerinin etkin sekilde kullanlacagi projeler hayata gecirilecektir. | ||
| Onleyici ve koruyucu güvenlik hizmeterine oncelik verilerek risk yönetimine gecilecek, organize suçlarla ilgili olarak suçla mücadelede risk yönetim ve analiz mekanizmasi olusturulacaktir. | Onleyici ve koruyucu güvenlik hizmeterine oncelik verilerek risk yönetimine gecilecek, organize suçlarla ilgili olarak suçla mücadelede risk yönetim ve analiz mekanizmasi olusturulacaktir. | ||
| Entegre sinir güvenligi sistemi olusturularak düzensiz göc önfenecek, kaçakcilk, organize suçlar ve terörle mücadetede etkinlik artirilacaktir. | Entegre sinir güvenligi sistemi olusturularak düzensiz göc önfenecek, kaçakcilk, organize suçlar ve terörle mücadetede etkinlik artirilacaktir. | ||
| Afet ve acil durumlarda ekonomik aktivitenin olabildigince az düzeyde etkilenmesi iin kritik varlik envanterieri belirienecektir. | Afet ve acil durumlarda ekonomik aktivitenin olabildigince az düzeyde etkilenmesi iin kritik varlik envanterieri belirienecektir. | v |
| EK TABLO 1: TEMEL EKONOMIK BÜYÜKLÜKLER | 2017 | 2018() | 201964) | 2020'*) | 2021") |
|---|---|---|---|---|---|
| BÜYÜME | |||||
| GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatiarla) | 3.107 | 3.741 | 4.450 | 5.150 | 5.742 |
| GSYH (Milyar Dolar, Cari Flyatlarla) | 851 | 763 | 795 | 858 | 926 |
| Kisi Basina Gelir (GSYH, Dolar) | 10.602 | 9.385 | 9.647 | 10.292 | 10.973 |
| GSYH BüyOmesi (3) | 7,4 | 3,8 | 5,0 | ||
| Toplam Tüketim (3) | 3,7 | 2,5 | 3,9 | ||
| Kamu | 1,5 | 3,5 | 1,6 | 3,0 | |
| Ozel | 6.6 | 2,0 | 2,6 | 4,0 | |
| Toplam Sabit Sermaye Yatinmi (3) | 1,8 | -3,2 | 6.7 | ||
| Kamu | 8.1 | 1,4 | -36,1 | -1,7 | 3,4 |
| Özel | 7,8 | 1,8 | 2,0 | 5,8 | 6,9 |
| Toplam Yurtici Tasarruf / GSYH | 25,4 | 25,9 | 25,3 | 26,3 | 26,8 |
| Kamu | 2.4 | 1,2 | 0,6 | 0,1 | 0,3 |
| Özel | 23.0 | 24,7 | 24,8 | 26,2 | 26,5 |
| Toplam Yatirim-Tasarruf Farki / GSYH (4) | -5,6 | •4,6 | -3,2 | -2,7 | -2,5 |
| Kamu | 1,9 | -3,0 | -2,1 | -2.6 | -2,3 |
| Özel | -3,7 | 1,7 | -1,1 | -0.1 | +0,2 |
| Toplam Nihai Yurtici Talep (3) | 6.4 | 3,2 | 0,5 | 3,2 | 4,7 |
| Net Ihracatin Büyümeye Katkist | 0,1 | 1,4 | 1,5 | 0,2 | |
| ISTIHDAM | |||||
| Nüfus (Yil Ortasi, Bin Kisi) | 80.313 | 81.339 | 82.377 | 83.393 | 84.405 |
| Isgücüne Katilma Orans (%) | 52.8 | 53,2 | 53,7 | 54,2 | 54.7 |
| Istihdam Düzeyi (Bin Kisi) | 28.189 | 28.677 | 29.116 | 29.877 | 30.952 |
| Istihdam Orani (%) | 47,1 | 47,2 | 47.2 | 47,8 | 48.8 |
| Issizlik Orani (%) | 10,9 | 11.3 | 12,1 | 11,9 | 10,8 |
| DIS TICARET | |||||
| ihracat (fob) (Milyar Dolar) | 157.0 | 170,0 | 182,0 | 191,0 | 204,4 |
| Ithalat (cif) (Milyar Dolar) | 233,8 | 236,0 | 244,0 | 252,0 | 267,0 |
| Ham Petrol Fiyati - Brent (Dolar/Varil) | 54,3 | 72,8 | 73.2 | 69,7 | 67,0 |
| Enerji Ithalats (Milyar Dolar) | 37,2 | 46,0 | 43,0 | 44,3 | 45,2 |
| Dis Ticaret Dengesi (Milyar Doiar) | -76,8 | -66,0 | -62,0 | -61,0 | -62,6 |
| Ihracat / Ithalat (%) | 67.1 | 72,0 | 74,6 | 75,8 | 76,6 |
| Dis Ticaret Hacmi / GSYH (%) | 45,9 | 53,2 | 53,6 | 51.6 | 50,9 |
| Seyahat Gelirleri (Milyar Dolar) | 22,5 | 29,0 | 34,0 | 38,0 | 42.0 |
| Cari Islemier Dengesi (Milyar Dolar) | -47,4 | -36,0 | -26,0 | -23,5 | -24,1 |
| Cari Isiemler Dengesi / GSYH (%) | -5,6 | -4.7 | •3,3 | -2,7 | -2.6 |
| Altin Hariç Cari Istemler Dengesi / GSYH (%) | -4,4 | -3,3 | -2,7 | -2,3 | -2,2 |
| ENFLASYON | |||||
| GSYH Deflatörü | 10,8 | 16,0 | 16,3 | 11,8 | 6,2 |
| TÜFE Yil Sonu % Degisme | 11,9 | 20,8 | 15,9 | 9,8 | 6,0 |
Not: (1) Gerçeklesme tahmini, (2) Program, (3) Sabit fiyatlala yüzde degisim, (4) Toptam tasaruf-yattrim farkv ile cari agik arasmdaki fark, milli gelir hesaplamalarinda ihracat ve ithalat agurikl doviz kuru kullarlmassndan kaynaklanmahtadit
| EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI | 2017 | 2018 (GT) | 2019 (P) | 2020 (P) | 2021 (P) |
|---|---|---|---|---|---|
| (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | |
| Harcamalar | 678,3 | 821,8 | 961,0 | 1.112,4 | 1.230,9 |
| Faiz Hariç Harcamalar | 621.6 | 745,4 | 843,7 | 964,7 | 1.059,5 |
| Faiz Giderleri | 56,7 | 76,4 | 117,3 | 147,7 | 171,4 |
| Gelirler | 630,5 | 749,6 | 880,4 | 1.014,3 | 1.133,9 |
| Genel Bütçe Vergi Gelirleri | 536,6 | 630.5 | 756,5 | 887,0 | 1.002.5 |
| Diger Gelirler | 93,9 | 119,1 | 123,9 | 127,3 | 131,4 |
| Bütçe Dengesl | -47,8 | -72,1 | -80,6 | -98,1 | -97,0 |
| Falz Dist Denge | 8,9 | 4,3 | 36,7 | 49,6 | 74,3 |
| Program Tammis Harcamalar | 621,5 | 745,4 | 843,6 | 964,7 | 1.059,5 |
| Program Tanimli Gelirler | 602,4 | 707,2 | 847,4 | 981,8 | 1.106,8 |
| Program Tanimli Denge | -19,2 | -38,2 | -2,2 | 17,1 | 47,3 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |
| Harcamalar | 21,8 | 22,0 | 21,6 | 21,6 | 21,4 |
| Faiz Hariç Harcamalar | 20,0 | 19.9 | 19,0 | 18,7 | 18,5 |
| Faiz Giderleri | 1,8 | 2,0 | 2,6 | 2,9 | 3,0 |
| Gelirier | 20,3 | 20,0 | 19,8 | 19,7 | |
| Genel Bütçe Vergi Gelirleri | 17,3 | 16,9 | 17,0 | 17,2 | 17,5 |
| Diger Gelirler | 3,0 | 3,2 | 2,8 | 2.5 | 2,3 |
| Bütçe Denges! | -1,5 | -1,9 | -1,8 | -1,9 | -1,7 |
| Falz Dist Denge | 0,1 | 0,8 | 1,0 | 1,3 | |
| Program Tanimii Harcamalar | 20,0 | 19,9 | 19,0 | 18,7 | 18,5 |
| Program Tanimii Gellrler | 19,4 | 18,9 | 18,9 | 19,1 | 19,3 |
| Program Tanumh Denge | -0,6 | -1,0 | 0,0 | 0,3 | 0,8 |
P: Program
G7: Gerceklesme tahmini
| EK TABLO 3: KAMU KESIMI GENEL DENGESI* | 2017 | 2018 (GT) | 2019 (P) | 2020 (P) | 2021 (P) |
|---|---|---|---|---|---|
| (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | |
| Kamu Kesim! Genel Dengesl (KKGD) | -56,2 | -101,1 | -69,3 | -86,4 | -87,4 |
| Genel Devlet | -57,3 | -88,3 | '69,1 | -86,8 | -93,9 |
| Merkezi Yönetim Bütcesi | -478 | -72,1 | -80,6 | -98l | -97,0 |
| Mahaili Idareler | -16,0 | -22,0 | -6,2 | -9,) | |
| Bütçe Disi Foniar | -8,8 | -4,6 | -0.9 | -1,2 | -0,8 |
| Issizlik Sigortas: Fonu | 13,5 | 11,0 | 17.8 | 19,6 | 13,9 |
| Sosyal Güvenlik Kuruluslari | -16,7 | -21,5 | -28,1 | 35,3 | -39.7 |
| Genel Saglik Sigortasi | 18,4 | 21,5 | 28,1 | 35,3 | 39,7 |
| Döner Sermayeli Kurufuslar | 0,1 | 0.7 | -1,0 | -0,9 | -0,9 |
| KiT'ler | -12,8 | -0,2 | 0,4 | 6,6 | |
| Faiz Giderleri Haric KKGD | 5,1 | -17,8 | 57,0 | 71,4 | 94,6 |
| Faiz Gideri ve Özel. Gel. Haric KKGD | 0,1 | -25,8 | 47,0 | 49,4 | 78,6 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |
| Kamu Kesiml Genel Dengesi (KKGD) | -1,8 | -2,7 | -1,6 | -1,7 | -1,5 |
| Genel Deviet | -1,8 | -2,4 | -1,6 | -1,7 | -1,6 |
| Merkezi Yönetim Bütçesi | 1,5 | -1,9 | -1,8 | -1,9 | -1,7 |
| Mahalli Idareier | -0.5 | -0,6 | -0,1 | -0,1 | -0.2 |
| Bütçe Disi Fonlar | -0,3 | -0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| Issizlik Sigortasi Fonu | 0,4 | 0,3 | 0,4 | 0,4 | 0,2 |
| Sosyal Güvenlik Kurutuslar: | -0.5 | -0,6 | -0,6 | -0,7 | -0,7 |
| Genel Saglik Sigortasi | 0.6 | 0,6 | 0,6 | 0,7 | 0,7 |
| Döner Sermayeli Kuruluslar | 0,0 | 0,0 | 0.0 | 0,0 | 0,0 |
| KiT'ler | 0,0 | -0,3 | 0,0 | 0,0 | 0,1 |
| Faiz Giderleri Harls KKGD | 0,2 | -0,5 | 1,3 | 1,4 | 1,6 |
| Faiz Gideri ve Özel. Gel. Haric KKGD | 0,0 | -0,7 | 11 | 1,0 | 1,4 |
Camu kesimi; merkezi yonetim bütcesi kapsamindaki kurum ve kuruluslar, mahalli idareler, sosydl gúvenlik kurulustari ile GSS, fonlar, doner sermayel izlk Sigortast Fonu (Esnaf Ahilik Sandigr dânl) ve KlT'lerden olusmaktac
GT: Gercehlesme tahmins
| EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESIMI GENEL DENGESI* | 2017 | 2018 (GT) | 2019 (P) | 2020 (P) | 2021 (P) |
|---|---|---|---|---|---|
| (Milyar TL) | |||||
| Kamu Keslml | -32,3 | -78,9 | -7,9 | ||
| Genel Deviet | -32,8 | 66,6 | -8,0 | 10,3 | 39,2 |
| Merkezi Yönetim Bütçesi | -19,2 | 38,2 | -2.2 | 17,1 | 47,3 |
| Mahalli Idareler | -13,9 | -19,0 | 0,6 | -3,l | |
| Bütçe Disi Fonlar | -4,4 | •4,5 | -0.8 | -1,1 | -0,8 |
| Issizlik Sigortasi Fonu ** | 3,5 | -3,6 | -3,6 | -3,4 | -2,5 |
| Sosyal Güvenlik Kuruluslari | -16,7 | -21,5 | -28,1 | -35,3 | -39,7 |
| Genel Saglik Sigortast | 18,4 | 21,5 | 28,1 | 35,3 | 39,7 |
| Döner Sermayeli Kuruluslar | -0,5 | -1,3 | -1,7 | -1,7 | -1,8 |
| Kit'ler | 0,5 | -12,4 | 0,2 | 0,7 | 6,9 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |
| Kamu Kesiml | -1,0 | -2,1 | -0,2 | 0,2 | 0,8 |
| Gene! Devlet | -1,1 | -1,8 | -0,2 | 0,2 | 0,7 |
| Merkezi Yönetim Bütçesi | -0,6 | -1,0 | 0,0 | 0,3 | 0,8 |
| Mahalli Idareler | -0,4 | -0,5 | 0,0 | 0,0 | -0,1 |
| Bütçe Disi Fonlar | -0,1 | 0.0 | 0,0 | 0,0 | |
| Issizlik Sigortasi Fonu " | -0,1 | -0,1 | -0,1 | 0,0 | |
| Sosyal Güvenlik Kuruluslars | -0,5 | •0,6 | -0,6 | -0,7 | -0,7 |
| Genel Saglik Sigortasi | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,7 | 0,7 |
| Döner Sermayeli Kuruluslar | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0.0 | 0,0 |
| KIT'ler | 0,0 | -0,3 | 0,0 | 0,0 | 0,1 |
*Faiz gelirieri ve giderlen, dzellestirme gelirieri, kamu bankalar kár payiari ve bazi özellikli gelirter se giderier haric tutularak hesaplanmaktadir.
GT: Gerçeklesme tahmini
- Esnaf Ahrik Sandugr dâhildir.
P: Program
| EK TABLO 5: KAMU KESIMINE ILISKIN DIGER GÖSTERGELER | 2017 | 2018 (GT) | 2019 (P) | 2020 (P) | 2021 (P) |
|---|---|---|---|---|---|
| (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | (Milyar TL) | |
| Kamu Harcanabilir Geliri | 12,8 | 11,8 | 11,0 | 10.5 | 10.6 |
| Kamu Tüketimi | -10,4 | -10,6 | -10,4 | -10,4 | |
| Kamu Tasarrufu | 2,4 | 0,6 | |||
| Kamu Yattrimi | -4.3 | -2.7 | |||
| Kamu Tasarruf Yatirim Farkr | -1,9 | -2.1 | |||
| Kamu Kesimi Özellestirme Geliri | 0,2 | 0,2 | |||
| Vergi Yükü (Sos. Güv. Primieri Dâhil) (1) | 24,6 | 24,2 | |||
| Vergi Yükü (Sos. Güv. Primieri Hariç) (1) | 17,7 | 17,5 | |||
| AB Tanimli Genel Devlet Borç Stoku | 28,3 | 28,5 | 28.2 |
(1) Red ve ladeler harictir.
GT: Gerçeklesme tahmini
P: Program
| EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGES!• | 2017 | 2018 (GT) | 2019 (P) | 2020 (P) | 2021 (P) |
|---|---|---|---|---|---|
| (Milyar TL.) | (Milyar TL.) | (Milyar TL.) | (Milyar TL.) | (Milyar TL.) | |
| Gellrler | 1.028,2 | 1.224,3 | 1.424,8 | 1.638,9 | 1.809,1 |
| Vergiler | 549,8 | 644,8 | 773,9 | 908,1 | 1.026,2 |
| Vergi Disi Normal Gelirier | 47,8 | 71,4 | 82,1 | ||
| Faktör Gelirleri | 144,8 | ||||
| Sosyal Foniar | |||||
| Özellestirme Gelirleri | |||||
| Harcamalar | 1.085,5 | ||||
| Faiz Disi Harcamalar | 1.025,2 | ||||
| Cari Harcamalar | |||||
| Yaturim Harcamalars | |||||
| Transfer Harcamalari | |||||
| Stok Degisim Fonu | |||||
| Faiz Harcamalars | 156,2 | ||||
| Genel Devlet Dengesi | -57,3 | -69,1 | -86,8 | ||
| Faiz Giderleri Harlç Denge | 3,0 | -6,9 | 55,5 | 69,5 | 86,7 |
| Özellestirme Gelirlerl Harlc Denge | -62,3 | -96,3 | -79,1 | -108,8 | -109,9 |
| Falz Gid. ve Özel. Gel. Harlç Denge | -2,0 | -14,9 | 45,5 | 47,5 | 70,7 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |
| Gelirler | 33,1 | 32,7 | 32,0 | 31,8 | 31,5 |
| Vergiter | 17,7 | 17,2 | 17,4 | 17,6 | 17,9 |
| Vergi Disi Normal Gelirler | 1,5 | 1.9 | 1,4 | 1,4 | |
| Faktör Gelirieri | 4,7 | 4,5 | 4,5 | 3,9 | 3,6 |
| Sosyal Fonlar | 9.0 | 8,9 | 8,5 | 8,5 | 8,3 |
| Özellestirme Getirleri | 0,2 | 0,2 | 0,4 | 0,3 | |
| Harcamalar | 34,9 | 35,1 | 33,6 | 33,5 | 33,1 |
| Falz Disi Harcamalar | 33,0 | 32,9 | 30,8 | 30,5 | 30,0 |
| Cari Harcamalar | 15,5 | 15,8 | 15,1 | 14,9 | 14.6 |
| Yatirim Harcamalari | 3,7 | 2.4 | 2,2 | ||
| Transfer Harcamalari | 15,8 | 15,7 | 16,1 | 16,3 | 16.3 |
| Stok Degisim Fonu | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| Faiz Harcamalan | 2,2 | 2,8 | 3,0 | 3,1 | |
| Genel Deviet Dengesi | -2,4 | -1,6 | |||
| Falz Giderleri Harlç Denge | 0,1 | -0,2 | 1,2 | 1,3 | 1,5 |
| Özellestirme Gelirieri Hariç Denge | -2,0 | -2,6 | -1,8 | -2,1 | -1,9 |
| Faiz Gid. ve Özel. Gel. Haric Denge | -0,1 | -0,4 | 1,0 | 0,9 | 1,2 |
senel dcviet; merkezi yonetim bütçesi kapsamindaki kurum ve kuruluslar, mahalli idarcler, sosyal guvenik kurulusian, genei saglik sigortasi, fonlar, lssiz gortasi Fonu (Esnaf Atilik Sandigi dähil) ve döner sermayelerden olusmaktar
P: Program
GT: Gargektesina tahmuni